جوان آنلاین: هورالعظیم هر سال با آغاز گرمای تابستان در معرض خطر خوداشتغالی و آتشسوزیهای گسترده قرار میگیرد؛ آتشهایی که منشأ آن نه عامل انسانی، بلکه خشکی شدید و گرمای بالای پوشش گیاهی تالاب است. اما امسال مجموعهای از اقدامات تازه، از تأمین کامل حقابه تا باز کردن مسیرهای آبی ورودی، امیدها را برای مهار چرخه تکرارشونده آتشسوزیهای طبیعی در این پهنه ارزشمند افزایش داده است.
تالاب هورالعظیم، یکی از بزرگترین ذخیرهگاههای طبیعی در غرب خوزستان و حد فاصل ایران و عراق، طی سالهای اخیر با چالشهای متعددی، چون کاهش ورودی آب، برداشتهای بیرویه، توسعه نفتی و تغییرات اقلیمی روبهرو بوده است. این مخاطرات در فصل تابستان به اوج میرسد؛ زمانی که گرمای شدید، خشکی بخشهای وسیع تالاب و انباشت گیاهان خشکشده، شرایط را برای خوداشتغالی و شعلهور شدنهای ناگهانی فراهم میکند. دود ناشی از این آتشسوزیها بارها زندگی شهروندان خوزستان را تحت تأثیر قرار داده و از نظر زیستمحیطی خسارات جبرانناپذیری به اکوسیستم وارد کرده است.
به همین دلیل، تأمین حقابه هورالعظیم به یکی از نگرانیهای اصلی مدیریت استان تبدیل شده است. سیدمحمدرضا موالیزاده، در آخرین بازدید خود از نوار مرزی و محدوده تالاب، ضمن تشریح اقدامات جدید، از هماهنگی گسترده برای رساندن آب از حوزه کارون و دز به کرخه خبر داد. استاندار خوزستان گفت: «با توجه به بارندگیهای اخیر، برنامهریزی شد که بخشی از مازاد آب حوزه مرکزی و بالادست کارون بزرگ به سمت کرخه منتقل شود. همچنین آب از طریق کانال سلمان نیز برای تقویت ورودیهای هورالعظیم هدایت میشود.»
به گفته استاندار، اکنون در بخش ایرانی تالاب آب به اندازه کافی وجود دارد و این افزایش سطح آب، خطر خوداشتغالی ناشی از تابش شدید آفتاب را به شکل محسوسی کاهش میدهد.
وی اضافه کرد: «در سمت عراقی نیز دریچهها باز شده و منطقه سبز شده است. اگر حجم آب کشاورزی تأمین شود و مازاد آن به تالاب برسد، شرایط برای عبور از تابستان مطلوب خواهد بود.»
نیم نگاه به بخش عراقی تالاب
با وجود اقدامات تازه برای احیای مسیرهای آبی و هماهنگی با عراق، آینده هورالعظیم همچنان وابسته به تداوم تأمین حقابه و مدیریت بلندمدت منابع آب در حوضه کرخه است. کارشناسان و فعالان محیطزیست معتقدند که در صورت اجرای کامل این برنامهها، میتوان امیدوار بود که تابستان سال جاری یکی از کمخطرترین سالها برای این تالاب ارزشمند باشد. یکی از مسائل مهم، تعامل با کشور عراق است، چرا که بخش قابل توجهی از هورالعظیم در خاک عراق قرار دارد و هرگونه کمبود آب در بخش عراقی، پیامد مستقیم بر بخش ایرانی میگذارد.
موالیزاده در اینباره گفت: «در حال گفتوگو با طرف عراقی هستیم تا مازاد آب موجود در دجله را از طریق دریاچه به هورالعظیم منتقل کنند. اگر این طرح عملی شود، احتمال خوداشتغالی و دود ناشی از آن در تابستان امسال به شکل چشمگیری کاهش مییابد.»
این گزارش نشان میدهد که مدیریت آب ورودی تنها راهکار فنی برای مهار خوداشتغالیهای طبیعی نیست، بلکه مزایای اکولوژیک گستردهتری نیز دارد. هورالعظیم زیستگاه دهها گونه جانوری و گیاهی است؛ پرندگان مهاجر، ماهیان بومی، نیزارهای ارزشمند و گونههای حفاظتشدهای که حیاتشان به تداوم رطوبت وابسته است. هر میزان افزایش سطح آب، به بازسازی پوشش گیاهی، بهبود کیفیت زیستگاهها، جلوگیری از فرسایش خاک و حفظ تنوع زیستی کمک میکند. از سوی دیگر، رطوبت تالاب نقش مستقیمی در تعدیل دما و کاهش گردوغبار منطقه دارد؛ مسئلهای که برای ساکنان خوزستان اهمیت حیاتی دارد. کارشناسان باور دارند که مدیریت پیوسته حقابه میتواند به تثبیت این مزایا کمک کرده و از تبدیل هورالعظیم به کانون گردوغبار و آتشسوزی جلوگیری کند.
