جوان آنلاین: اقتصاد مقاومتی در سالهای اخیر به یکی از مفاهیم کلیدی سیاستگذاری اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ مفهومی که تلاش میکند اقتصاد ایران را در برابر تکانههای بیرونی، تحریمها و نوسانات جهانی مقاوم کند. اکنون در سال ۱۴۰۵، شعار «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» فصل تازهای از این مسیر را پیش روی کشور قرار داده است. در این میان، برخی استانها به دلیل ظرفیتهای خاص جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی میتوانند نقشی فراتر از یک استان معمولی در تحقق این راهبرد ایفا کنند و خراسانجنوبی یکی از مهمترین آنهاست. این استان در شرق ایران، با وجود سالها کمتوجهی به زیرساختها، امروز مجموعهای از ظرفیتهای کمنظیر در حوزه معادن، کشاورزی کمآببر، صنایع دستی و موقعیت راهبردی مرزی را در خود جای داده است. از ذخایر گسترده معدنی گرفته تا تولید محصولات استراتژیکی مانند زرشک، زعفران و عناب، خراسانجنوبی میتواند به یکی از حلقههای مهم زنجیره تولید ملی تبدیل شود. در کنار این ظرفیتها، شاخصهای اقتصادی استان نیز نشانههایی از یک بستر مناسب برای سرمایهگذاری را نشان میدهد؛ رتبه چهارم امنیت سرمایهگذاری در کشور، نرخ بیکاری پایین و روند رو به رشد جذب سرمایهگذاری خارجی از جمله عواملی است که نگاه سرمایهگذاران را به شرق کشور معطوف کرده است. ترکیب این ظرفیتها با انسجام اجتماعی، امنیت پایدار و سیاستهای مبتنی بر اقتصاد مقاومتی میتواند خراسانجنوبی را از استانی کمتر توسعهیافته به یکی از قطبهای مهم صنعتی، معدنی و تولیدی ایران تبدیل کند؛ تحولی که نه تنها برای اقتصاد استان بلکه برای اقتصاد ملی نیز اهمیت راهبردی دارد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند؛ هرگونه توسعه پایدار، پیش از هر چیز به بستر امنیت وابسته است. تجربه کشورهای مختلف نیز نشان میدهد؛ بدون ثبات و امنیت، هیچ سرمایهگذاری بلندمدتی شکل نمیگیرد. در شعار سال ۱۴۰۵ نیز امنیت ملی به عنوان یکی از پایههای اصلی تحقق اقتصاد مقاومتی مطرح شده است؛ موضوعی که برای استانهای مرزی اهمیت دوچندان دارد. خراسانجنوبی به دلیل همجواری با افغانستان و قرار گرفتن در مسیرهای تجاری شرق کشور، از موقعیت راهبردی برخوردار است. بر اساس آمارهای رسمی، در سال گذشته، این استان در سه فصل متوالی رتبه چهارم امنیت سرمایهگذاری در کشور را به دست آورده است؛ شاخصی که بیانگر اعتماد سرمایهگذاران به ثبات فضای اقتصادی و مدیریتی منطقه است. همین شرایط موجب شده در سالهای اخیر، استقبال قابل توجهی از سوی سرمایهگذاران داخلی و حتی خارجی برای حضور در استان شکل بگیرد.
وحدت ملی، موتور محرک اقتصاد
نکته قابل توجه این است که امنیت به تنهایی برای شکلگیری یک اقتصاد پویا کافی نیست. در کنار آن، انسجام اجتماعی و همدلی میان مردم و مسئولان نیز نقش مهمی در تحقق اهداف اقتصادی دارد. کارشناسان از این مفهوم با عنوان «مربع وحدت» یاد میکنند؛ الگویی که در آن چهار ضلع اصلی شامل وحدت مردم با مردم، مردم با مسئولان، مسئولان با مردم و در نهایت هماهنگی میان مسئولان شکل میگیرد. در چنین فضایی، تصمیمهای اقتصادی سریعتر اجرا میشوند، سرمایهگذاران با اطمینان بیشتری وارد میدان میشوند و مردم نیز نقش فعالتری در حمایت از تولید داخلی ایفا میکنند. برای استانی مانند خراسانجنوبی که بسیاری از پروژههای توسعهای آن نیازمند مشارکت اجتماعی و سرمایهگذاری مشترک است، این انسجام باید به یک مزیت رقابتی تبدیل شود.
کشاورزی کمآببر؛ مزیت رقابتی
در کنار معادن، بخش کشاورزی نیز یکی دیگر از پایههای اقتصاد خراسانجنوبی به شمار میرود. شرایط اقلیمی خشک استان باعث شده الگوی کشاورزی آن به سمت محصولات کمآببر و با ارزش افزوده بالا حرکت کند. محصولاتی مانند زرشک، زعفران و عناب که شهرت جهانی دارند، بخش مهمی از تولیدات کشاورزی استان را تشکیل میدهند. خراسانجنوبی بزرگترین تولیدکننده زرشک و عناب در جهان است و در تولید زعفران نیز سهم قابل توجهی دارد. اگر صنایع فرآوری، بستهبندی و صادرات این محصولات توسعه یابد، میتوان از این ظرفیت برای ایجاد اشتغال پایدار و افزایش درآمد کشاورزان استفاده کرد. علاوه بر این، دامپروری سازگار با اقلیم خشک و توسعه صنایع غذایی مرتبط با محصولات بومی نیز میتواند به تقویت اقتصاد منطقه کمک کند.
اقتصاد دانشبنیان، حلقه تکمیلکننده توسعه
در سالهای اخیر، توجه به اقتصاد دانشبنیان به عنوان یکی از ارکان اقتصاد مقاومتی افزایش یافته است. استفاده از ظرفیت نخبگان، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان میتواند بهرهوری اقتصادی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. در خراسانجنوبی نیز تلاشهایی برای پیوند میان دانشگاه، صنعت و بخش کشاورزی آغاز شده است. ایجاد مراکز نوآوری، حمایت از استارتآپها و توسعه فناوریهای بومی در حوزههایی مانند کشاورزی هوشمند و فرآوری مواد معدنی از جمله اقداماتی است که مسیر توسعه استان را هموارتر میکند. در همین زمینه، سیدمحمد لسانی، کارشناس حوزه اقتصاد مقاومتی معتقد است که اقتصاد مقاومتی تنها یک شعار نیست بلکه یک راهبرد عملی برای مقاومسازی اقتصاد کشور در برابر فشارهای خارجی است.
او میگوید: «اقتصاد مقاومتی نوعی پدافند غیرعامل اقتصادی محسوب میشود و هدف آن این است که اقتصاد کشور در برابر تحریمها و شوکهای خارجی آسیبپذیر نباشد.»
به گفته این کارشناس اقتصاد مقاومتی، تحقق این هدف نیازمند تقویت تولید داخلی، افزایش بهرهوری و توسعه اقتصاد دانشبنیان است.
لسانی تأکید میکند: «اگر بتوانیم زنجیرههای ارزش را در استانهایی مانند خراسانجنوبی تکمیل کنیم و از خامفروشی جلوگیری شود، ظرفیتهای معدنی و کشاورزی این استان میتواند سهم قابل توجهی در اقتصاد ملی داشته باشد.»
او همچنین معتقد است که جذب سرمایهگذاری و تسهیل فرایندهای اداری نقش مهمی در فعال شدن این ظرفیتها دارد. لسانی میگوید: «بیش از ۳۰۰مجوز بینام سرمایهگذاری و حدود ۱۲۰فرصت سرمایهگذاری در استان شناسایی شده که میتواند زمینه ورود سرمایهگذاران جدید را فراهم کند.»
از ظرفیت تا جهش اقتصادی
بررسی شاخصهای اقتصادی خراسانجنوبی نشان میدهد؛ این استان در سالهای اخیر روندی رو به رشد را تجربه کرده است. ثبت کمترین نرخ تورم کشور برای چند ماه متوالی و نرخ بیکاری حدود ۳/۷درصد از جمله شاخصهایی است که نشان میدهد؛ اقتصاد استان در وضعیت نسبتاً باثباتی قرار دارد. با این حال، تبدیل ظرفیتها به جهش اقتصادی نیازمند برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری در زیرساختهاست. توسعه شبکههای حملونقل، تکمیل راهآهن شرق کشور، ایجاد صنایع فرآوری معدنی و کشاورزی و همچنین حمایت از شرکتهای دانشبنیان از جمله اقداماتی است که مسیر توسعه استان را تسریع میکند. در کنار این اقدامات، نقش مردم نیز در تحقق اقتصاد مقاومتی بسیار مهم است. حمایت از تولید داخلی، مهارتآموزی و مشارکت در فعالیتهای اقتصادی نیز موتور محرک توسعه محلی به شمار میآید. در نهایت، اگر امنیت پایدار، وحدت ملی و برنامهریزی اقتصادی در کنار ظرفیتهای طبیعی و انسانی خراسان جنوبی قرار گیرد، این استان در سالهای آینده به یکی از قطبهای مهم صنعتی، معدنی و تولیدی ایران تبدیل میشود. نقطهای در شرق کشور که نمونهای از تحقق عملی اقتصاد مقاومتی در مقیاس منطقهای خواهد بود.
