جوان آنلاین: موج تازه افزایش قیمتها در بهمنماه چنان بلند شد که بسیاری از خانوادهها فشار آن را در سبد خرید روزانه خود احساس کردند. تازهترین گزارش رسمی نشان میدهد آهنگ رشد قیمتها در دومین ماه زمستان تندتر شده و شاخص قیمت مصرفکننده به سطحی رسیده که بیانگر افزایش قابل توجه هزینه زندگی است. تورم نقطهبهنقطه به ۱/۶۸ درصد رسیده است که حکایت از آن دارد خانوارها برای خرید همان مجموعه کالاها و خدماتی که سال گذشته تهیه میکردند، اکنون بیش از دوسوم بیشتر هزینه پرداخت میکنند. این افزایش تنها به مقایسه سالانه محدود نمیشود و در مقیاس ماهانه نیز رشد قیمتها چشمگیر است. خوراکیها بیشترین سهم را در این جهش داشتهاند و کالاها و خدمات غیرخوراکی نیز از این روند بینصیب نماندهاند. در چنین شرایطی، فاصله تورمی میان دهکهای درآمدی افزایش یافته و فشار مضاعفی بر گروههای کمدرآمد وارد شده است.
گزارش منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران درباره شاخص قیمت مصرفکننده در بهمن ۱۴۰۴ نشان میدهد عدد این شاخص به ۶/۵۱۳ رسیده است. این عدد بر مبنای سال پایه ۱۴۰۰ که برابر ۱۰۰ در نظر گرفته شده، محاسبه میشود و بیانگر آن است که سطح عمومی قیمتها نسبت به سال پایه بیش از پنج برابر شده است. چنین سطحی از شاخص، بازتابی از روند افزایشی ممتد قیمتها در سالهای اخیر به شمار میآید.
تورم ماهانه در بهمنماه، ۴/۹ درصد اعلام شده است. این بدان معناست که سطح عمومی قیمتها نسبت به دیماه نزدیک به ۱۰ درصد افزایش یافته است. افزایش ماهانه در این سطح، در اقتصاد ایران رقمی بالا محسوب میشود و نشان میدهد شتاب رشد قیمتها در کوتاهمدت نیز تقویت شده است. استمرار تورم ماهانه در محدودههای بالا، معمولاً به تثبیت انتظارات تورمی و دشوارتر شدن مهار آن میانجامد.
در مقیاس سالانه، تورم نقطهبهنقطه به ۱/۶۸ درصد رسیده است. مفهوم این شاخص، آن است که خانوارها برای خرید سبدی مشابه بهمن سال گذشته، به طور میانگین ۱/۶۸ درصد هزینه بیشتری پرداخت کردهاند. این نرخ نسبت به ماه قبل ۱/۸ واحد درصد افزایش یافته و از تشدید فشار قیمتی در بازه یکساله حکایت دارد. چنین افزایشی در فاصله یک ماه، نشانهای از تقویت موج تورمی در زمستان به شمار میآید.
فشار اصلی بر سفره خانوار
بررسی جزئیات گزارش نشان میدهد گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» با تورم ماهانه ۵/۱۵ درصدی بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرده است. این رقم تقریباً سه برابر تورم ماهانه گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» است که ۵/۵ درصد اعلام شده است. رشد بالاتر قیمت خوراکیها اهمیت ویژهای دارد، زیرا این گروه سهم بالایی در سبد هزینه خانوارهای کمدرآمد دارد.
افزایش قیمت اقلام خوراکی بهطور مستقیم بر قدرت خرید روزانه اثر میگذارد. خانوارها معمولاً میتوانند خرید برخی کالاهای بادوام را به تعویق بیندازند، اما هزینه خوراکیها و اقلام ضروری را نمیتوان حذف کرد. از اینرو، رشد تند قیمت در این بخش به کاهش رفاه ملموستری منجر میشود. در کنار خوراکیها، خدمات نیز روند افزایشی خود را ادامه دادهاند. هزینه حملونقل، بهداشت و درمان، آموزش و سایر خدمات مصرفی در ماههای اخیر با شیب ملایمتر، اما مستمر افزایش یافته است. تداوم این روند سبب میشود فشار تورمی تنها محدود به اقلام اساسی نباشد و سایر بخشهای هزینهای خانوار را نیز دربر گیرد.
تصویر سالانه تورم
نرخ تورم سالانه که میانگین تغییرات شاخص قیمت در ۱۲ ماه منتهی به بهمن را نسبت به دوره مشابه سال قبل نشان میدهد، به ۵/۴۷ درصد رسیده است. این شاخص نسبت به ماه قبل ۹/۲ واحد درصد افزایش یافته است. افزایش نرخ تورم سالانه بیانگر آن است که حتی اگر تورم ماهانه در ماههای آینده کاهش یابد، اثر انباشته افزایش قیمتهای گذشته همچنان در میانگین سالانه باقی خواهد ماند.
تورم سالانه از این جهت اهمیت دارد که بسیاری از تصمیمهای اقتصادی خانوارها و بنگاهها براساس آن اتخاذ میشود. دستمزدها، قراردادهای اجاره و بسیاری از توافقهای مالی با نگاه به این شاخص تنظیم میشود. هنگامی که نرخ تورم سالانه در محدوده نزدیک به ۵۰ درصد قرار میگیرد، برنامهریزی اقتصادی با عدم قطعیت بیشتری همراه میشود.
افزایش مداوم شاخص قیمت مصرفکننده همچنین بر توزیع درآمد اثر میگذارد. افرادی که درآمد ثابت دارند، در صورت عدم تعدیل دستمزد متناسب با تورم، با کاهش قدرت خرید روبهرو میشوند. این کاهش قدرت خرید در بلندمدت میتواند به افت سطح رفاه و افزایش شکاف درآمدی بینجامد.
فاصله تورمی دهکها
گزارش رسمی نشان میدهد دامنه تغییرات نرخ تورم سالانه در دهکهای هزینهای کشور از ۳/۴۶ درصد برای دهک دهم و تا ۴/۵۰ درصد برای دهک دوم متغیر بوده است. اختلاف ۱/۴ واحد درصدی میان کمترین و بیشترین نرخ، بیانگر آن است که شدت اثر تورم بر گروههای مختلف یکسان نبوده است.
دهکهای پایینتر به دلیل سهم بیشتر خوراکیها در سبد هزینه خود، معمولاً تورم بالاتری را تجربه میکنند. هنگامی که قیمت مواد غذایی با شتاب بیشتری افزایش مییابد، این گروهها فشار بیشتری را متحمل میشوند. در مقابل، دهکهای بالاتر که سهم بیشتری از هزینههایشان به خدمات یا کالاهای متنوع اختصاص دارد، اثر تورمی متفاوتی را احساس میکنند.
افزایش فاصله تورمی نسبت به ماه قبل که ۳/۳ واحد درصد بوده، نشان میدهد شکاف اثرگذاری تورم میان دهکها در حال گسترش است. چنین روندی میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته باشد، زیرا توزیع نامتوازن فشار تورمی، نابرابری را تشدید میکند.
در مجموع، دادههای بهمن ۱۴۰۴ وضعیتی از اقتصاد با سطح بالای تورم و شتاب فزاینده قیمتها ارائه میدهد. افزایش همزمان تورم ماهانه، نقطهبهنقطه و سالانه نشان میدهد روند صعودی قیمتها در سطوح مختلف زمانی تثبیت شده است. استمرار این وضعیت میتواند تصمیمگیری اقتصادی خانوارها و فعالان اقتصادی را با دشواری بیشتری مواجه سازد و ضرورت اتخاذ سیاستهای مؤثر برای مهار تورم را برجستهتر کند.
