در روزگار پس از جنگ دوازدهروزه، گفتمان «میهندوستی» و «ایراندوستی» بیشازپیش در عرصه فکری و رسانهای کشور برجسته و پررنگ شده است. باید اذعان داشت که عشق به وطن و دلبستگی به این آبوخاک، در میان مردمان این سرزمین، ریشهای کهن و دیرینه دارد و بههیچوجه پدیدهای نوظهور نیست. آنچه، اما در شرایط کنونی محل تأمل و پرسش جدی است، پدیدهای است که میتوان آن را «اشتراک لفظی» یا «ادعای صوری» در عرصه میهنپرستی نامید. بهبیاندیگر، شاهد آن هستیم که برخی افراد، بهویژه در میان چهرههای مشهور و سلبریتیهای سیاسی و فرهنگی، تنها در حوزه شعار و سخن، ادعای عشق به ایران را دنبال میکنند، حالآنکه اکثریت مردم عادی جامعه، با تمام وجود و بهصورتی خالصانه و غیرنمایشی، به میهن خود عشق میورزند و برای پاسداری از آن، از هیچ فداکاری دریغ نمیکنند.
نمونه عینی این ادعاهای صوری را میتوان در واکنشهای متفاوت به دو رخداد اخیر مشاهده کرد. در ایام جنگ دوازدهروزه، زمانی که دشمن آشکارا به حریم این سرزمین تعرض کرد و موجی از احساسات میهنی و اراده مردمی برای دفاع از کشور شکل گرفت، بسیاری از این چهرهها، برای آنکه از عموم مردم جا نمانند، بر عشق خود به ایران تأکید کردند. اما در ماجرای روزهای اخیر و در مواجهه با دشمنان خاک و مردم ایران، شاهد سکوت معنادار این دسته از افراد بودیم. رئیسجمهور امریکا و نخستوزیر جنایتکار رژیمصهیونی که در سال جاری ۱۱۰۰ نفر ایرانی بیگناه را بهطور مستقیم به شهادت رسانده، اخیراً به مداخله در امور داخلی ایران پرداختهاند و مدعی حمایت از معترضان شدهاند. روشن است که ترامپ و نتانیاهو میخواهند آنچه را که در ۱۲ روز جنگ نتوانستند به دست آورند، اینک با طمع به ناآرامیهای داخلی به چنگ آورند. با وجود این، برخی از همان سلبریتیهایی که پیشتر ادعای ایراندوستی سر داده بودند، در برابر مداخله این دشمن علنی و خونآلود ایران، سکوتی گویا اختیار کردند و از هرگونه موضعگیری و مرزبندی آشکار خودداری نمودند. در واقع اینان «ایرانگو» هستند، نه «ایراندوست»!
این تناقض رفتاری، این پرسش بنیادین را به ذهن متبادر میسازد: چگونه میتوان ادعای میهندوستی افرادی را باور کرد که در برابر کسی که دستش به خون هموطنانشان آغشته است و به این اقدام خود نیز مینازد، موضعی نمیگیرند؟ بهعبارتدیگر، اگر کسی واقعاً ایران را دوست دارد و ایران برایش هویتساز است، آیا نمیبایست حداقل، مرز خود را با چنین دشمن آشکاری بهوضوح اعلام کند؟ این سکوت و عدم مرزبندی نشان میدهد که از منظر این افراد، «ایران» بهعنوان یک هویت مستقل و مقدس، موضوعیت چندانی ندارد. برای آنان، ایران ممکن است صرفاً عنوانی زیبا و مکمل دیگر علاقهمندیهایشان باشد؛ همانقدر که ممکن است امریکا یا غرب را دوست داشته باشند، حتی همان امریکایی که به ایران حمله میکند. این نگاه، نشان از آن دارد که هویت آنان، ریشه در ایرانیبودن ندارد و این ادعا، صرفاً پوششی برای مقاصد دیگر است. حال این پرسش مطرح میشود که راز تشخیص ایراندوست راستین از مدعیان چیست؟ اگر همگان میتوانند ادعای ایرانپرستی کنند، معیار سنجش صداقت در این ادعا کدام است؟ به نظر میرسد کلید این تشخیص، در میزان و کیفیت تأکید افراد بر «استقلال ایران» نهفته است. ایراندوست واقعی کسی است که ایران را «اصل» میداند و دیگر کشورها، بهویژه قدرتهای جهانی، را «فرع». او خیر خود را در گرو خیر و عظمت ایران میداند و هر فرد یا دولتی که قصد ضربه زدن به استقلال، تمامیت ارضی و منافع ملی ایران را داشته باشد، بهطور طبیعی در نقطه مقابل او قرار میگیرد. برای چنین فردی، استقلال ایران یک اصل تخطیناپذیر و خطقرمز است. تنها درصورتیکه این اصل محوری در اندیشه و عمل فردی مشاهده شود، میتوان امیدوار بود و ادعای ایراندوستی او را - فارغ از هر گرایش فکری دیگر - باوری راستین دانست.
در مقابل، کسی که استقلال ایران برایش موضوعیت نداشته باشد و صرفاً به دلیل تولد یا زندگی در این جغرافیا، نوعی علاقه انفعالی و حداقلی به آن داشته باشد، عشقش ارزش عمیق و تعهدآوری ندارد. چنین فردی در روزهای سخت و هنگامه آزمون، احتمالاً حاضر به فداکاری برای ایران نخواهد بود و عشق او، در حد یک احساس خام و بدون الزام عملی باقی خواهد ماند. آنچه ایران امروز به آن نیاز مبرم دارد، وجود فرزندانی است که برای خدمت به آن، فداکاری کنند و با تمام وجود، از استقلال و تمامیت ارضی آن دفاع نمایند. ایران به انسانهایی غیور، متعهد و وفادار نیاز دارد، نه صرفاً دوستدارانی شفاهی و بیعمل. عشق خالی از ایثار و مسئولیتپذیری، در روزهای سخت فایده چندانی برای سرنوشت این مرزوبوم نخواهد داشت.
