جوان آنلاین: خبرها حاکی از انتقال تدریجی نیروهای امریکایی از غرب آسیا است. محاصره دریایی برداشته شده است. ترامپ میگوید «از اول دنبال تغییر رژیم ایران نبودم، چون نشدنی بود»! دروغ میگوید، به همین خیال آمده بود و بارها تغییر حکومت ایران و نابودی تمدن ایران را مدعی شده بود! حالا برخی خبرها میگوید او دنبال تغییراتی در کابینهی خود است، یعنی رژیمچینج اتفاق میافتد ولی در خود امریکا، چنانکه در زمان جنگ نیز بارها مقامات امریکایی مخالف جنگ برکنار شدند. حالا مخالفان توافق برکنار میشوند! این نشانهی قدرت ایران است که از بند بند تفاهمنامه نیز روشن و عیان است. ما «تقریباً هیچ» چیز ندادهایم و تقریباً هر چیزی را که لازم داشتیم، گرفتهایم. این یعنی باید معماری غرب آسیا را با دستان ایرانی به تماشا نشست؛ و یعنی همان چیزی که رهبر عالیقدر انقلاب گفت «عقربهی زمان به عقب بازنمیگردد و ملتها و سرزمینهای منطقه، دیگر سپر پایگاههای امریکایی نخواهند بود»
دو روز دیگر قرار است ایران و امریکا مفاد تفاهمنامه را امضا کنند که به گفته عراقچی در قالب یک بازه ۶۰روزه برای بررسی موضوعات مهمی همچون برنامه هستهای و تحریمها متمرکز خواهد بود. این توافق که با هدف کاهش اختلافات موجود و رسیدن به یک جمعبندی نهایی انجام شده، به سادگی به دست نیامده و ایستادگی ایران در برابر فشارهای امریکا نقش مهمی در سوق دادن واشینگتن به سمت میز مذاکره داشت. چیزی که ترامپ نیز دیروز بهطور تلویحی به آن اشاره کرد و گفت تلاش برای تغییر رژیم در ایران به شکست منتهی شد. همزمان با نزدیک شدن به دور جدید گفتوگوها در ژنو، گمانهزنیهایی درباره احتمال تغییرات در ساختار تصمیمگیری در واشینگتن و برکناری مخالفان این روند مطرح شده، موضوعی که از تشدید فضای سیاسی پیرامون پرونده ایران در امریکا حکایت دارد.
پس از توافقات انجامشده میان ایران و امریکا برای توقف جنگ، دو طرف اکنون خود را برای امضای تفاهمنامه در ژنو سوئیس آماده میکنند. هرچند هنوز جزئیات کامل این توافق از سوی طرفین منتشر نشده است، اما شواهد و اظهارات مقامات دو کشور نشان میدهد اختلافات کلیدی محور اصلی گفتوگوهای آتی را تشکیل خواهد داد. موضوعاتی که میتوانند مسیر دستیابی به توافق نهایی را هموار یا با چالشهای تازه روبهرو کنند.
سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، روز سهشنبه در تشریح آخرین تحولات در حوزه سیاست خارجی و از جمله یادداشت تفاهم اسلامآباد بین ایران و امریکا برای خاتمه جنگ گفت: «یادداشت تفاهم ایران و امریکا برای خاتمه جنگ در روز جمعه به صورت رسمی امضا خواهد شد و همان روز دور جدید مذاکرات ایران و امریکا برای رسیدن به توافق نهایی آغاز میشود».
عراقچی درباره سازوکارهای انجامشده برای اجرای توافق گفت: «به دلیل مشکلاتی در رسیدن به تفاهم و تجاوزات امریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، تصمیم گرفتیم مذاکرات را به دو مرحله تقسیم کنیم. مرحله اول خاتمه جنگ، تنگه هرمز و آزادسازی وجوه مسدودشده ایران و بازسازی مطرح شد، بعد مذاکرات به مدت ۶۰ روز ادامه پیدا کند تا به توافق نهایی درباره موضوع هستهای و لغو تحریمها دست پیدا کنیم». عراقچی در ادامه با بیان اینکه شروع رسمی اجرای تفاهمنامه از روز جمعه خواهد بود، تأکید کرد: «این شاید مهمترین موضوعی است که در تفاهمنامه وجود دارد و آن اعلام خاتمه فوری و دائمی جنگ در همه جبههها از جمله در لبنان است».
مجید تختروانچی، معاون عراقچی، نیز روز سهشنبه درباره روند گفتوگوها در ژنو گفت: «امضای یادداشت تفاهم بین ایران و امریکا در ارتباط با خاتمه جنگ در سوئیس به صورت دیجیتال یا حضوری خواهد بود و بعد از آن مذاکرات شروع میشود که ریاست هیئت ایران برعهده آقای قالیباف و هیئت امریکایی بر عهده آقای ونس خواهد بود». برنامه هستهای و تحریمها همچنان به عنوان موضوعات اختلافی بین دو کشور باقی مانده است و تا زمانی که بر سر این دو مسئله توافقی حاصل نشود، رسیدن به آتشبس پایدار امری غیرممکن خواهد بود.
اعتراف ترامپ به شکست
با اینکه دونالد ترامپ بارها مدعی شده که سیاست فشار حداکثری ایران را وادار به پذیرش خواستههای واشینگتن خواهد کرد، اما اظهارات اخیر او و روند شکلگیری توافق نشان میدهد که بسیاری از اهداف امریکا محقق نشده و این واشینگتن بوده که پس از ناکامی در پیشبرد برنامههای خود، ناچار به بازگشت به میز مذاکره شده است.
ترامپ روز سهشنبه در دیدار با تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، با اشاره به مذاکرات میان ایران و امریکا تأکید کرد که توافق میان تهران و واشینگتن بسیار مهم است، اما همچنان نیازمند ادامه تلاشها و تکمیل جزئیات باقیمانده است. او افزود که در صورت تداوم این روند، میتوان به دستاوردهای مهمی برای منطقه و همچنین ایران امیدوار بود. به گزارش الجزیره، ترامپ با تأکید بر اینکه به تغییر رژیم اعتقادی ندارد، سالهاست شاهد تغییر رژیمهایی بودهایم که هرگز نتیجه ندادهاند، اذعان کرد: «تلاشهایی برای تغییر نظام در ایران در گذشته وجود داشته، اما موفق نبوده است».
این برای اولین بار است که ترامپ با وجود برنامههای مشترک با رژیم صهیونیستی برای تغییر رژیم و تسلیح برخی گروهها و افراد به این منظور، اعتراف میکند که تلاشهایش برای تغییر رژیم در ایران موفق نبوده است. ترامپ در ابتدای جنگ علیه ایران بارها ادعا کرده بود که دنبال تغییر رژیم در ایران بوده و برای اجرای این طرح روی مخالفان داخلی و حتی گروههای تجزیهطلب حساب باز کرده بود، ولی اکنون که نتوانسته در این زمینه موفقیتی کسب کند، تلاش میکند نشان دهد که از ابتدا دنبال چنین کاری نبوده است.
ترامپ با این حال مثل همیشه سعی کرد که نشان دهد هیچ امتیازی تا زمان رسیدن به توافق نهایی به ایران نخواهد داد و مدعی شد: «ما توافق عادلانه و خوبی با ایران داریم، اما هیچ پولی در ایران سرمایهگذاری نمیکنیم». ترامپ به ادعاهای مطرحشده در خصوص تبادلات مالی در این توافق واکنش نشان داد و مدعی شد: «همچنین این داستان که امریکا در حال پرداخت ۳۰۰ میلیون دلار به ایران است، یک خبر جعلی است که توسط دموکراتهای احمق مطرح شده است».
درحالی که ایران خواستار آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده خود همزمان با امضای توافق است، به نظر میرسد واشینگتن همچنان از پذیرش این درخواست طفره میرود و حاضر نیست پیش از نهایی شدن توافق، گام عملی در این زمینه بردارد. جیدی ونس، معاون ترامپ، گزارشها درباره آزادسازی فوری داراییهای بلوکهشده ایران را رد کرد و گفت: «تاکنون حتی یک دلار از تحریمها کاسته نشده و هیچ یک از داراییهای ایران از سوی امریکا یا متحدانش آزاد نشده است». ونس بدون اشاره به عدم پایبندی امریکا به تعهدات خود گفت: «هرگونه کاهش تحریمها منوط به پایبندی ایران به تعهدات توافق خواهد بود».
این درحالی است که بر اساس توافقات انجامشده، قرار بود همزمان با امضای تفاهمنامه، نیمی از داراییهای بلوکهشده ایران آزاد شود و مابقی نیز پس از دستیابی دو طرف به توافق نهایی در اختیار تهران قرار گیرد. با این حال، نشانهها حاکی از آن است که واشینگتن همچنان از اجرای این بخش از توافق خودداری کرده و در مسیر آزادسازی این منابع مالی مانعتراشی میکند. حتی برخی منابع اخیراً گزارش دادند که امریکا در حال بررسی طرحی برای اختصاص داراییهای بلوکهشده ایران در بازسازی مناطق آسیبدیده برخی کشورهای عربی است که در جریان درگیریهای اخیر هدف حملات موشکی ایران قرار گرفتهاند. ادعایی که در صورت صحت، میتواند به یکی از محورهای اختلاف میان دو طرف در آستانه امضای تفاهمنامه تبدیل شود.
ترامپ در ادامه اظهارات خود به برنامه هستهای ایران نیز اشاره کرد و مدعی شد: مهم برای من این است که ایران به هیچ عنوان به سلاح هستهای دست نیابد. آنچه مرا به سمت امضای یادداشت تفاهم سوق داد، تضمین عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای بود. اگر ایران به دنبال سلاح هستهای باشد، درهای جهنم به روی آن گشوده خواهد شد. وی بار دیگر مدعی شد: «اگر ما توافق هستهای دولت اوباما با ایران را لغو نکرده بودیم، ممکن بود ایران اکنون به سلاح هستهای دست یافته باشد. ما قصد داشتیم برای دریافت اورانیوم غنیشده به ایران برویم، اما این موضوع عملی نشد. ما خواهان دستیابی به اورانیوم غنیشده ایران هستیم».
ادعای ترامپ درحالی مطرح میشود که ایران تاکنون با تحویل ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی خود موافقت نکرده است. آنگونه که از جزئیات منتشرشده درباره تفاهمنامه برمیآید، تهران تنها با رقیقسازی این ذخایر موافقت کرده و قصدی برای انتقال آن به امریکا یا یک کشور ثالث ندارد. در چنین شرایطی، اگر واشینگتن بر خواستههای حداکثری خود در میز مذاکرات اصرار کند، دستیابی به توافق نهایی با موانع جدی روبهرو خواهد شد، وضعیتی که نه تنها روند دیپلماسی را با چالش مواجه میکند، بلکه میتواند خطر بازگشت تنشها و رویارویی میان دو طرف را نیز افزایش دهد.
پاکسازی مخالفان توافق در کاخ سفید
همزمان با امضای توافق در ژنو، برخی رسانهها معتقدند ترامپ به زودی دست به یک پاکسازی اساسی در کابینه خود میزند و عذر برخی اعضای دولت را میخواهد. موضوع خشم ترامپ هم موافقت یا مخالفان ساکنان کاخ سفید با امضای تفاهمنامه با ایران و در ادامه توافق تهران و واشینگتن بر سر برخی محورهای کلیدی از جمله پرونده هستهای ایران است.
به گزارش آکسیوس، گفته میشود پیت هگست، وزیر جنگ، و جان رتکلیف، مدیر سازمان جاسوسی امریکا (سیا)، در نوبت اخراج و برکناری از کابینه هستند. هگست از همان ابتدا مخالف پایان جنگ با ایران بود و اعتقاد داشت با ادامه حمله نظامی میتوان پروژه تغییر حکومت را در تهران اجرایی و نهایی کرد. رتکلیف هم میگوید نمیتوان پرونده هستهای ایران را پای میز مذاکره به نتیجه رساند. اگر چنین برکناری اجرا شود، نشان میدهد که ایران علاوه بر پیروزی در عرصه میدانی و دیپلماسی، در ایجاد شکاف بین مقامات واشینگتن نیز دستاورد بزرگی کسب کرده است. بر اساس این گزارش، مارکو روبیو، وزیر خارجه، با اینکه منتقد برخی مفاد یادداشت تفاهم ایران و امریکا است، اما از ترس خشم ترامپ آشکارا از این تفاهمنامه انتقاد نکرده و احتیاط به خرج داده است.
از سوی دیگر، امریکا پیش از امضای توافق، امتیازات اقتصادی را به ایران داده و از بامداد سهشنبه محاصره دریایی را لغو کرده است. طبق اطلاعات ناوبری کشتی، یک نفتکش ایرانی VLCC از آبهای آزاد به سمت بنادر ایران حرکت کرده و از منطقه محاصره گذشته است. یک کشتی حامل نهادههای دامی نیز با گذر از منطقه محاصره به سمت ایران در حرکت است. همچنین، یک نفتکش پر از نفت ایرانی نیز با عبور از دریای عمان و خط محاصره به سمت مقصد صادراتی خود حرکت کرده است. در همین راستا، تسنیم نیز نوشت: سه نفتکش و دو کشتی حامل کالای اساسی ایران از محاصره دریایی عبور کردند. این درحالی است که ارتش امریکا دیروز مدعی شد که محاصره ایران تا زمان امضای توافق ادامه خواهد یافت.
