جوان آنلاین: در میانه آبهای راهبردی خلیج فارس، سه جزیره کوچک، اما بسیار تعیینکننده قرار گرفتهاند؛ تنب بزرگ، تنب کوچک و بوموسی. جزایری که مساحتشان شاید در نقشه چندان بزرگ به نظر نرسد، اما از نظر ژئوپلیتیکی، اقتصادی و امنیتی در شمار مهمترین نقاط راهبردی ایران قرار دارند. این سه جزیره در نزدیکی تنگه هرمز واقع شدهاند؛ گذرگاهی که بخش بزرگی از انرژی جهان از آن عبور میکند. همین موقعیت ویژه باعث شده است تنبها و بوموسی نهتنها برای ایران بلکه در معادلات منطقهای و حتی جهانی اهمیت ویژهای داشته باشند. در کنار نقش امنیتی و نظامی، نگاه تازهای به ظرفیتهای اقتصادی، گردشگری و توسعهای این جزایر شکل گرفته است؛ ظرفیتی که میتواند آنها را به یکی از نقاط مهم توسعه در جنوب ایران تبدیل کند.
جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و بوموسی در بخش شرقی خلیج فارس و در نزدیکی تنگه هرمز قرار گرفتهاند؛ منطقهای که به دلیل عبور بخش قابل توجهی از تجارت انرژی جهان، یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی کره زمین محسوب میشود. موقعیت جغرافیایی این سه جزیره سبب شده است که همواره در محاسبات راهبردی ایران نقش مهمی داشته باشند.
موقعیت راهبردی در تنگه هرمز
دکتر حنیف غفاری، کارشناس روابط بین الملل با بیان اینکه تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان شناخته میشود و روزانه میلیونها بشکه نفت و فرآوردههای انرژی از این مسیر عبور میکند به «جوان» میگوید: «با توجه به اینکه بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان به امنیت این مسیر وابسته هستند، در چنین شرایطی، حضور و حاکمیت ایران بر جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و بوموسی این امکان را به آن میدهد که نظارت و کنترل بیشتری بر تحولات این منطقه حیاتی داشته باشد. به همین دلیل کارشناسان مسائل راهبردی این سه جزیره را یکی از مهمترین نقاط قدرت ژئوپلیتیکی ایران در خلیج فارس میدانند.» او ادامه میدهد: «از منظر امنیتی، این جزایر نقش مهمی در ایجاد عمق دفاعی برای سواحل جنوبی ایران دارند. فاصله نسبتاً نزدیک آنها با تنگه هرمز و خطوط کشتیرانی بینالمللی باعث شده است که حضور در این نقاط، به افزایش توان نظارتی و دفاعی ایران در خلیج فارس کمک کند به همین خاطر میبینیم بسیاری از تحلیلگران خارجی معتقدند که همین موقعیت راهبردی، اهمیت این جزایر را در معادلات امنیتی منطقه دوچندان کرده است.»
نقش جزایر در اقتصاد دریایی
موقعیت استراتژیک جزایر سه گانه ایران در خلیج فارس موجب شده تا نقش این جزایر تنها به حوزه امنیتی محدود نشود. در سالهای اخیر بحث توسعه اقتصادی و استفاده از ظرفیتهای طبیعی و جغرافیایی این جزایر نیز مورد توجه قرار گرفته است. بوموسی، که از دو جزیره یاد شده دیگر بزرگتر و دارای جمعیت ساکن است، ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه اقتصادی و خدماتی دارد. وجود اسکله، زیرساختهای اولیه و موقعیت مناسب آن در مسیرهای دریایی، زمینهساز شکلگیری فعالیتهای تجاری، بندری و لجستیکی در آن شده است.
از سوی دیگر، منابع دریایی اطراف این جزایر نیز در حوزههایی مانند شیلات و آبزیپروری نقش مهمی ایفا میکند. خلیج فارس به عنوان یکی از زیستبومهای مهم دریایی جهان، گونههای متنوعی از ماهیان و آبزیان را در خود جای داده است. طی سالهای اخیر توسعه فعالیتهای شیلاتی در اطراف این جزایر به افزایش تولید و اشتغال در منطقه کمک کرده است.
یکی دیگر از ظرفیتهای اقتصادی بالقوه این جزایر، موقعیت آنها در مسیرهای کشتیرانی بینالمللی است. بسیاری از کشتیهایی که از شرق آسیا به اروپا یا بالعکس حرکت میکنند از نزدیکی این منطقه عبور میکنند. ایجاد خدمات بندری، تعمیرات دریایی و پشتیبانی لجستیکی برای کشتیها این فرصت را به وجود میآورد تا به یکی از منابع درآمدی قابل توجه تبدیل شوند؛ بهویژه اگر زیرساختهای لازم در این جزایر توسعه یابد.
ظرفیتهای پنهان گردشگری دریایی
از جمله مهمترین ظرفیتهای جزایر ایران در آبهای نیلگون خلیج فارس در حوزه گردشگری است که چشم انداز زیبا و متفاوتی برای این جزایر رقم زده است. خلیج فارس با آبهای فیروزهای، سواحل مرجانی و طبیعت خاص خود یکی از مناطق جذاب برای گردشگری دریایی محسوب میشود. بسیاری از جزایر منطقه توانستهاند با توسعه زیرساختهای گردشگری به مقاصد مهم توریستی تبدیل شوند و سالانه میلیونها گردشگر جذب کنند.
جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و بوموسی نیز از نظر طبیعی ویژگیهایی دارند که برای گردشگران جذاب است. سواحل بکر، آبهای شفاف، زیستگاههای دریایی و چشماندازهای طبیعی، ظرفیتهایی هستند که در صورت برنامهریزی مناسب، توانایی ایجاد یک جهش و تحول عظیم در صنعت گردشگری منطقه را دارند. گردشگری دریایی، غواصی، ورزشهای آبی و اکوتوریسم از جمله قابلیت توسعه در این جزایر به شمار میآیند.
بوموسی به دلیل داشتن جمعیت ساکن و امکانات نسبی، از هم اکنون خود را مرکز اصلی گردشگری در میان این سه جزیره مطرح کرده است. ایجاد اقامتگاههای گردشگری، اسکلههای تفریحی و مسیرهای گردشگری دریایی در این جزیره، زمینه حضور گردشگران داخلی و حتی خارجی را فراهم میکند. تجربه جزایری مانند کیش و قشم نشان داده است که با سرمایهگذاری در زیرساختها، جزایر جنوبی ایران به قطبهای مهم گردشگری منطقه و حتی جهان تبدیل میشوند.
آینده توسعه در سه جزیره ایرانی
از منظر محیط زیست نیز این جزایر اهمیت ویژهای دارند. اکوسیستمهای دریایی اطراف آنها شامل صخرههای مرجانی، گونههای مختلف ماهی و زیستگاههای ارزشمند دریایی است. حفاظت از این منابع طبیعی در کنار توسعه گردشگری پایدار میتواند به حفظ تنوع زیستی منطقه کمک کند. زیبا منافیان، کارشناسان توسعه منطقهای معتقد است که آینده این جزایر میتواند ترکیبی از نقشهای امنیتی، اقتصادی و گردشگری باشد.
او میگوید: «توسعه زیرساختهای حملونقل دریایی و هوایی، ایجاد امکانات اقامتی و خدماتی و همچنین حمایت از فعالیتهای اقتصادی مرتبط با دریا زمینهساز تحول در این مناطق میشود.»
اهمیت جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و بوموسی فقط به اندازه جغرافیایی آنها محدود نمیشود. این سه جزیره در نقطهای قرار گرفتهاند که مسیرهای انرژی جهان، تجارت دریایی و معادلات امنیتی منطقه در آن تلاقی میکنند. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این جزایر نهتنها بخشی از جغرافیای ایران، بلکه بخشی از معادله قدرت در خلیج فارس هستند.
