جوان آنلاین: طبق برنامه هفتم توسعه، سهم صنعتیسازی مسکن باید به ۱۵ درصد برسد، اما هم اکنون کمتر از ۵ درصد این هدفگذاری محقق شده است. در شرایطی که هزینههای ساخت وساز همواره مشمول تورم و سنگین بوده، عمر مفید ساختمانها به کمتر از ۱۵ سال رسیده است و این مسئله خسارتهای سنگینی بر اقتصاد خانوارها تحمیل میکند. علاوه بر این، کیفیت پایین ساخت وساز مصرف انرژی را نیز بالا میبرد. این مسائل در نشست اخیر کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی مورد توجه و انتقاد نمایندگان قرار گرفته است.
فناوری و شیوههای ساختوساز به کلی دگرگون شده است و همسو با تغییرات جهانی در این حوزه شاهد بهبود روشهای ساختوساز و همچنین تغییر مصالح هستیم. صنعتیسازی مسکن، سرعت تولید را افزایش میدهد و بر کاهش قیمت تمام شده ساخت اثر مثبت معنادار دارد، با این حال میزان استفاده از این روش در کشور رضایت بخش نیست.
مرگ زودهنگام ساختمانها
رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی درباره آخرین وضعیت صنعتیسازی ساختمانها در کشور و در تشریح نشست اخیر این کمیسیون گفت: اعضای کمیسیون عمران مجلس میهمان مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بودند که گزارشی از فعالیتهای این مرکز ارائه شد. با توجه به ظرفیت علمی بالا و حضور اساتید برجسته در این مرکز، انتظار ما این است که خروجی مطالعات و تحقیقات آنها به صورت کاربردی در اختیار دستگاههای اجرایی و مجموعههای فعال در حوزههای عمرانی و زیربنایی کشور قرار گیرد.
محمدرضا رضاییکوچی با اشاره به مرگ زودهنگام ساختمانها افزود: کارهای مطالعاتی خوبی انجام شده است، اما متأسفانه خروجی این پژوهشها نتوانسته آنگونه که باید در حوزه عمران به کشور کمک کند. به عنوان مثال، در بحث صنعتیسازی مسکن که از مأموریتهای محوله در برنامههای ششم و هفتم توسعه است، اقدام عملی قابلتوجهی از این مرکز ندیدیم و زحمات کشیده شده بیشتر روی کاغذ مانده و عملاً به دست مصرفکننده و مجری نرسیده است.
او با انتقاد از کیفیت پایین پروژههای عمرانی تصریح کرد: در بحث کیفیت آسفالت معابر شهری و جادههای اصلی، شاهد از بین رفتن زودهنگام آسفالت هستیم که این موضوع عمدتاً به دلیل کیفیت پایین قیر، دانهبندی نامناسب و ضعف در حمل، پخش و زیرسازی است. انتظار داریم مرکز تحقیقات نتایج بررسیهای خود را در اختیار دستگاههای اجرایی قرار دهد و بر کیفیت مصالح مصرفی نظارت کند تا عمر مفید پروژهها افزایش یابد.
رضاییکوچی وضعیت کیفیت ساختمانسازی در کشور را نیز نامطلوب ارزیابی کرد و گفت: به دلیل کیفیت پایین مصالح و ضعف در اجرا، یک واحد نوساز در کمتر از ۱۵ سال به بافت فرسوده تبدیل میشود. مسکن یک کالای بسیار گرانبهاست و خانوادهها هزینه زیادی برای آن میپردازند. از اینرو، مرکز تحقیقات باید در زمینه تولید و کیفیت مصالح ساختمانی و نحوه استفاده از آنها نظارت دقیقتری اعمال کند. بر همین اساس، کمیته مسکن کمیسیون عمران مأمور شد تا تعامل بیشتری با این مرکز داشته باشد و بر انتقال خروجی تحقیقات به دستگاههای اجرایی نظارت کند. همچنین مقرر شد تا براساس قانون برنامه هفتم، نظارت مستمری صورت گیرد تا هرچه سریعتر به هدفگذاری ۱۵درصدی دست یابیم.
کاهش هزینههای ساخت با استفاده از ظرفیت صنعتی سازی
صنعتی سازی ساختمان به عنوان یکی از مهمترین راهکارهای کاهش قیمت تمام شده در کنار افزایش کیفیت میتواند مورد توجه مسئولان قرار گیرد تا با اتخاذ روشهای حمایتی از این شیوه ساخت وساز در مقابل ساخت وساز سنتی بهره برده شود. به گفته کارشناسان، صنعتی سازی میتواند ضمن کاهش هزینههای ساخت، در کمتر شدن مصرف انرژی و آسیب به محیط زیست مؤثر باشد.
به طور کلی، صنعتیسازی به مجموعهای از روشها گفته میشود که ساختمان سازی، به سبب استفاده از آخرین دستاوردهای علمی از روشهای سنتی فاصله میگیرد. در این روش به سبب آنکه از روشهای صنعتی استفاده میشود، تولید در کارخانه و به شکل قطعات پیش ساخته بوده که در محل ساخت ساختمان روی هم نصب میشوند، از اینرو کارفرما، یعنی سازنده ساختمان بخشی از ریسکها و هزینههای خود را که میتواند بر پیچیدگی اجرای پروژه بیفزاید کاهش میدهد. روش دیگری که بی شباهت به روش پیش ساخت نیست، ساختمان به شکل واحدهای کامل به محل ساخت میآید.
کارشناسان با اشاره به کمتوجهی به صنعتیسازی ساختمان در کشورمان تأکید دارند که در اجرا و فرهنگسازی برای پیمانکاران و مردم جهت تبیین فواید صنعتیسازی ضعیف عمل شده است.
لزوم سیاستگذاری صحیح در بخش مسکن
بررسی استانداردهای جهانی نشان میدهد که طول عمر ساختمانهای کشورهای صنعتی ۱۰۰ سال است. همین امر سبب میشود لزوم سیاستگذاری صحیح در بخش مسکن بیش از پیش خود نمایی کند.
در حال حاضر مسکن چه در بخش تولید و چه در بخش مصرف با مسائل گوناگونی مواجه است. در چنین شرایطی یکی از مهمترین عواملی که میتوان به وسیله آن به کمک صنعت ساختمان آمد، کاهش هزینههای ساخت و ساز در سطوح مختلف تصمیم گیری و تسهیل پیش نیازهای لازم برای استفاده از روشهای بهینه تأمین مسکن است. این طور که به نظر میآید بخشی از تقصیر در خصوص مشکلات یاد شده، بر گردن روشهای ناکارآمد ساخت در کشور است که طی دهههای اخیر مطابق با نیاز ایران رشد نکرده است.
در حال حاضر بسیاری از مصالح استفاده شده در ایران در کنار روش ساخت سنتی سبب شده تا هم وزن سازهها نسبت به استانداردهای جهانی بیشتر باشد و هم اتلاف گستردهای در بخش انرژی روی دهد. حال آنچه میتواند در ادامه مورد توجه مسئولان ذیربط قرار گیرد استفاده از روشهای مختلف صنعتیسازی و انتخاب آنها مطابق با شرایط اقلیمی و ملاحظات اقتصادی کشور است.
در شرایطی که اقتصاد کشور به دستانداز ناترازیها افتاده و قدرت خرید مردم در کنار توان سرمایه گذاری سازندگان به شکلی پیوسته کاهش یافته است تغییر ریل قانون میتواند به کمک آحاد مردم اعم از خریداران و سازندگان بیاید. با توجه به اینکه در حال حاضر بخش مهمی از هزینههای ساخت وساز ناشی از اخذ مجوزها در ادارات و سازمانهای گوناگون است و توقف تولید در کارخانههای مرتبط با صنعت ساختمان بر هزینههای اجرای پروژهها میافزاید، به نظر میرسد صنعتی سازی به سبب آنکه قادر است مدت زمان اجرای پروژهها را کاهش دهد، خود کمک بزرگی برای تغییر شرایط عرضه ساختمان در اقتصاد کشور باشد.
