جوان آنلاین: نخستوزیر پاکستان دیروز گفت که تا ۲۴ ساعت دیگر، تفاهم ایران با امریکا با یک امضای دیجیتالی انجام میشود؛ ادعایی که البته دیجیتالی بودن آن تا حدی به تأیید عباس عراقچی وزیر خارجه رسیده، ولی زمان آن هنوز مشخص نیست. وزیر خارجه ایران در تشریح این توافق چهاردهبندی که در کل کمتر از دو صفحه خواهد بود، گفته که ما (ایران) به دور از شعار «واقعاً پیروز میدان هستیم»، این را روشن کرده که مدیریت تنگه هرمز «قطعاً» به شرایط قبل از جنگ برنخواهد گشت و تأکید کرد که اورانیوم ۶۰ درصدی ایران «تنها» در داخل رقیقسازی خواهد شد.
به گزارش «جوان»، رویترز دیروز به نقل از یک منبع غربی نوشت که توافق بین ایالات متحده و ایران احتمالاً تا روز یکشنبه (امروز) بین «جی. دی. ونس»، معاون رئیسجمهور ایالات متحده و «محمد باقر قالیباف»، رئیس مجلس ایران در ژنو امضا شود. در شرایطی که عباس عراقچی در گفتوگوی شنبه شب خود روش ترجیحدار ایران برای امضای توافق را «امضای دیجیتالی» اعلام کرد، شهباز شریف نخستوزیر پاکستان دیروز هم به تبع موضع او، در توییتی نوشت که پاکستان در حال آماده شدن برای امضای الکترونیکی توافقنامه امریکا و ایران ظرف ۲۴ساعت است؛ توییتی که دونالد ترامپ رئیسجمهور امریکا بلافاصله آن را بازنشر کرد تا حرص و طمع خود به توافق با ایران در روز تولدش (۱۴ ژوئن ۱۹۴۶) را نشان دهد. تحت چنین شرایطی، احتمال اینکه در صورت جمعبندی نهایی در تهران، این توافق به صورت دیجیتالی امضا شود بالاست، ولی سخنگوی وزارت خارجه دیروز گفت که درباره زمان دقیق امضای تفاهمنامه باید منتظر بمانیم، چون به گفته او، امروز (یکشنبه) روز امضای آن نخواهد بود و احتمال اینکه در روزهای آتی این اتفاق رقم بخورد، منتفی نیست. بقایی در عین حال، این احتمال را که توافق امضا نشود هم منتفی ندانست: «به دلیل تزلزل طرف مقابل در هرگونه اظهارنظر درباره این روند، باید محتاط باشیم.»
برای اولین بار در ۴۷ سال گذشته
تحت چنین شرایطی، گمانهزنیها درباره مختصات و مفاد احتمالی توافق همچنان در حال انجام است. عباس عراقچی، وزیر خارجه گفته که توافقی که (احتمالاً) امضا خواهد شد تحت نام «یادداشت تفاهم» کمتر از دو صفحه است و کلمهبهکلمه آن بارها بالا و پایین شده و وزارت خارجه با نهایت دقت، تمام موارد خواسته شده را لحاظ کرده است. عراقچی که شنبه شب در شبکه خبر صدا و سیما صحبت میکرد، گفت: «هنوز یادداشت تفاهم امضا نشده و هنوز تا آخرین لحظه ممکن است چیزهایی بالا و پایین شود و تا آخرین لحظه ترجیح میدهم وقتی تمام شد، برای مردم تکتک موارد را تشریح خواهم کرد.» به گفته وزیر خارجه، در مذاکرات مقدماتی که به گفته او «منجر به خاتمه جنگ خواهد شد»، دو مرحله پیشبینی شده است: مرحله اول یک یادداشت تفاهمی است که بین ایران و امریکا امضا میشود و بعد مرحله دوم شروع شود و در مرحله دوم یک توافق نهایی خواهیم داشت. بحث هستهای را به توافق نهایی موکول کردهایم. او توضیح داد: «در یادداشت تفاهم اسلامآباد، خاتمه جنگ در همه جبههها از جمله لبنان اعلام میشود. ما هیچ وقت در این جنگ لبنان را فراموش نکردهایم، چرا که لبنان و حزبالله لبنان در این جنگ در کنار مردم ایران جنگیدند و هرگز آنها را تنها نخواهیم گذاشت. آتشبسی که اعلام شد، آتشبس در همه جبههها از جمله لبنان بود.» او تأکید کرد: «براساس این تفاهم، جنگ در همه جبههها خاتمه خواهد یافت از جمله در لبنان و تعهدی داده خواهد شد که دیگر آغازگر جنگی نباشند و از تهدید و زور استفاده نشود.» به گفته عراقچی، برای اولین بار ظرف ۴۷ سال گذشته، «امریکا صراحتاً به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران احترام میگذارد و این را بیان و مکتوب میکند و از ما هم درخواست میکند که ما هم متقابلاً به حاکمیت امریکا احترام بگذاریم.» به گفته او، امریکا همچنین «تعهد میکند که در امور داخلی ایران دخالت نمیکند و از ما هم میخواهد که در امور داخلی آن دخالت نکنیم.» وی افزود: «و خیلیها معنی این را میفهمند و به طور کامل از صحنه خارج خواهند شد، خارجنشینانی که در خارج نشستند.»
بدون غلو، ما پیروزیم
وزیر خارجه گفت که بهترین زمانی که برای خاتمه جنگ وجود دارد، وقتی است که شما دست برتر را دارید و پیروز میدان هستید و تأکید کرد: «نه اینکه بخواهم شعار بدهم، ما واقعاً پیروز این میدان هستیم؛ واقعاً جمهوری اسلامی ایران در این عرصه سنگین پیروز از کار درآمده؛ مردم ایران پیروز شدند؛ این نه شعار است نه غلو است.» او توضیح داد: «۴۰ روز در مقابل بزرگترین ابرقدرت ظاهری دنیا ما ایستادگی کردیم؛ در کنار ارتش دیگری که در کنارش میجنگید، هر دو مسلح به سلاحهای هستهای، هر دو مجهز به پیشرفتهترین سلاحها، مقاومت کردن و ایستادگی کردن و آنها را از دسترسی به اهدافشان ناکام گذاشتن، یک پیروزی بزرگ است؛ ما پیروزی راهبردی به دست آوردیم.» رئیس دستگاه دیپلماسی گفته که در دوره جدید، حاکمیت تنگه هرمز به طور مشترک بین ایران و عمان خواهد بود که دلیل آن هم این است که «تنگه هرمز در آبهای داخلی، آبهای سرزمینی ما و عمان قرار میگیرد؛ هیچ آبهای بینالمللی در آن قرار ندارد.» او تأکید کرد که «آینده اداره تنگه هرمز دیگر مثل گذشته نخواهد بود» و در این باره با تأکید چندباره از لفظ «قطعاً» استفاده کرد: «قطعاً مثل گذشته نخواهد بود.» به گفته او طی روزهای آتی در این زمینه بیانیه مشترکی از طرف ایران و عمان صادر خواهد شد. وزیر خارجه گفت: «نیروهای مسلح ما حضور دارند؛ هرجا هم لازم باشد به لحاظ نظامی دخالت خواهند کرد، در این تردیدی نیست و شمشیر ما بالای سر تنگه هرمز همیشه حضور خواهد داشت؛ این دیگر با گذشته فرق کرده، این مسلم است.» به گفته عراقچی، بر اساس توافق صورت گرفته، «محاصره امریکاییها باید رفع شود، یعنی اولین چیزی است که در این توافق به آن اشاره شده که به صورت کامل باید رفع بشود.»
رفع تحریم و مذاکره هستهای در دوره بعدی
به گفته وزیر خارجه، بحث بر سر برنامه هستهای ایران در توافق بعدی که ۶۰ روز برای آن در نظر گرفته شده و قابل تمدید نیز هست، انجام میگیرد و بر همین اساس رفع تحریمها نیز در همین چارچوب مورد بحث و مذاکره قرار خواهد گرفت: «رفع تحریمهای ایران و موضوعات هستهای، باید آنجا بحث شود که چگونه خواهد بود؛ بحث مواد غنیشده ایران، ذخایر مواد غنیشده ایران آنجا بحث خواهد شد و تعیین تکلیف خواهد شد.» او تأکید کرد که در خصوص اورانیوم غنیسازی شده ۶۰ درصد ایران، نیز در داخل رقیقسازی خواهد شد: «اگر اینها بخواهد تعیین تکلیف بشود، از نظر ما تنها شیوه، رقیقسازی آنها است در داخل ایران و تلاش داریم که این هم به نوعی اشاره بشود که راهحل در همین جهت خواهد بود. از آن طرف در موضوع رفع تحریمها هم درست است که گفته میشود همه تحریمها در توافق نهایی برداشته میشود.»
اگر توافق نشود چه؟!
ایران و امریکا بعد از تفاهم اولیه، به مدت ۶۰ روز برای دستیابی به یک توافق جامعتر مذاکره خواهند کرد که در این دوره، به گفته عراقچی ممکن است سه سناریو اتفاق بیفتد: دستیابی به توافق، عدم توافق، و توافق برای تمدید مذاکرات. عراقچی در این باره توضیح داد: «حالت اول این است که دو طرف از میزان پیشرفت مذاکرات راضی باشند، لذا تصمیم بگیرند که این ۶۰ روز را تمدید بکنند.» او ادامه داد: «ممکن است در پایان ۶۰ روز ما به این نتیجه برسیم که فایدهای ندارد و امکان رسیدن به توافق نیست.» سناریویی که او جزئیات آن را به طور دقیق بیان نکرد، ولی احتمال ازسرگیری رویارویی در این سناریو وجود دارد: «طبیعی است که توافق نهایی را نخواهیم داشت، چه بر سر توافقات اینجا خواهد آمد؟ بهطور طبیعی هر کسی حق دارد برگردد به وضعیت گذشته؛ بستگی دارد که ما در پایان ۶۰ روز در چه موقعیتی هستیم و چقدر مذاکرات پیشرفت کرده و چه فضایی مواجهیم که آن موقع تصمیم میگیریم که اگر به نتیجه نرسیدیم چه باید بکنیم.»
ترجیح میدهم نگویم
روز شنبه به فاصله کمی بعد از گفتوگوی عراقچی، دیپلماتها به رویترز گفتند که مذاکرات ایران و امریکا میتواند به آزادسازی دهها میلیارد دلار از درآمدهای نفتی بلوکهشده ایران در بانکهای خارجی تحت تحریمهای امریکا منجر شود. رویترز به نقل از دو منبع در منطقه ادعا کرده که امارات با آزادسازی در مجموع ۱۰ میلیارد دلار موافقت کرده که بیش از ۳میلیارد دلار آن نیز تاکنون تحویل داده شده است. این در حالی است که وزارت خارجه امارات متحده عربی در بیانیهای گزارشها درباره موافقت با آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای ایران را تکذیب کرد. لحن وزیر خارجه در گفتوگوی خبری شنبه شب به شکلی بود که آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران را در مرحله اول توافق تأیید میکرد، ولی او ترجیح داد در این باره جزئیاتی بیان نکند: «یک سازوکارهایی برای این بحث شده و مذاکره شده؛ ترجیح میدهم که اگر یادداشت تفاهم امضا شد و آن اتفاقاتی که باید بیفتد، افتاد، بعد توضیح دهیم که چه اتفاقی افتاده؛ اجازه دهید وارد جزئیات الان نشویم، ولی در عمل همه خواهند دید.»
