جوان آنلاین: کاهش محسوس عبور کشتیها، تغییر ترکیب ناوگانهای دریایی و افزایش بهای نفت، همگی نشانههایی از شکلگیری واقعیتی تازه در گذرگاه راهبردی هرمز است چه آنکه پیرو تجاوز وحشیانه رژیم تروریستی آمریکا و سگ نگهبانش در منطقه غرب آسیا یعنی رژیم کودککش صهیونیستی به خاک ایران اسلامی، تهران با اتکا به حق دفاع مشروع، سازوکاری جدید برای مدیریت عبور و مرور دریایی طراحی کرده است که هدف آن، تامین امنیت ملی و جلوگیری از سوءاستفاده بازیگران متخاصم عنوان میشود. دادههای دریانوردی و اظهارات فعالان صنعت کشتیرانی نشان میدهد این سازوکار توانسته است کنترل مؤثری بر ترددها ایجاد کند، در حالی که مسیر عبور برای کشورهایی که در چارچوب قواعد بینالمللی حرکت میکنند، همچنان باز باقی مانده است.
تحولات اخیر در تنگه هرمز را باید در بستر یک تقابل گستردهتر تحلیل کرد که با حملات نظامی مستقیم علیه ایران وارد مرحلهای بیسابقه شد و واکنش تهران را بهعنوان یک ضرورت امنیتی شکل داد. در چنین شرایطی، کنترل این گذرگاه راهبردی به یکی از ابزارهای کلیدی کشورمان برای مدیریت اوضاع و ترسیمسازوکاری جدید تبدیل شده است. بررسی دادههای تردد کشتیها نشان میدهد که حجم عبور از این مسیر در بازه زمانی کوتاهی با کاهش چشمگیر مواجه شده و این روند نتیجه اعمال یک نظم جدید دریایی است که ایران آن را بر اساس ملاحظات امنیتی و سیاسی خود تعریف کرده است.
سازوکار جدید عبور و نظارت دریایی
نظام تازهای که برای عبور کشتیها طراحی شده، مبتنی بر هماهنگیهای از پیش تعیینشده و نظارت دقیق بر مشخصات شناورها است. حتی رسانههای خارجی اذعان کردهاند کشتیهایی که قصد عبور دارند، باید اطلاعات مربوط به مالکیت، محموله، مقصد و ملیت خدمه را ارائه دهند. این اطلاعات پیش از ورود به محدوده تنگه بررسی میشود و پس از تایید، مجوز عبور صادر میشود. چنین روندی امکان شناسایی تهدیدات بالقوه را فراهم کرده و از ورود شناورهایی که میتوانند در خدمت اهداف نظامی یا اطلاعاتی باشند، جلوگیری میکند.
گزارشهای موجود نشان میدهد مسیر عبور نیز تغییر یافته و از خطوط متداول فاصله گرفته است. این مسیر در محدودهای قرار دارد که امکان نظارت میدانی بیشتری برای ایران فراهم میکند به طوری که باید از مسیری عبور کنند که نیروهای مقتدر مسلح کشورمان تعیین کردهاند و طبعا چنین تغییری بهطور مستقیم سطح کنترل را افزایش داده و احتمال بروز حوادث امنیتی را کاهش داده است. در واقع، ایران با استفاده از این روش، توانسته است یک لایه حفاظتی موثر در برابر تهدیدات خارجی ایجاد کند.
در این میان، ترکیب کشتیهای عبوری نیز دستخوش تغییر شده است. بخش قابل توجهی از شناورهایی که موفق به عبور شدهاند، متعلق به کشورهایی هستند که روابط اقتصادی باثباتی با ایران دارند یا در چارچوب تعاملات غیرتنشآمیز فعالیت میکنند. این موضوع نشان میدهد که سیاست دریایی ایران بر اساس تفکیک میان بازیگران مختلف تنظیم شده و رویکردی هدفمند را دنبال میکند؛ و همین امر نشان دهنده هوشمند بودن مدیریت تنگه هرمز است و این بسا چنین راهبردی، درد اقتصادی بیشتری به متجاوزان تحمیل خواهد کرد.
بازتاب تحولات در بازار جهانی انرژی
تنگه هرمز به یکی از اصلیترین مسیرهای انتقال نفت در جهان، با تغییراتی که در وضعیت آن شکل گرفته، به سرعت در بازارهای انرژی اثر کوثر گذاشته است به طوری که افزایش قیمت نفت در روزهای اخیر را میتوان یکی از مهمترین نشانههای تاثیر این تحولات دانست. بازار جهانی با درک محدودیتهای ایجادشده در عرضه، واکنشی افزایشی نشان داده و این روند بیانگر نگرانی فعالان اقتصادی از تداوم شرایط فعلی است.
نکته قابل توجه، تغییر رفتار بازار در قبال اظهارات سرکردگان طبقه اپستین همچون رئیس سبک سر رژیم آمریکاست. در حالی که در گذشته، تهدیدهای لفظی میتوانست نوسانات شدید ایجاد کند، اکنون بازار بیش از هر چیز به واقعیتهای میدانی توجه دارد. این تغییر رویکرد نشان میدهد که اعتبار برخی مواضع سیاسی کاهش یافته و فعالان اقتصادی تصمیمات خود را بر اساس دادههای ملموس اتخاذ میکنند و البته رفته رفته حنای دروغهای رنگارنگ رژیم تروریستی آمریکا رنگ میبازد و اقتصاد متوجه بحرانی بودن اوضاع میشود.
در این شرایط، نقش جمهوری اسلامی ایران در مدیریت عرضه انرژی اهمیت دوچندان پیدا کرده است. با وجود محدودیتهای اعمالشده، جریان صادرات انرژی بهطور کامل متوقف نشده و مسیرهایی برای ادامه تجارت باقی مانده است. این موضوع نشان میدهد که ایران بهدنبال ایجاد اختلال کامل در بازار نیست، بلکه تلاش میکند از ظرفیتهای خود برای دفاع از منافع ملی استفاده کند. افزایش قیمت نفت همچنین تاثیرات گستردهای بر اقتصاد جهانی دارد. کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند، با فشار هزینهای مواجه میشوند و احتمال افزایش تورم در آنها بالا میرود. در مقابل، برخی تولیدکنندگان انرژی از این شرایط بهرهمند میشوند.
پیامدهای سیاسی و اقتصادی ادامه بحران
ادامه وضعیت فعلی میتواند آثار بلندمدتی بر اقتصاد جهانی بر جای بگذارد. اختلال در زنجیره تامین، افزایش هزینههای حملونقل و نااطمینانی در بازارها، از جمله عواملی هستند که روند رشد اقتصادی را تحت تاثیر قرار میدهند. حتی در صورت کاهش تنشها، بازگشت به شرایط عادی زمانبر خواهد بود. در سطح سیاسی، این تحولات به بازتعریف روابط میان کشورها منجر شده است. برخی دولتها تلاش کردهاند مواضع مستقلتری اتخاذ کنند و از همراهی کامل با اقدامات نظامی پرهیز کنند. این روند ثابت میکند افزایش حساسیت نسبت به پیامدهای اقتصادی و امنیتی وضع موجود تا چه اندازه مهم است.
از طرفی ایران اسلامی در این میان توانسته است با تاکید بر حق دفاع مشروع، جایگاه خود را در معادلات منطقهای تقویت کند و مدیریت تنگه هرمز بهعنوان یک اهرم راهبردی، امکان تاثیرگذاری بر روند تحولات را فراهم کرده و نشان داده است که این کشور میتواند در شرایط فشار، ابتکار عمل را در دست بگیرد کما اینکه این وضعیت بیانگر آن است که موازنه قدرت در منطقه در حال تغییر است و نقش ایران در این معادلات پررنگتر شده است.
مدیریت هوشمند تنگه هرمز صرفا از بعد اقتصادی قابل بررسی نیست چه آنکه از منظر حقوق بینالملل نیز، اقدامات ایران در چارچوب دفاع مشروع قابل تحلیل است. زمانی که یک کشور با حملات نظامی مواجه میشود، حق دارد برای حفاظت از امنیت خود اقدام کند. کنترل بر یک گذرگاه حیاتی مانند تنگه هرمز، در چنین شرایطی بهعنوان بخشی از این دفاع تلقی میشود و طبعا این موضوع به ایران امکان میدهد تا اقدامات خود را با استناد به اصول حقوقی ادامه دهد که در حال انجام آن است.
به هر روی آنچه در تنگه هرمز در حال رخ دادن است، نشانهای از شکلگیری یک نظم جدید در این منطقه راهبردی است. نظمی که بر اساس ملاحظات امنیتی، اقتصادی و سیاسی تعریف شده و میتواند تاثیرات بلندمدتی بر ساختار تجارت جهانی و روابط بینالملل داشته باشد.
