جوان آنلاین: درحالیکه دونالد ترامپ مدعی شده بود در صورت عدم مشارکت ایران در مذاکرات اسلامآباد، جنگ علیه این کشور را از سر خواهد گرفت، در واپسین ساعات آتشبس دو هفتهای بهطور یکجانبه از تمدید این توافق خبر داد و برای دومین بار از موضع پیشین خود عقبنشینی کرد. هرچند او تلاش کرد چنین القا کند که تهران نیز برای مذاکره عجله دارد و از برگزاری فوری آن در اسلامآباد سخن گفت، اما تاکنون هیچ مقام رسمی در ایران واکنشی به موضوع آتشبس نشان نداده است. از نگاه تهران، تا زمانی که محاصره دریایی ادامه داشته باشد، اساساً مذاکرهای در کار نخواهد بود. به همین دلیل، با وجود تلاش ترامپ برای کاهش نگرانیها در بازار انرژی، با سکوت ایران و فضای مبهم حاکم بر گفتوگوها، قیمت نفت حتی یک دلار هم کاهش نیافت و نشان داد که کنترل بازارها نه از ادعاهای واشینگتن، بلکه از واقعیتهای میدانی تأثیر میپذیرد.
با وجود تهدیدهای روزانه دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، علیه ایران و تأکید مکرر بر «عواقب سنگین» در صورت عدم موافقت تهران با خواستههای واشینگتن، ایستادگی مقامات ایرانی روی اصول اعلامشده و رد هرگونه مذاکره تحت فشار، در نهایت معادله را به نفع تهران تغییر داد و واشینگتن را وادار به عقبنشینی کرد. در حالیکه پس از بنبست در گفتوگوها، بسیاری از ناظران بینالمللی انتظار داشتند با پایان آتشبس دو هفتهای در بامداد چهارشنبه، تنشها میان ایران و امریکا بار دیگر وارد فاز درگیری شود، ترامپ طی پیامی از تمدید یکجانبه این توافق خبر داد.
او سهشنبه شب در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «با توجه به این واقعیت که دولت ایران به طور جدی دچار شکاف شده است که البته غیرمنتظره هم نبود، و بنا به درخواست مارشال عاصم منیر و نخستوزیر شهباز شریف از پاکستان از ما خواسته شده است که حمله خود به کشور ایران را تا زمانی که رهبران و نمایندگان آنها بتوانند پیشنهادی یکپارچه ارائه دهند، متوقف کنیم». ترامپ در ادامه پیام خود نوشت: «بنابراین، من به ارتش خود دستور دادهام که محاصره را ادامه دهند و از هر نظر دیگر، آماده و توانمند باقی بمانند. بنابراین آتشبس را تا زمانی که پیشنهاد آنها ارائه شود و بحثها به هر نحوی به نتیجه برسد، تمدید خواهم کرد.»
هرچند ترامپ زمان مشخصی برای آتشبس اعلام نکرده است، اما شبکه «فاکسنیوز» به نقل از مقامهای امریکایی گزارش داد: «آتشبس تمدید شده توسط ترامپ در ایران کوتاهمدت خواهد بود مگر اینکه به سرعت توافقی حاصل شود.» این منابع ناشناس ادعا کردند: «ترامپ به احترام میانجیگران پاکستانی تصمیم گرفت در حال حاضر حملات به ایران را از سر نگیرد. تصمیم به عدم از سرگیری حملات در این زمان، آخرین فرصت برای صلح است که ترامپ به مردم ایران ارائه میدهد.»
از آنجا که تمدید آتشبس معمولاً مستلزم توافق طرفین درگیر است، اما ایران تاکنون موضع رسمی و درباره موافقت یا مخالفت با این طرح اعلام نکرده و به همین دلیل تا امریکا در وضعیت ابهام دیپلماتیک در برخورد با ایران قرار گرفته است. با این حال، ترامپ در نخستین واکنش خود مدعی شد که مذاکرات میان تهران و واشینگتن روز جمعه برگزار خواهد شد؛ گفتوگوهایی که در غیاب تأیید رسمی از سوی ایران، همچنان با تردیدهای جدی همراه است.
نخستوزیر پاکستان هم ابراز امیدواری کرد که تهران و واشینگتن بتوانند به راهکاری برای پایان دادن به بحران دست یابند. به گزارش نیویورک تایمز، شهباز شریف روز چهارشنبه تأکید کرد که اسلامآباد همچنان به تلاشهای دیپلماتیک خود برای حلوفصل این مناقشه از طریق گفتوگو ادامه خواهد داد. در همین حال، منابع پاکستانی از احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات ظرف ۴۸ ساعت آینده خبر دادهاند.
ایران دنبال گامهای عملی
تمدید مجدد آتشبس از سوی ترامپ در حالی صورت گرفته که ایران همچنان تأکید دارد هرگونه ورود به مذاکرات منوط به انجام گامهای عملی و مشخص از سوی واشینگتن است؛ پیششرطی که از نگاه تهران مبنای سنجش جدیت طرف مقابل در مسیر کاهش تنشها محسوب میشود. «مجتبی فردوسیپور» رئیس دفتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران در مصر اعلام کرد ایالات متحده باید محاصره اعمالشده علیه ایران را بهعنوان پیششرط هرگونه گفتوگوی جدید درباره آتشبس پایان دهد. وی در گفتوگو با آسوشیتدپرس اظهار کرد: «ارتباط با میانجیهای پاکستانی برای اجرای شروط ایران در حال انجام است. ما تحت تهدید مذاکره نخواهیم کرد. پیش از رفع محاصره، به اسلامآباد نخواهیم رفت.»
تمدید آتشبس از سوی ترامپ دومین عقبنشینی او در برابر ایران بعد از تن دادن به آتشبس در لبنان تلقی میشود. او که تلاش دارد خود را پیروز میدان معرفی کرده و در میز مذاکره امتیازات حداکثری از تهران کسب کند، در عمل ابزارهای لازم برای وادارسازی جمهوری اسلامی به پذیرش شروط خود را در اختیار ندارد. این عقبنشینی در حالی رخ میدهد که مقامات سیاسی و امنیتی ایران طی روزهای اخیر بارها تأکید کردهاند تا زمانی که واشینگتن بر خواستههای حداکثری خود پافشاری کند، هیچگونه مذاکرهای در دستورکار نخواهد بود؛ موضوعی که در نهایت باعث شد با وجود تلاشهای میانجیگرانه پاکستان، هیچ هیئتی از سوی ایران به اسلامآباد اعزام نشود.
از نگاه تهران، مطالبات مطرحشده از سوی ترامپ «تسلیم بدون قید و شرط» است که ایران آن را نمیپذیرد و بر سر خطوط قرمز خود از جمله «مسئله غنیسازی اورانیوم، برد موشکی و وضعیت تنگه هرمز» هیچگونه مصالحهای نخواهد کرد. در حالی که ترامپ مدعی شده این تمدید فرصتی تازه برای ارائه پیشنهادهای جدید از سوی ایران فراهم کرده است، مقامات ایرانی تأکید دارند طرحهای فعلی که مبتنی بر ۱۰ بند است، تفاوتی با پیشنهادهای دور نخست مذاکرات ندارد؛ پیشنهادهایی که پیشتر با مخالفت واشینگتن مواجه شده بود.
ایران هشدار داده که تداوم محاصره دریایی بهعنوان نقض آتشبس تلقی میشود و تا زمانی که این اقدامات تنشزا ادامه داشته باشد، چشمانداز دستیابی به توافق احتمالی با ابهام جدی روبهرو خواهد بود، ولی ترامپ مدعی شده که محاصره دریایی تا زمان رسیدن به توافق ادامه خواهد داشت. ترامپ در حالی از دستیابی به توافق در بازه زمانی کوتاه سخن میگوید که به گفته برخی مقامات و منابع دیپلماتیک خارجی، به دلیل گستردگی موضوعات مورد اختلاف و شکافهای جدی میان طرفین، تحقق چنین توافقی در مدتزمان محدود چندان محتمل به نظر نمیرسد. توافق برجام که تنها بر سر مسئله هستهای بود، برای امضای آن ۱۲ سال مذاکره صرف شده بود، ولی اکنون پروندههای جدیدی گشوده شده که حل آنها زمانبر خواهد بود.
بیاعتمادی بازارها به لفاظی ترامپ
با اینکه ترامپ بارها تلاش کرده با اظهاراتی از احتمال توافق با ایران و باز شدن تنگه هرمز، بازارهای جهانی را مدیریت کند، اما این اقدامات نخنما شده دیگر تأثیری بر کنترل قیمتها به ویژه در عرصه انرژی ندارد. قیمت نفت هم دیروز دوباره سهرقمی شد و رسانههای عبری دیروز گزارش دادند، قیمت نفت بعد از اعلام تمدید آتشبس از سوی ترامپ یک دلار هم کاهش پیدا نکرد، چرا که بازارها دیگر به حرفهای وی اعتماد ندارند. این رسانهها تأکید کردند: ممکن است آتشبس چندین سال ادامه داشته باشد و سقف زمانی مشخصی ندارد. چرا ایران در مذاکرات امتیازاتی بدهد که امریکا و اسرائیل نتوانستند آنها را با زور به دست آورند؟ در ادامه این گزارش تأکید شده است: «اگر ترامپ هدف یا هشدار نهایی مشخص نکند، این تنها یک آتشبس نیست، بلکه پایان دادن به جنگ بدون توافق است. میتوان گفت آنچه که اتفاق افتاده یک شکست سنگین است.»
در هفتههای ابتدایی تنش، بازار نفت تا حدی به اظهارات ترامپ واکنش نشان میداد و برای مدت کوتاهی نوسانات کاهشی در قیمتها مشاهده میشد. با این حال، بهتدریج و همزمان با آشکار شدن فاصله میان برخی ادعاهای او و واقعیتهای میدانی، از شدت اثرگذاری این اظهارات بر بازار کاسته شد و اکنون تحلیلگران معتقدند بازارها نسبت به سخنان او حساسیت و اعتماد گذشته را از دست دادهاند.
ریسک کمبود ذخایر تسلیحاتی امریکا
هرچند ترامپ در ظاهر تلاش میکند با ادبیات تهدیدآمیز، از آمادگی و توان نظامی برای بازگشت به رویارویی با ایران سخن بگوید، اما گزارشهای رسانهای و تحلیلهای مستقل نشان میدهد عقبنشینی مجدد او بیارتباط با کاهش ذخایر تسلیحاتی امریکا نیست.
سیانان دیروز گزارش داد که ارتش امریکا در طول جنگ با ایران، ذخایر موشکهای کلیدی خود را به میزان قابل توجهی از دست داده است و این امر خطر کمبود مهمات در درگیریهای آینده را در کوتاهمدت ایجاد میکند. بر این اساس، ایالات متحده حداقل ۴۵درصد از موشکهای ضربتی دقیق، حداقل نیمی از موشکهای تاد و نزدیک به ۵۰ درصد از موشکهای رهگیر دفاع هوایی پاتریوت خود را مصرف کرده است. تحلیلگران نظامی معتقدند که جایگزینی این تسلیحات سالها زمان میبرد و ادامه جنگ با ایران را به صلاح نمیدانند.
ایران در ۴۰ روز جنگ نشان داد که توان وارد کردن ضربات به متجاوزان را دارد و با ناکامی دشمنان در دستیابی به اهداف اعلامی واشینگتن و تلآویو، نسبت به ادامه جنگ بینتیجه مردد شدهاند. همچنین نیروهای مسلح ایران از فرصت آتشبس برای تقویت زرادخانه موشکی و پهپادی خود بهره بردند تا در صورت ماجراجویی مجدد دشمنان، پاسخی کوبنده به آنها دهند.
