جوان آنلاین: دهه فجر فرصتی است برای بازخوانی روایتهایی که انقلاب را از نگاه مردم عادی و بهویژه بچهها بازگو میکنند. نادر ابراهیمی در مجموعه «قصههای انقلاب برای بچهها و نوجوانان» تاریخ را از دل خاطرات واقعی بیرون میکشد و آن را در قالب قصههایی ساده، صمیمی و تأثیرگذار به نسل جدید میسپارد.
دهه فجر یک واقعه تاریخی است؛ نقطهای که امید، جسارت و اراده جمعی مردم ایران در آن به اوج رسید. با گذشت دههها از آن روز، یکی از مهمترین پرسشهای فرهنگی همچنان باقی است؛ چگونه میتوان انقلاب اسلامی را برای نسل کودک و نوجوان روایت کرد؛ نسلهایی که نه آن روزها را دیدند و نه تجربه مستقیمی از فضای پرالتهاب انقلاب دارند؟
پاسخ به این پرسش را باید در ادبیاتی جستوجو کرد که تاریخ را از سطح گزارش و شعار فراتر میبرد و آن را به تجربهای انسانی و قابل لمس تبدیل میکند. مجموعه «قصههای انقلاب برای بچهها و نوجوانان» نوشته زندهیاد نادر ابراهیمی، نمونهای ماندگار از چنین رویکردی است.
نادر ابراهیمی این مجموعه را نه از پشت میز، بلکه از دل جامعه و از میان روایتهای واقعی شکل داد. او در اوج روزهای انقلاب، حدود ۲۰ ماجرا و خاطره را گردآوری کرد؛ ماجراهایی که در همه آنها، بچهها نقشی اساسی و تعیینکننده داشتند. این روایتها یا توسط کودکان و نوجوانان انقلابی از نقاط مختلف کشور برای او فرستاده شد، یا در جریان سفرهای متعددش به شهرها و مناطق گوناگون ایران به دست آمد. خود ابراهیمی در مقدمه مجموعه توضیح میدهد که این خاطرات در ابتدا به شکل گزارشهای ساده ثبت شده بودند، اما او بهخوبی میدانست که گزارش، برای مخاطب کودک و نوجوان کافی نیست. به همین دلیل آنها را «قصه» کرد؛ به روایتها جان داد، شخصیت و فضا ساخت و تاریخ را به زبان داستان درآورد.
نخستین جلد از پنجگانه، در روزهای اوج انقلاب و با امکانات محدود آن دوران منتشر شد؛ کتابهایی با جلد سفید که بهاصطلاح «جلد سفید» نامیده میشدند، چراکه فرصتی برای طراحی و چاپ مفصل وجود نداشت. پس از انقلاب، چهار قصه دیگر نیز به این مجموعه افزوده شد و روایت ابراهیمی از انقلاب، کاملتر و چندصداتر شد. این پیشینه، شکلگیری به مجموعه «قصههای انقلاب» اصالتی ویژه میبخشد، چراکه ما با داستانهایی مواجهیم که تقریباً همزمان با وقوع حوادث نوشته شدهاند و هنوز از حرارت و صداقت آن روزها لبریزند.
در کتاب «پدر چرا توی خانه مانده است»، انقلاب از زاویه نگاه یک نوجوان روایت میشود؛ نگاهی آمیخته به تردید، ترس و پرسش. هر شب یکی از مردان کوچه توسط مأموران رژیم پهلوی دستگیر میشود، اما پدر علی تنها کسی است که مأموران به سراغش نمیآیند. همین مسئله باعث میشود دوستان علی با او بازی نکنند و پدرش را خائن بدانند. داستان با ظرافت نشان میدهد که چگونه قضاوتهای عجولانه و نگاه سطحی میتواند کودک را تحت فشار قرار دهد تا آنکه حقیقت آشکار و پدر علی نیز دستگیر میشود. داستانی که زاویه دید یک کودک در مواجهه با واقعه مهمی مانند انقلاب را به خوبی و با دقت بسیار ترسیم میکند.
کتاب «جای او خالی»، داستان نوجوانی ۱۳ ساله به نام منصور است؛ نوجوانی که بارها به اجبار در مراسمهای حکومتی دوران شاه شرکت میکند و هر بار خستهتر و معترضتر بازمیگردد. منصور در دل خود به روزی میاندیشد که بتواند در برابر این همه ظلم بایستد. با آغاز انقلاب، این فرصت برای او و دوستانش فراهم میشود و آنها به صف مبارزان میپیوندند. پایان داستان با شهادت منصور در تظاهرات ۱۷ شهریور تصویری تلخ، اما پرشکوه از بهای آزادی ارائه میکند، تصویری که مخاطب نوجوان را با مفهوم فداکاری و انتخاب آشنا میکند.
در کتاب «سحرگاهان همافران اعدام میشوند»، نادر ابراهیمی به یکی از حساسترین و کمتر روایت شدهترین بخشهای انقلاب میپردازد. این قصهها درباره همافرانی است که برخلاف ساختار بسته و فرمانمحور نظامی، «فکر میکردند» و همین اندیشیدن، آنها را به اعتراض و ایستادگی واداشت. ابراهیمی در این کتاب از بیداری انسان سخن میگوید، انسانی که زیر بار زور و نادرستی نمیرود.
کتاب «برادرت را صدا کن»، روایتی تأثیرگذار از زاویه دید یک دختربچه جهرمی به روزهای انقلاب است. دختری که در تظاهرات همراه پدرش حضور دارد و شاهد مجروحیت شدید اوست. برادرش محمد، سرباز است و همین تضاد بر بار عاطفی داستان میافزاید. سالها بعد، خاطره آن روز همچنان با اشک و اندوه در ذهن معصومه زنده است. این قصه، انقلاب را از منظر دریچه حافظه و احساس روایت میکند.
در کتاب «نیروی هوایی»، نثر موزون و شاعرانه نادر ابراهیمی با لحن ساده و کودکانه راوی نوجوان درهم میآمیزد. داستان به ماجرای حمله سربازان شاه به نیروی هوایی و مقاومت و فداکاری نیروهای مردمی میپردازد. روایت از زاویه دید پسری است که در پشتصحنه درگیریهای خیابانی، با شجاعت تمام به مبارزان کمک میکند. این داستان شش ساعت جنگ خیابانی را به تصویر میکشد؛ شش ساعتی که به پیروزی مردم و نیروی هوایی میانجامد. تصویرگریهای کتاب نیز با رویکردی واقعگرایانه، بر تأثیرگذاری روایت افزوده است.
مجموعه «قصههای انقلاب برای بچهها و نوجوانان» که به همت انتشارات مهرک روانه بازار نشر شد است، چیزی فراتر از چند کتاب مناسبتی است. این آثار نشان میدهند که تاریخ، اگر با احترام به مخاطب و با زبان قصه روایت شود، میتواند زنده، اثرگذار و ماندگار باشد. در چهل و هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب، بازخوانی این مجموعه یادآور این نکته است که انقلاب اسلامی، نه فقط مجموعهای از وقایع سیاسی، بلکه تجربهای انسانی است که حتی کودکان و نوجوانان نیز در آن سهم داشتهاند؛ سهمی که نادر ابراهیمی با صداقت و مهارت، آن را برای همیشه در قالب قصه ثبت کرده است.
