جوان آنلاین: بهرغم آنکه حوزه دارو و سلامت همواره یکی از حوزههای پرچالش کشور بودهاست، اما با وجود شرایط جنگی، وضعیت ذخایر دارویی در شرایط نسبتاً پایداری قرار دارد. با وجود این، با عنایت به چالشهای تأمین دارو و مواد اولیه ناشی از شرایط جنگی و تحریمی کشور و آسیبهای وارده به برخی زیرساختها، بر ضرورت مدیریت مصرف بهینه موجودی اقلام سلامتمحور و نظارت بر زنجیره تأمین بیش از پیش ضروری به نظر میرسد. به خصوص اینکه در حال حاضر، میزان مصرف دارو در کشور ما دو برابر حد نرمال جهانی است؛ در حالی که در استاندارد جهانی، تعداد اقلام دارویی در هر نسخه باید کمتر از دو قلم باشد، در تهران به طور میانگین ۲/۴ قلم دارو در هر نسخه نوشته میشود و این فرهنگ نادرست و آسیبزا به سلامت باید اصلاح شود.
ذخایر دارویی استراتژیک شش ماهه رویکردی است که برای مدیریت بازار دارویی کشور از سالها پیش اتخاذ شده و در جنگ رمضان هم توانست نقش کلیدی در مدیریت دارو و درمان ایفا کند و با وجود شرایط جنگی و بحرانی موجب شد تا در حوزه سلامت به چالش جدی برخورد نکنیم. با وجود این هم برای مدیریت هزینههای نظام سلامت و هم مواجهه با شرایط جنگی مدیریت بهینه تجویز و مصرف دارو ضرورتی جدی به شمار میرود.
مصرف دارو در ایران ۲ برابر استاندارد جهان!
تازهترین آمارها از بازار دارویی کشور نشان میدهد در شش ماه ابتدایی ۱۴۰۴ ایرانیها مجموعاً ۱۵۶ هزار میلیارد تومان دارو خریداری کردهاند. یعنی ۲۸ میلیارد عدد دارو در کشور تأمین و توزیع شده و این ارقام بیانگر این است که میانگین مصرف ماهانه کشور حدود ۶/۴ میلیارد عدد داروست.
تهرانیها با مصرف ۵/۵ میلیارد عدد در صدر جدول مصرف داروی کشور قرار دارند و جایگاه بعدی متعلق به استانهای خراسان رضوی، اصفهان و فارس است. در حال حاضر، میزان مصرف دارو در کشور ما دو برابر حد نرمال جهانی است؛ در حالی که در استاندارد جهانی، تعداد اقلام دارویی در هر نسخه باید کمتر از دو قلم باشد، در تهران به طور میانگین ۲/۴ قلم دارو در هر نسخه نوشته میشود.
قرص سرماخوردگی بزرگسالان با مصرف ۷۵۴ میلیون عدد در صدر فهرست مصرف دارویی کشور در شش ماه اول امسال قرار گرفتهاست. پس از آن، داروهای آ. اس. آ، فاموتیدین، متفورمین، آموکسیسیلین و لووتیروکسین به ترتیب بیشترین میزان مصرف را داشتهاند. چنین روندی نه فقط منجر به هدر رفت بودجه نظام سلامت میشود، بلکه میتواند سلامت مردم را هم به واسطه مصرف بیضابطه و بیش از حد نیاز دارو با چالش مواجه کند. حالا هم در شرایط جنگی برای مدیریت بازار دارویی کشور توجه به مصرف بهینه دارو بیش از پیش اهمیت مییابد.
تدابیر مجلس و وزارت بهداشت برای بودجه سلامت و ذخایر دارویی
آنطور که عالیه زمانی کیاسری، عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی میگوید: «در حوزه سلامت با تلاشهای مستمر وزیر بهداشت، مجموعه وزارت بهداشت و همراهی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، مدیریت خدمات درمانی در این دوره با انسجام و برنامهریزی مناسبی انجام شد.» بنا به تأکید وی با توجه به شرایط جنگ رمضان، تلاش شد در حوزه دارو، تجهیزات و لوازم مصرفی پزشکی هماهنگی کامل ایجاد شود تا بیماران و خانوادهها کمترین دغدغه را در دریافت خدمات درمانی داشتهباشند و حداکثر نیازها بهصورت پایدار تأمین شود.
نماینده مردم ساری و میاندورود در مجلس دوازدهم، درباره اقدامات انجام شده اینگونه توضیح میدهد: «یکی از اقدامات مهم، نگاه آیندهنگرانه در بودجه ۱۴۰۴ بود که بر اساس آن ذخایر شش ماهه دارو و لوازم مصرفی پزشکی برای شرایط بحران پیشبینی شد و این موضوع در مدیریت شرایط جنگ رمضان نقش مؤثری ایفا کرد.»
به گفته وی در بودجه سال ۱۴۰۵ نیز با پیگیریهای کمیسیون بهداشت و همراهی کمیسیون تلفیق، اعتبارات حوزه سلامت نسبت به سال ۱۴۰۴ تقویت شده و در بخشهایی مانند خرید و تجهیز آمبولانسها، اعتبارات مدیریت بحران و همچنین منابع مالی پایدار برای حوزه سلامت افزایش قابلتوجهی پیشبینی شدهاست.
در کنار این اقدامات، بخشی از بدهیهای دانشگاههای علوم پزشکی به شرکتهای دارویی و تجهیزات پزشکی پرداخت شده و همچنین بخش مهمی از مطالبات کادر درمان نیز تسویه یا در حال تسویه است که این موضوع به ثبات بیشتر در ارائه خدمات کمک کردهاست.
تلاش برای تأمین ذخایر راهبردی اقلام حیاتی
فرهاد حبیبی، جانشین و دستیار اجرایی رئیس سازمان غذا و دارو در خصوص وضعیت دارو و تجهیزات پزشکی در شرایط جاری اینگونه توضیح میدهد: «تأمین ذخایر راهبردی اقلام حیاتی و اساسی نظیر دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک، مورد توجه جدی سازمان غذا و داروست، وظیفه خود میدانیم با تمام توان برای این مهم تلاش کنیم.»
وی با اشاره به تولید برخی مواد اولیه با توجه به آسیب به برخی زیرساختها و از جمله مجتمعهای پتروشیمی میگوید: «با توجه به شرایط جنگی و نیازهای پیش آمده، بخشی از ذخایر استراتژیک دارو برای حفظ آرامش و تعادل بازار، آزاد و در مدار توزیع قرار گرفتهاست.»
طبق توضیحات حبیبی ادامه مسیر، پایش موجودی و مدیریت منابع باید با دقت و حساسیت بیشتر از قبل مورد توجه واقع شود، بنابراین مدیریت موجودیها و نظارت بر توزیع بهینه و عادلانه، از نکات مورد توجه مدیران و کارشناسان ما در سازمان غذا و دارو است.
ضرورت اصلاح فرهنگ مصرف دارو
حوزه سلامت و دارو و درمان یکی از حوزههایی است که همچون چاه ویلی هر قدر هم بودجه به آن اختصاص داده شود، در صورت عدم مدیریت صحیح منابع با کمبود مواجه میشود. از سوی دیگر مصرف داروی بالاتر از حد استانداردهای جهانی در کشورمان چالشی همیشگی بوده و هست چالشی که بخشی از آن به فرهنگ نادرست مصرف دارو در میان مردم و بخش دیگر به تجویز نادرست دارو از سوی پزشکان باز میگردد حالا در نظر بگیرید در شرایط کنونی کشور با وجود بحرانهای همیشگی تحریم و اضافه شدن جنگ و حمله نظامی برای ادامه خدمترسانی به مردم و بیماران باید برنامهریزی دقیقتری برای مدیریت منابع صورت گیرد.
جانشین و دستیار اجرایی رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به ورود سازمان نظام پزشکی به موضوع مدیریت تجویز و مصرف تصریح میکند: «خوشبختانه اخیراً حرکت مثبتی در اینباره از سوی نظام پزشکی آغاز شدهاست. انتظار میرود همکاران ما در معاونت درمان وزارت بهداشت و سازمانهای بیمهگر هم پای کار آمده و به سهم خود برای اجرای موفق این مسئله نقشآفرینی کنند. در شرایطی که کشور درگیر جنگ و محدودیتهای ناشی از آن است، مدیریت مصرف اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی برای تاب آوری زنجیره تأمین یک وظیفه ملی و شرعی بر عهده همگان است.»
حبیبی با انتقاد از تجویزهای غیرضرور تأکید میکند: «پزشکان محترم به ویژه همکاران پزشک عمومی باید در نسخهنویسی و تجویز آزمایشها، شرایط ویژهای را که این ایام در آن قرار داریم در نظر بگیرند. تجویزهای دستودلبازانه و پرنویسی نسخ بیتردید موجب هدررفت منابعی است که از اساس با محدودیت مواجه است. همه ما وظیفه داریم با اصلاح الگوی مصرف و تجویز منطقی، از پایداری و تابآوری زنجیره تأمین صیانت کنیم.»
