همزمان با تشدید جنگ بین ایران و امریکا، اخباری منتشر شد مبنی بر اینکه ارتش امریکا محاصره دریایی را از سر گرفته است؛ اقدامی که نشان میدهد همه ابزارهای نظامی و سیاسی علیه ایران به مرحله ناکارآمدی رسیده و راهحلهای موجود نیز در مسیر بنبست، کاملاً مسدود شدهاند.
در پی این رویداد، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا با صدور بیانیهای به نیروهای متخاصم امریکایی هشدار داد. در متن این بیانیه آمده است:
«امریکا در تداوم شرارت و ناامنی در منطقه و به دنبال اجرای محاصره غیرقانونی دریایی ایران، طی سه روز گذشته اقدام به تهدید شناورها و کشتیهای تجاری و نفتکش ایران در آبهای ساحلی و سرزمینی کشور ما نموده است.
هشدار میدهیم این اقدام امریکا به منزله توسعه جنگ در منطقه تلقی میگردد و همانطور که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در میدان عمل ثابت نمودند، هرگونه تهدید و شرارت ارتش تروریست آن کشور را بیپاسخ نمیگذارند و با آن برخورد خواهند نمود.»
تهدیدات مؤثر نیروهای مسلح ایران در امتداد حملات موفقیتآمیز هفتههای اخیر، نشاندهنده اراده جدی و آمادگی کامل آنها برای مواجهه با هر مرحلهای از تشدید تنش از سوی امریکا است. ایران بهصراحت اعلام کرده است که هرگونه تلاش برای محاصره یا اعمال فشار، بدون هزینه نخواهد بود و در صورت تداوم این اقدامات، دامنه درگیری را به سطحی گستردهتر در منطقه خواهد کشاند؛ سناریویی که امریکا از وقوع آن اجتناب میکند. ازاینرو، ترامپ تلاش دارد با تکرار تهدیدهایی مانند عملیات زمینی یا حملات گسترده به زیرساختها، سطح تنش را در محدودهای قابلکنترل نگه دارد تا از آن بهعنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف خود در مذاکرات استفاده کند. رویترز گزارش داد که دولت ترامپ با وجود توقف موقت حملات هوایی، محاصره دریایی ایران را حفظ کرده و آن را بهعنوان ابزار فشار در مذاکرات کنار نگذاشته است.
این در حالی است که امریکا پس از عدم پایبندی به تعهداتش در تفاهمنامه، حملات به جنوب ایران را به منظور تضعیف قدرت نظامی ایران در این منطقه آغاز کرد. ایران بهموازات حملات امریکا، گامهای عملیاتی خود را بلندتر برداشت و با بالابردن دایره اهداف، دقت در نقطهزنی را افزایش داد.
بهموازات آن، با اعمال قدرت در تنگه هرمز، به بستن مجدد آن، در میانه تهدیدات حداکثری ترامپ مبادرت ورزید. مجموعه اقدامات تهاجمی ایران، معادله جدیدی را بر فضای جنگ ایجاد کرد و امریکا در انتها، مجبور شد آخرین برگ برنده خود یعنی محاصره دریایی را دوباره به جریان بیندازد. در این میان، امریکا در کنار فشار نظامی، به راهحل دیگری نیز میاندیشید. اما درخواست مذاکره امریکا که مارکو روبیو، وزیر خارجه، آن را مطرح کرد و ترامپ تلاش کرد آن را خواست ایرانیها جلوه دهد، با رد صریح ایران مواجه شد و آخرین امید را در کاخ سفید از بین برد. سخنگوی وزارت خارجه با اشاره به عملیات فریبکاری امریکا، درخواست ایران برای مذاکره با امریکاییها را رد کرد و آن را شایعاتی تکراری دانست که در ژن ایرانیان نیست.
از سوی دیگر، امریکا با بهرهگیری از ظرفیت دیپلماسی عمان، درصدد بازتعریف معادلات بازدارندگی از طریق کاهش اهمیت راهبردی تنگه هرمز برآمد. تلاشی که با مواضع و اقدامات ایران بیاثر شد. غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه، نیز با اشاره به این موضوع گفت: «اصرار طرف مقابل این بود که مسیر جنوبی که برای تردد کشتیها باز شده بود، تا زمان رسیدن مذاکرات ایران و عمان به نتیجه، همچنان باز بماند و پس از آن بسته شود، اما هیئت ایرانی این پیشنهاد را نپذیرفت.»
معادله محاصره با ابزار فشار ایران شکسته میشود
بازگشت محاصره کامل، بعد از آنکه بندهای تفاهمنامه یکبهیک به ورطه باطل شدن رسیدند، دور از انتظار نبود. محاصرهای که ترامپ مدعی شد نتایج بهتری از جنگ دارد، البته این ادعا برای بزرگنمایی اقداماتش برای تحت فشار قرار دادن ایران بود.
اکنون نیز زمزمههایی برای بازگرداندن محاصره از سوی امریکا برای اعمال فشار بیشتر در لایههایی از تداوم گفتوگوهای تهران و همچنین تخریب بازدارندگی تنگه هرمز وجود دارد. در حال حاضر عمان و ایران در حال مذاکراتی برای تدوین سازوکار مدیریت تنگه هرمز هستند که نتایج آن به دلیل نفوذ امریکا در هالهای از ابهام قرار دارد.
یکی از معادلاتی که میتواند محاصره را در مرحله تهدید شکست دهد، تهدید به محاصره در ابعاد بزرگتر است. در واقع، ایده بسته شدن تنگه هرمز میتواند در ابعاد گستردهتری اجرایی شود. در حال حاضر، الگوی محاصره عربستان توسط مقاومت یمن میتواند در نقاط دیگر نیز تکرار شود. در واقع، همزمان با بسته بودن تنگه هرمز، کشورهای خلیج فارس که در جنگ مشارکت دارند، میتوانند هدف محاصره قرار بگیرند.
العربیالجدید میگوید، اقدام ایران در بستن مجدد تنگه هرمز، پاسخی متقابل به محاصره دریایی تحمیلشده توسط امریکاست و در میان این بحرانی که تنگه هرمز و منطقه خلیج فارس را در بر گرفته، توجه جهان ناگهان به دریای سرخ معطوف شده که تبدیل به نقطه اشتعال شده است. بر همین اساس، محاصره عربستان توسط یمن سناریوهایی درباره گشوده شدن جبهه جدیدی در جنگ بر سر آبراهها و بنادر دریایی ترسیم میشود.
گفتنی است، تنگه هرمز یک ابزار راهبردی تهاجمی برای ضربه به دشمن امریکایی است. یکی از دلایلی که امریکا را به میز مذاکره کشاند، تبعات بسته شدن تنگه هرمز برای امریکا بود؛ به همین دلیل اگر هدف اصلی این ابزار از یک تهدید راهبردی به جایگاه درآمدزایی تنزل پیدا کند، خاصیت بازدارندگی خود را از دست میدهد. به همین دلیل ایران همزمان با مذاکره با عمان، همچنان توسط بازوی نظامی خود بازدارندگی را در مقابل دشمن حفظ کرده است.
همانطور که حاجیبابایی، نایب رئیس مجلس میگوید: «امریکا اگر میتوانست در تنگه هرمز کاری کند میکرد، نتوانست کاری انجام دهد. ورود پیدا کرد، محاصره کرد، اما جمهوری اسلامی با برنامهریزی دقیق و حسابشده هم آن محاصره را با شکست مواجه کرد و هم اقتدارش را با تنگه هرمز بیشتر کرد.»
بهموازات اقدامات سیاسی و نظامی، ایران از شیوههای دیگری برای احقاق حقوق مردم ایران در مسائل مربوط به جنگ استفاده میکند، زیرا از منظر حقوق بینالملل، محاصره کامل مصداق جنایت جنگی است. نمایندگان مردم در خانه ملت، در نشست روز گذشته خود مصادیق و مجازات جنایات تجاوز را مشخص کردند. در بخشی از این لایحه یکفوریتی جنایات بینالمللی، ذکر شده که ارتکاب یا برنامهریزی برای محاصره بنادر یا سواحل یک دولت توسط نیروهای مسلح دولت یا رژیم حاکم دیگر، از سوی شخصی که میتواند بهنحو مؤثری عمل سیاسی یا نظامی یک دولت یا رژیم حاکم را کنترل یا هدایت کند، قطعنظر از اینکه اعلان جنگ شده یا نشده باشد، جنایت تجاوز محسوب میشود و مرتکب و آمر به حبس و جزای نقدی درجه یک محکوم خواهند شد.
