جوان آنلاین: تداوم مدیریت تنگه هرمز که حالا بیش از ۸۰ روز از آن میگذرد، عطش بازارهای جهانی برای نفت را تشدید کرده و ذخایر نفت جهان را به کمترین رقم هشت سال گذشته رسانده است. در هفتههای آغازین جنگ، محدود شدن عرضه نفت عبوری از تنگه هرمز، اختلال لجستیکی موقت تلقی میشد که بهراحتی قابل حل است، اما کارشناسان تأکید دارند که حتی در صورت باز ماندن تنگه هرمز، سیستم صادراتی خلیج فارس بهطور بنیادین تغییر کرده است و سازوکار صادرات نفت دیگر همچون سابق نخواهد بود.
سلطان احمد الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی که کشورش در جریان تحمیل جنگ سوم به ایران اسلامی در کنار دشمن مسلمانان قرار داشت، حالا به زور سیلی مقاومت پی برده و اذعان داشته است که جریانهای صادرات نفت از خلیج فارس تا حداقل اواسط سال ۲۰۲۷ با اختلالات شدید مواجه خواهند ماند. این هشدار در شرایطی مطرح شده که بازارهای نفت همچنان با خوشبینی بیشازحد و جدا از واقعیتهای میدانی رفتار میکنند، اما این تصور نهتنها اعتماد به بازار را فرسایش میدهد، بلکه خطری جدی برای تمام بازیگران زنجیره انرژی محسوب میشود.
واقعیت این است که خلیجفارس دیگر یک سکوی صادراتی پایدار نیست، بلکه به یک منطقه فعال ریسک ژئوپلیتیک تبدیل شده است. پیامد این تحول برای بازارهای نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) عظیم است. بهخصوص آنکه ذخایر نفتی امریکا نیز که بزرگترین پشتوانه رژیم امریکا برای ساماندهی بازار نفت پس از اختلال در تنگههرمز بود، بزرگترین کاهش هفتگی را نشان میدهد. براساس جدیدترین گزارشها، ذخایر تجاری و ذخایر راهبردی امریکا هفته گذشته حدود ۱۸ میلیون بشکه کم شده است، با این حال هنوز نفت بالای ۱۰۷ دلار در هر بشکه معامله میشود و این سؤال را ایجاد کرده که آیا اصلا عرضه این ذخایر میتواند کاهش پایدار را جبران کند یا نه؟
رئیس استراتژی سهام اروپا در بانک بارکلیز، لیدیا رینفورث میگوید: «بازارهای جهانی با از دست دادن یک میلیارد بشکه تولید در وضعیت فوقالعاده دشواری هستند؛ حتی اگر تنگه هرمز فردا باز شود، عادیسازی اوضاع زمان زیادی میبرد.»
پیشبینی تکاندهنده از بهای نفت در ۲۰۲۶
کمیسیون اروپا نیز در تازهترین گزارش خود که روز پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد، پیشبینی خود از قیمت نفت را به طور چشمگیری افزایش داد و اعلام کرد که میانگین قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ به ۲/۹۱ دلار در هر بشکه و در سال ۲۰۲۷ به ۲/۷۸ دلار خواهد رسید. این در حالی است که پیش از آغاز جنگ علیه ایران، تخمینهای قبلی کمیسیون اروپا میانگین قیمت نفت برنت را ۴/۶۲ دلار در سال ۲۰۲۶ و ۶۳ دلار در سال ۲۰۲۷ پیشبینی کرده بود.
کمیسیون اروپا در گزارش «چشمانداز اقتصادی بهار ۲۰۲۶» خود تأکید کرده است که شوک انرژی ناشی از جنگ در غرب آسیا و بسته شدن عملی تنگه هرمز، مهمترین عامل این بازنگری صعودی در قیمتهای نفت است.
براساس این گزارش، پس از حملات رژیم امریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، قیمت نفت خام تا ۲۹ آوریل (۹ اردیبهشت) حدود ۶۵ درصد افزایش یافته است. همچنین استمرار مدیریت تنگه هرمز، جریان حملونقل دریایی نفت و گاز طبیعی مایع را به ترتیب حدود ۱۵ و ۲۰ درصد کاهش داده است.
کمیسیون اروپا همچنین پیشبینی کرده است که قیمت نفت و گاز در سطحی حدود ۲۰ درصد بالاتر از سطح قبل از جنگ باقی بماند. این گزارش هشدار داده است که در صورت ادامه اختلال در تنگه هرمز و تداوم جنگ، بدترین سناریو هنوز محقق نشده و ممکن است قیمت انرژی تا اواخر ۲۰۲۶ به اوج خود برسد و اقتصاد اروپا در سال ۲۰۲۷ نیز نتواند بهبود یابد.
افزایش شدید قیمت انرژی، پیشبینیهای اقتصادی اتحادیه اروپا را نیز تحت تأثیر قرار داده است. براساس گزارش کمیسیون اروپا، رشد اقتصادی منطقه یورو در سال ۲۰۲۶ به ۹/۰ درصد کاهش یافته است. نرخ تورم در منطقه یورو نیز برای سال ۲۰۲۶ به ۰/۳ درصد افزایش یافته است.
کمیسیون اروپا با انتشار گزارش بهار ۲۰۲۶ خود، به صراحت اذعان کرده است که جنگ علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز، بزرگترین شوک انرژی پس از جنگ روسیه و اوکراین را به اروپا تحمیل کرده است.
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی نیز هشدار داد که جهان با بزرگترین بحران انرژی از سال ۱۹۷۳ روبهروست و قیمت نفت نسبت به آغاز جنگ بیش از دو برابر شده است. او با اشاره به وضعیت بحرانی بازارهای انرژی تأکید کرد که حل اصلی این بحران، بازگشایی کامل و بدون قید و شرط تنگه هرمز است.
نوسانات ارزی در سایه بحران انرژی
واردکنندگان بزرگ نفت، از زمان بسته شدن تنگه هرمز، نه تنها ذخایر نفت خام خود را کاهش دادهاند، بلکه با فرسایش ذخایر مالی خود نیز روبهرو شدهاند. دولتها برای کاهش شوک ناشی از افزایش قیمت نفت خام، مالیاتها را کاهش داده و یارانههای سوخت را لغو کردهاند. همزمان، ذخایر ارزی نیز به سرعت در حال کاهش است، زیرا قیمت واردات نفت و گاز بدون هیچ افزایش جبرانی در ارزش صادرات، رو به فزونی است.
بزرگترین بازندگان در این میان شامل پوند مصر، پزوی فیلیپین، وون کره جنوبی و بات تایلند هستند که نشاندهنده آسیبپذیری شدید اقتصادهای وابسته به واردات انرژی در برابر شوکهای قیمتی است.
در هند، سومین واردکننده بزرگ نفت جهان، نارندرا مودی، نخستوزیر از مردم خواسته است تا مصرف سوخت خود را محدود کنند و برای حفظ تراز پرداختها، عوارض واردات طلا و نقره را افزایش داده است. مودی در ۱۰ میاظهار داشت: «وقت آن رسیده است که ما از بنزین، گازوئیل و گاز با احتیاط زیادی استفاده کنیم. ما باید تلاش کنیم تا فقط به اندازهای که برای صرفهجویی در ارز خارجی لازم است، استفاده کنیم.»
در ترکیه که بیش از ۷۰ درصد از مصرف انرژی خود را به واردات وابسته است، ذخایر ارزی در ماه مارس بزرگترین کاهش ماهانه خود را تجربه کرد. همزمان، روپیه اندونزی به پایینتر از سطوحی که در طول بحران مالی آسیا در سال ۱۹۹۸ به آن رسیده بود، تضعیف شده است که مطابق با پیشبینیهای قبلی مبنی بر آسیبپذیری عمیق این کشور در برابر امواج شوک ناشی از جنگ ایران است.
فیلیپ ورلگر، اقتصاددان، خاطرنشان کرد که ارتباط بین انرژی و ارزها در این بحران متفاوت از گذشته است. در دهه ۱۹۷۰، زمانی که ایالات متحده واردکننده خالص نفت بود، شوکهای نفتی ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ هزینههای واردات را افزایش داده و باعث تضعیف دلار شد.
