جوان آنلاین: در سالهایی که شکاف توسعه، بیش از هر زمان دیگری خود را در حاشیه شهرها و روستاهای کمبرخوردار نشان میدهد، گروههای جهادی به یکی از بازیگران مؤثر و کمادعای میدان خدمترسانی تبدیل شدهاند؛ نیروهایی که نه به صورت دستوری و اداری، بلکه با انگیزهای درونی، تخصص حرفهای و هزینه شخصی، وارد مناطقی میشوند که گاه سالها از خدمات پایه محروم ماندهاند. جهادگران، بهویژه در بزنگاههای بحران مانند زلزله، سیل یا محرومیتهای مزمن، خلأهایی را پر میکنند که صرفاً با بودجه و بخشنامه جبران نمیشود. گروه جهادی شهید ظفرمند (ظفر) یکی از نمونههای شاخص این جریان مردمی است؛ گروهی که از سال ۱۳۸۸ با هدف کمک به زلزلهزدگان و محرومان استان کرمان شکل گرفت و امروز پس از گذشت بیش از ۱۵سال به شبکهای از پزشکان، مهندسان، معلمان و نیروهای متخصص تبدیل شده که در بخش قابل توجهی از استانهای محروم کشور حضور مستمر دارند. صحبتهای سیدمختار زهابی، مسئول گروه جهادی شهید ظفرمند، روایتی است از مسیری که از یک جمع کوچک آغاز شد و امروز به الگویی از جهاد تخصصمحور، مداوم و مسئلهمحور رسیده است؛ الگویی که نشان میدهد «خدمت»، اگر برنامه داشته باشد، ماندگار میشود.
مسئول گروه جهادی شهید ظفرمند، با بازگشت به سالهای ابتدایی شکلگیری این گروه، از فعالیتها و خدمات جهادگرانی میگوید که از نوجوانی کارها را شروع کرده و حالا به افرادی پخته و باتجربه تبدیل شدهاند. سالهایی که هنوز از ساختار فعلی و گستره فعالیتها خبری نبود و اکثر بچهها با هزینههای خودشان و لوازم و تجهیزات شخصی راهی مناطق کمبرخوردار میشدند.
سیدمختار زهابی میگوید: «باید به روزهای اول برگردیم، زمانی که با تعداد محدودی از نیروهای بسیجی و جهادگر تصمیم گرفتیم کاری فراتر از کمکهای مقطعی انجام دهیم. زلزله کرمان بهانهای شد برای شروع، اما هدف ما از همان ابتدا، حضور مستمر در کنار محرومان بود.»
به گفته این جهادگر فعال، نخستین اردوها بهطور طبیعی در استان کرمان برگزار شد، اما با افزایش نیروهای داوطلب و اضافه شدن تخصصهای مختلف، دامنه فعالیتها نیز گسترش یافت، ادامه میدهد: «بهتدریج پزشک، مهندس، نیروی فرهنگی و آموزشی به گروه اضافه شدند و همین مسئله باعث شد هم نوع خدمات تغییر کند و هم نگاه ما از امداد فوری به توانمندسازی بلندمدت برسد.»
او تأکید میکند که امروز، پس از گذشت سالهای متمادی، گروه ظفرمند در حدود دو سوم استانهای محروم کشور سابقه فعالیت دارد؛ از حاشیه شهرها تا روستاهای دورافتاده هدف جهادگرانی هستند که از هیچ کمکی دریغ نمیکنند.
تمرکز بر زیرساخت انسانی
یکی از کلیشههای رایج درباره گروههای جهادی، تصور بیکاری یا نداشتن دغدغه شغلی اعضای آنهاست؛ تصوری که زهابی آن را نادرست میداند.
او در این باره میگوید: «در گروه جهادی ظفرمند، افراد شاغل و پردرآمد کم نیستند. پزشکان، مهندسان و مدیرانی که بعضاً روزانه چندین میلیون تومان درآمد دارند، اما وقتی تصمیم به اعزام میگیرند، از این درآمد میگذرند و تمام خدماتشان را رایگان ارائه میکنند.»
به گفته این مسئول گروه جهادی، این گذشت صرفاً به زمان محدود نمیشود، میگوید: «بارها پیش آمده که جهادگران، بهویژه پزشکان، هزینه دارو و تجهیزات را هم از جیب خود پرداخت کردهاند. این یعنی انتخاب آگاهانه؛ انتخابی که پشت آن باور و تعهد اجتماعی وجود دارد.»
زهابی با اشاره به تفاوت ساختار فعالیت این گروه نسبت به بسیاری از گروههای جهادی میافزاید: «بیشتر گروهها در تابستان یا نوروز اردو دارند، اما ما از همان ابتدا مسیر متفاوتی رفتیم. فعالیت ما تقریباً در تمام ماههای سال ادامه دارد. برنامهریزیها روزانه، هفتگی و ماهانه است و عملاً تعطیلی نداریم.»
مسئول گروه جهادی شهید ظفرمند، یکی از نقاط تمایز این گروه را نگاه چندبعدی به محرومیت میداند، توضیح میدهد: «ما معتقدیم فقر فقط نداشتن پول نیست. به همین دلیل، برای خانوارهای محروم کارگروههای فرهنگی، آموزشی، اقتصادی، پزشکی، ورزشی و قرآنی تعریف کردهایم.»
به گفته زهابی، در هر اردوی جهادی بستهای از خدمات ارائه میشود، از کلاسهای آموزشی و مشاوره گرفته تا فعالیتهای فرهنگی و ورزشی. در برخی مناطق با شناسایی ظرفیت جوانان، مسابقات ورزشی برگزار میکنیم تا روحیه و نشاط اجتماعی تقویت شود.
او نقش خیرین را در تداوم این مسیر مهم میداند و میگوید: «در این مسیر، خیرین همواره کنار ما بودهاند. بدون همراهی آنها امکان استمرار چنین فعالیتهایی وجود نداشت.»
خدمات درمانی مستمر
یکی از مهمترین بازوهای گروه جهادی ظفرمند، تیم پزشکی دائمی آن است؛ تیمی که به گفته زهابی، نقش کلیدی در حل ریشهای مشکلات خانوادههای محروم دارد.
او میگوید: «برای اینکه بتوانیم مشکلات را از ریشه حل کنیم، باید از بهداشت و سلامت شروع میکردیم. به همین دلیل، از پزشکان عمومی، متخصص، دندانپزشک و پرستاران دعوت کردیم تا بهصورت مستمر کنار ما باشند.»
مسئول گروه جهادی شهید ظفرمند به تنوع تخصصها اشاره میکند و میگوید: «از پزشک زنان برای مشاوره بهداشت خانواده گرفته تا پزشکان طب سنتی. نکته جالب اینجاست که با گذشت زمان، پزشکان بیشتری برای حضور داوطلبانه اعلام آمادگی کردند.»
این جهادگر فعال درباره پزشکان جهادگر میافزاید: «برخی از این پزشکان روزانه بیش از ۱۵ میلیون تومان درآمد دارند، اما چند روز از این درآمد میگذرند تا به محرومان خدمت کنند. حتی اگر بیماری نیاز به ادامه درمان یا جراحی داشته باشد، او را به بیمارستان محل فعالیت خود معرفی میکنند تا درمان ناتمام نماند. در حوزه دندانپزشکی نیز خدمات بهصورت کامل ارائه میشود. دندانپزشکان تجهیزات مطب خود را میآورند. عصبکشی، ترمیم و پرکردن دندانها بهصورت حرفهای انجام میشود؛ دقیقاً مثل یک کلینیک مجهز.»
همیشه در آمادهباش بحران
وقوع حوادث غیرمترقبه، نقش گروههای جهادی را پررنگتر میکند؛ موضوعی که زهابی نیز بر آن تأکید دارد.
او با اشاره به زلزله کرمانشاه در سال ۱۳۹۶ میگوید: «در همان ساعات اولیه، گروهی از جهادگران اعلام آمادگی کردند. ۱۴ ایستگاه جمعآوری کمک راهاندازی شد و نیروها به منطقه اعزام شدند.»
به گفته این جهادگر، اقدامات انجامشده در کرمانشاه محدود به روزهای اول نبود. ارسال ۵۰ کانکس، ساخت دو خانه مسکونی، کمک به آواربرداری بیش از ۵۰۰خانه، ساخت حسینیه، سرویسهای بهداشتی، ارسال آبگرمکن، یخچال، فرش، پتو و راهاندازی آشپزخانه موقت، بخشی از این خدمات بود.
زهابی با اشاره به اینکه حضور گروه ظفر در مناطق زلزلهزده تا سه سال ادامه داشت، تأکید میکند: «با گذشت زمان، نیازها تغییر میکرد و برنامههای ما هم بهروزرسانی میشد؛ از تأمین غذا و گرمایش تا ساخت خانه، مسجد و تأمین لوازم زندگی همه در برنامه جهادگران قرار داشت و تا رسیدن به نتیجه کامل پیگیری شد.»
کارنامهای فراتر از یک اردو
ساخت مسجد در لرستان، توزیع حدود ۳۰۰ گونی آرد در زابل، گلکاری مزار شهدای تهران و تأسیس موکب دائمی در مرز مهران که هر سال به زائران خدمترسانی میکند، تنها بخشی از کارنامه گروه جهادی شهید ظفرمند است؛ کارنامهای که باعث شده این گروه چندین بار بهعنوان گروه جهادی نمونه در سطح کشور معرفی شود.
گزارش دادن از اقدامات گروههای جهادی، نه فقط روایت فعالیتهای یک گروه جهادی، بلکه تصویری از مدلی از کنش اجتماعی است که اگر تقویت شود، میتواند بخشی از بار محرومیت مزمن را از دوش مناطق کمبرخوردار کشور بردارد؛ مدلی که نامش «ظفر» است، اما ماهیتش، خدمت مداوم.
