جوان آنلاین: با وجود محاصره دریایی امریکا علیه ایران، دیروز یک نفتکش چینی و چند کشتی دیگر از تنگه هرمز عبور کردند. وزیر دفاع چین نیز در یک هشدار بیسابقه اعلام کرد که تنگه هرمز نمیتواند برای چین بسته بماند، موضعی که نشانههایی جدی از تغییر سیاست چین در خاورمیانه به سمت سیاستی جسورانهتر را نشان میدهد. وزیر خارجه چین هم یک طرح چهاربندی ایفای نقش برجستهتر در خلیج فارس پیشنهاد داده است.
دونالد ترامپ در اقدامی که تقریباً غیر از او، کمتر کسی در بدنه سیاسی کاخ سفید به منطقی و البته موفقیتآمیز بودن آن اعتماد دارد، برنامه محاصره دریایی ایران را از روز دوشنبه اجرایی و تهدید کرد. براساس این برنامه، اگر هر یک از کشتیهای ایران به منطقه محاصره نزدیک شود، به گفته دونالد ترامپ بلافاصله نابود خواهد شد. فرماندهی مرکزی امریکا هم دیروز گفت که ۱۰ هزار تفنگدار دریایی همراه خلبانان و کشتیها درحال اجرای محاصره هستند. در شرایطی که سپاه پاسداران در واکنش به این لفاظیها هشدار داد که نزدیک شدن شناورهای نظامی به تنگه هرمز، نقض آتشبس تلقی میشود، دیروز یک نفتکش چینی که بهدلیل حمل نفت ایران تحت تحریم امریکا قرار دارد، از تنگه هرمز عبور کرد. رویترز با استناد به دادههای شرکت کپلر و مارینترافیک گزارش داد که کشتی «ریچاستاری» که متعلق به شرکت حمل و نقل شانگهای ژوانرون است، اوایل دیروز از این تنگه عبور کرده است. طبق دادهها، ریچاستاری حامل ۲۵۰ هزار بشکه متانول است که در بندر حمریه امارات بارگیری کرده است. همچنین، رویترز با استناد به دادههای کپلر و LSEG گزارش داد که یک نفتکش دیگر که آن هم تحت تحریمهای امریکا قرار دارد، روز سهشنبه وارد تنگه هرمز شد. این نفتکش به نام مورلیکیشان به سمت عراق در حرکت است و در آنجا نفت کوره بارگیری خواهد کرد. این نفتکش قبلاً برای حمل نفت ایران و روسیه استفاده شده است. شبکه خبری بیبیسی نیز گزارشی منتشر کرد که بنابر آن، چهار کشتی مرتبط با ایران از محاصره دریایی امریکا عبور کردهاند.
امریکا دخالت نکند
پیش از عبور نفتکش چینی، دونگ جون، وزیر دفاع چین به عنوان بلندپایهترین مقام نظامی چینی روز دوشنبه به محاصرهای که ترامپ در تنگه هرمز اعلام کرده واکنش نشان داد و گفت «کشتیهای ما در آبهای تنگه هرمز تردد میکنند. ما به توافقات خود با ایران احترام میگذاریم و انتظار داریم دیگران در امور ما دخالت نکنند.» ادمیرال «دونگ جون»، با اشاره به توافقات تجاری و انرژی پکن با تهران تأکید کرد: «ایران کنترل تنگه هرمز را در دست دارد و این آبراه به روی ما باز است.» این جزو موضعگیریهای چین در مقابل امریکا در شرایط نه جنگ و نه صلح کنونی تهران-واشینگتن است. گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین هم ضمن تأکید بر ایفای نقش سازنده برای پایان درگیریها گفت: «علت اصلی اختلال در ناوبری در این تنگه در جنگ علیه ایران نهفته است و راهحل این مسئله دستیابی به آتشبس و پایان دادن به خصومتها در اسرع وقت است.» همچنین وانگ یی، وزیر امور خارجه چین نیز روز دوشنبه در پکن به خالدون خلیفه المبارک، فرستاده ویژه رئیسجمهور امارات در امور چین، گفت که محاصره تنگه هرمز در راستای منافع مشترک جامعه بینالمللی نیست و کشورش نگرانیهای امنیتی مشروع کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را درک میکند و راهحل اساسی بحران، دستیابی به یک آتشبس جامع و پایدار از طریق روشهای سیاسی و دیپلماتیک است. موضع چین که در کشاکش رویارویی امریکا و ایران ابراز شده، نشان میدهد که پکن در مسیری قرار گرفته که قصد دارد از جایگاه ایفای نقش محافظهکارانه در غرب آسیا خارج شود و فعالانه ایفای نقش کند. در حالی که تنگه هرمز شاهرگ حیاتی واردات انرژی چین است و نزدیک به ۴۰ درصد نفت و حداقل ۳۰ درصد نیازهای الانجی (گاز طبیعی مایع) این کشور را تأمین میکند، چین با این هشدار تلویحاً درباره محاصره دریایی امریکا در تنگه هرمز هشدار میدهد و به واشینگتن اعلام میکند که از منافع حیاتی انرژی خود و تجارت با ایران محافظت خواهد کرد، حتی در برابر تهدید تعرفههای عظیم اقتصادی. پیشنهاد چهار مادهای رئیسجمهور چین برای ارتقای صلح هم در همین راستاست. شی جینپینگ در دیدار روز سهشنبه با شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی از این پیشنهاد رونمایی کرد که متشکل از این موارد است: ۱- همزیستی مسالمتآمیز به معنای ایجاد آنچه او به عنوان یک معماری امنیتی مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار برای منطقه دانست، ۲- حاکمیت ملی یعنی احترام کامل به حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی کشورهای خاورمیانه و خلیج فارس، در عین محافظت از مردم، تأسیسات و نهادها، ۳- حاکمیت حقوق بینالملل در قالب رعایت قوانین بینالمللی و رد یکجانبهگرایی و سیاست قدرت و ۴- توسعه و امنیت با هم به صورت ایجاد شرایط برای رشد و ثبات، در عین حال به اشتراک گذاشتن فرصتهای ایجاد شده توسط نوسازی چین.
تشدید تقابل پکن- واشینگتن
پس از آغاز تهاجم امریکایی- صهیونی به ایران، پکن این حمله را محکوم کرد و آن را «غیرقابل قبول» خواند. وانگ یی با اشاره به شهادت آیتالله سید علی خامنهای رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران، از این جنایت با عنوان کشتار آشکار یک رهبر مستقل یاد کرد و تحریک به تغییر حکومت را غیر قابل قبول دانست. حالا به دنبال تحولات اخیر در محاصره امریکا، شکاف بین چین و امریکا بر سر ایران آشکار شده است. امریکا هشدار داده است که در صورت دخالت چین در امور ایران به گونهای که با منافع امریکا مقابله کند، شرایط دستخوش پیچیدگیهایی خواهد شد. رئیسجمهور امریکا هم پکن را تهدید کرده است که در صورت تأمین تسلیحات برای تهران، تعرفههای ۵۰ درصدی اعمال میکند؛ این تهدید پس از آن مطرح شد که گزارشهایی ادعا کردند چین ممکن است محمولههایی از سامانههای دفاع هوایی را برای ایران آماده کند. یک مقام وزارت جنگ امریکا به خبرگزاری فرانسه گفت: «ما ناو هواپیمابر لینکلن، ۱۱ناوشکن، سه کشتی تهاجمی آبی- خاکی و یک کشتی رزمی ساحلی در خاورمیانه داریم.» پیتهگست، وزیر جنگ امریکا، پس از دیدار با همتای مالزیایی خود از آغاز یک «مشارکت بزرگ دفاعی» با این کشور خبر داد. تحلیلگران معتقدند این مشارکت در راستای در دست گرفتن امنیت تنگه مالاکا به عنوان بزرگترین گلوگاه نفتی جهان با عبور ۸۰ درصد نفت چین و همچنین تنگه هرمز که دومین گلوگاه بزرگ است، طراحی شده است.
خنثی شدن فشارها علیه ایران
روزنامه فرانسوی فیگارو از قول مدیرعامل شرکت توتال نوشته که دریافت حق عبور از کشتیها نسبت به بستن کامل تنگه هرمز گزینهای قابلقبولتری است، موضعی که تلاشهای بینالمللی برای کنار آمدن با ایران را نشان میدهد. ریچارد هاس، رئیس پیشین شورای روابط خارجی امریکا با بیان اینکه ایران از منظر استراتژیک و راهبردی در جنگ با امریکا واسرائیل پیروز بیرون آمده است، در مورد اهمیت تنگه هرمز نیز گفت که کنترل این تنگه توسط ایران، فشارهای اقتصادی علیه این کشور را از بین میبرد. یو جیهون، پژوهشگر مؤسسه تحلیلهای دفاعی کره و افسر سابق زیردریایی کره جنوبی، به دلیل گزینههای متقابل ایران، محاصره تنگه هرمز و بنادر ایرانی را «پرریسک» توصیف کرد. شبکه سیانبیسی هم در گزارشی به نقل از تحلیلگران با اشاره به اینکه محاصره تنگه هرمز و بنادر ایران میتواند وخیمترین بحران انرژی در تاریخ جهان را تشدید کند، درباره مخاطرات مرگبار این «اشتباه محاسباتی» هشدار داد.
واهمه سعودیها از بستن بابالمندب
تنش بر سر تنگه هرمز در شرایطی بالا گرفته که ریاض از بستن تنگه بابالمندب هم وحشت دارد. مقامات به روزنامه امریکایی والاستریتژورنال گفتند که عربستان سعودی هشدار داده است که ایران ممکن است با بستن تنگه بابالمندب که گلوگاه دریای سرخ برای صادرات نفت باقیمانده آل سعود حیاتی است، تلافی کند. آدام بارون، متخصص یمن و عضو مؤسسه سیاستگذاری نیو امریکا در واشینگتن، به والاستریتژورنال گفت: «اگر ایران بخواهد بابالمندب را ببندد، حوثیها (انصارالله یمن) شریک آشکار برای انجام این کار هستند و واکنش آنها به درگیری غزه نشان میدهد که آنها ظرفیت انجام این کار را دارند.» مقامات منطقهای به این روزنامه امریکایی گفتند که کشورهای حوزه خلیج فارس نمیخواهند جنگ با کنترل تنگه هرمز، شریان اقتصادی آنها، توسط ایران، پایان یابد. اما بسیاری از آنها، از جمله عربستان سعودی، ایالات متحده را تحت فشار قرار میدهند تا این مسئله را در میز مذاکره حل کند و برای از سرگیری مذاکرات تلاش میکنند. مقامات گفتند که با وجود موضعگیریهای تند علنی از سوی هر دو طرف، دو طرف درگیر به طور فعال با میانجیگران در تعامل هستند و در صورت نشان دادن انعطافپذیری کافی، پذیرای مذاکره هستند.
