جوان آنلاین: با وجود هشدار وزیر بهداشت به رئیسجمهور درباره عواقب حذف ارز ترجیحی دارو، با نزدیک شدن به شمارش معکوس روزهای پایانی سال ۱۴۰۴ زمزمههای حذف ارز ترجیحی دارو برای سال ۱۴۰۵ به گوش میرسد! زمزمههایی که نگرانی جدی اهالی سلامت را در پی داشته، چراکه همین حالا هم اوضاع دارو چندان مساعد نیست و با رشد قابلتوجه قیمتها و کمبود برخی اقلام دارویی مواجهیم. در چنین شرایطی حذف ارز ترجیحی دارو میتواند با رشد انفجاری قیمتها در حوزهای منجر شود که دارو برایشان از نان شب واجبتر است و مرگ و زندگی برخی بیماران به بودن یا نبودن داروها بستگی دارد.
یک ماه پیش بود که محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت در نامهای به رئیسجمهور درخواست کرد که با توجه به تجربه اجرای ناموفق طرحهای دارویار و تجهیزیار که در پی افزایش نرخ ارز از ۴هزارو۲۰۰ به ۲۸هزارو۵۰۰ تومان به اجرا درآمد و موجب افزایش پرداختی از جیب مردم شد، ارز ترجیحی ۲۸هزارو۵۰۰ تومانی دارو و ملزومات مصرفی پزشکی در بودجه ۱۴۰۵ حذف نشود. وزیر بهداشت در این نامه تأکید کرده که افزایش نرخ ارز دارو و ملزومات پزشکی از ۲۸هزارو۵۰۰ تومان به ارز توافقی، میتواند هزینههای سنگین و جبرانناپذیری را در حوزه سلامت به مردم تحمیل کند. با وجود این هشدارها، اما انتشار لیست جدید یک شرکت پخش دارویی از قیمت جدید محصولات یک شرکت داروسازی با افزایشی تا ۳۰۰ درصد، از آغاز موج فراگیر گرانی در بازار مکملها خبر میدهد و به نگرانیها در خصوص تسری این رشد قیمتها به بازار دارو دامن میزند. بگذریم از اینکه مکملها هم خیلی وقتها برای درمان و در برخی موارد برای پیشگیری کاربرد دارند و با عنایت به عدم پوشش بیمهای آنها تمام بار این افزایش قیمت روی دوش بیماران است!
شواهدی برای نگرانی از ارز دارو
محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت روز ۲۱ بهمن ماه در حاشیه مراسم بهرهبرداری از ۸۳ پایگاه جدید اورژانس کشور در گفتوگو با خبرنگاران، درباره وضعیت ارز دارو در سال آینده اینگونه گفت: «با توجه به اینکه تصمیم جدیدی در خصوص ارز ترجیحی دارو و تجهیزات پزشکی گرفته نشده، همچنان بر روال گذشته عمل میکنیم و جای هیچ نگرانی وجود ندارد.»
با وجود این، انگار در حوزه داروهای مکمل اتفاقها در حال رخ دادن است و با تغییر مبنای ارزی تأمین مواد اولیه به نرخ آزاد، موج جدیدی از قیمتگذاریها در حال ابلاغ به بازار است. ابلاغیه جدید یکی از شرکتهای پخش دارویی برای محصولات یک شرکت داروسازی، ابعاد جدید و نگرانکننده این گرانی را نشان میدهد. این نرخهای جدید گویای آن است که برخی ویتامینهای پرمصرف و نسبتاً ضروری عملاً به کالایی لوکس تبدیل شدهاند. به عنوان نمونه، قیمت ویتامین E با دوز ۶۰۰ میلیگرم با جهشی ۳۱۷ درصدی از ۷۲۰ هزار ریال به ۳ میلیون ریال رسیدهاست. این یعنی مصرفکننده باید برای خرید یک بسته از این محصول، بیش از چهار برابر گذشته هزینه کند.
هر چند این تغییر نرخهای سنگین هنوز در سامانه کدال ثبت و منتشر نشده، اما ابلاغ رسمی آنها از سوی شرکتهای پخش، میتواند نشانهای از موج تازه گرانی در حوزه دارو و درمان و احتمال حذف ارز ترجیحی دارو و تجهیزات پزشکی برای سال ۱۴۰۵ باشد.
بار حذف ارز ترجیحی روی دوش مردم
محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، درباره تأثیر حذف ارز ترجیحی در بازار دارو اینگونه توضیح میدهد: «نباید فراموش کنیم موادی که با ارز ترجیحی برای تولید دارو وارد کشور میشوند، یک سوم تولیدات دارویی کشور هستند. به طور مثال ماده اولیه یک استامینوفن کدئین یا سفتریاکسون با ارز ترجیحی یا همان ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان وارد میشود، ولی شیشه دارو که یک شیشه خاص در کل دنیا است و مقاومترین نوع شیشه است، با ارز آزاد تهیه میشود. همین امر باعث میشود زمانی که قیمت ارز تغییر میکند، روی دارویی که با ارز ترجیحی تولید میشود تغییر قیمت داشته باشند.»
این نماینده مجلس درباره پوشش بیمهای مابهالتفاوت رشد قیمت دارو در صورت حذف ارز ترجیحی تأکید میکند: «به عنوان کسی که سالها کار اجرایی کردهاست و امروز هم نمایندگی مردم را بر عهده دارم، باید اذعان کنم که متأسفانه فعلاً هر کاری انجام میدهیم، روی پرداختی مردم تأثیر میگذارد. بله، درست است که بیمه سهم بیشتری پرداخت میکند، اما مشکلات معیشتی مردم دیگر پاسخگوی کوچکترین افزایش نرخی نیست.»
به گفته وی اگر ارز ترجیحی قیمتش به یکباره آزاد شود، قیمت دارو بسیار افزایش پیدا میکند و درست است که افزایش قیمت دارو را بیمهها پوشش میدهند، ولی وقتی گران شود، باز آن ۳۰درصدی که مردم باید پرداخت کنند هم افزایش پیدا میکند و قطعاً مردم اینگونه آسیب بیشتری خواهند دید.
جمالیان تصریح میکند: «با وجود اینکه معتقدیم حذف ارز ترجیحی جلوی بسیاری از مشکلات را خواهد گرفت، اما کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی به دلیل بحث گرانی دارو در شرایط فعلی کشور با این رویه مخالفیم.»
شوک قیمتی در دارو و درمان
مجتبی بوربور، نایب رئیس انجمن واردکنندگان دارو هم درباره تبعات حذف ارز ترجیحی دارو معتقد است: «حذف ارز ترجیحی بدون الزام بیمهها به تعهداتشان و بدون نظارت دقیق بر زنجیره دارو اجرا و با وجود بودجههای قطرهچکانی طرح دارویار میتواند به شوک قیمتی در دارو و درمان منجر شود؛ شوکی که پیامد آن مستقیماً سلامت مردم را نشانه میگیرد.»
به گفته این فعال صنعت دارو یکی از مهمترین نگرانیهای همه دستاندرکاران حوزه دارو این است که تغییر نرخ ارز، چگونه و با چه سازوکاری قرار است برای مصرفکننده نهایی پوشش داده شود. با توجه به عملکرد دولت در طول سال جاری بهخصوص در حوزه بهداشت و درمان، این نگرانیها تشدید شدهاست، چون دولت به تعهدات خود چه در قالب بازپرداخت بدهیها به شرکتها و چه در زمینه پوشش بیمهای بیماران و مصرفکنندگان عملکرد مناسبی نداشتهاست. نتیجه این وضعیت، ایجاد بدهی از یکسو، عدم انتقال به موقع ارز از سوی دیگر و در نهایت افزایش فشار ناشی از افزایش نرخ ارز به بیماران بودهاست. همین مسئله هم نگرانیها را دو چندان میکند!
از نگاه بور بور اگر در انتهای زنجیره - یعنی برای بیماران و مصرفکنندگان دارو - راهکار روشنی تعریف شود، حذف ارز ترجیحی میتواند آثار مثبتی بر تمامی اجزای زنجیره داشته باشد، اما شواهد نشان میدهد این اتفاق نمیافتد! دلیل بزرگش کسری بودجه دولت در حوزه سلامت است که امسال فشار سنگینی بر همه شرکتها وارد کرده و توان آنها را عملاً تحلیل بردهاست. به همین دلیل احتمال تحقق چنین سناریویی چندان بالا نیست و نمیتوان خوشبین بود.
بوربور تأکید میکند: «در حال حاضر، همزمانی سه چالش تخصیص ارز، تأمین ریال متناسب با آن و ضعف پوشش هزینههای دارویی بیماران موضوعی نگرانکننده است. علاوه بر این، بودجه طرح «دارویار» هم کمتر از نیاز واقعی و بدون لحاظ افزایش قیمت دارو ناشی از تورم و رشد نرخ ارز تعیین شدهاست. در نتیجه، نه سهم پرداختی بیمار و نه سهم حمایتی طرح دارویار، هیچکدام برای جبران افزایش قیمتها و حفظ دسترسی بیماران به دارو کافی نیست و در نهایت، بار اصلی افزایش قیمت دارو بهطور مستقیم روی دوش مردم میافتد».
دوش نحیف بیمار و این همه بار!
همین حالا هم بسیاری از مردم برای تهیه دارو و طی کردن فرآیند درمانشان به دو دوتا چارتا افتادهاند! همچنانکه سال گذشته بود که سخنگوی انجمن داروسازان گفت از هر ۱۰ بیماری که به داروخانه مراجعه میکنند سه نفر از پیچیدن نسخهشان منصرف میشوند! حالا با حذف ارز ترجیحی جدیترین نگرانی حذف سلامت از سبد زندگی مردم است، چراکه عملاً بیمار زیر بار ویزیت یک میلیون تومان پیشنهاد شده از سوی نظام پزشکی و نسخههای میلیونی همین حالا هم کمر خم کردهاند. با حذف ارز ترجیحی دارو، اما رشد افرادی که بر اثر هزینههای کمرشکن سلامت زیر خط فقر میروند یا کسانی که سلامت را به آخرین اولویت زندگی تقلیل میدهند بالا و بالاتر میرود. حالا قرار است کمیسیون بهداشت و درمان مجلس یک نشست اختصاصی با رئیسجمهوری برگزار کند تا ابعاد مختلف موضوع ارز ترجیحی در حوزه سلامت مورد بررسی قرار گیرد. باید دید خروجی این جلسه چقدر به داد بیماران خواهد رسید.
