جوان آنلاین: رهبران سیاسی از شرق تا غرب، حتی در قلب امریکا، بعد از یک شوک اولیه قابلفهم، واکنشهای تندتر و تیزتری به ربودن رئیسجمهور ونزوئلا نشان میدهند. در امریکای لاتین، رئیسجمهور کلمبیا کار ترامپ را «اهانت خونین به حاکمیت مقدس کل امریکای لاتین» خوانده و گفته که آماده است سلاح در دست بگیرد و وزیر خارجه کوبا هم هشدار داده که هرکس بخواهد کوبا را تصاحب کند، تنها «گرد و غبار سرزمینی آغشته به خون» به دست خواهد آورد. در اروپا، جدای از موضع تند اسپانیا و فرانسه که کار امریکا را ایجاد «سابقهای خطرناک» در مناسبات بینالمللی خواندهاند، ۲۶ کشور عضو اتحادیه در بیانیه مشترک که نگرانی از روند موجود در آن موج میزند، به امریکا یادآوری کردند که به قوانین بینالمللی احترام بگذارد. در شرق آسیا، چینیها بعد از مخالفت و محکومیت اولیه، دیروز به امریکای ترامپ یادآوری کردند که «هیچ کشوری نمیتواند نقش قاضی و پلیس جهان را ایفا کند.» همه اینها در شرایطی است که به فاصله ۴۸ ساعت بعد از ربایش مادورو، جمعیتی بزرگ از حامیان دولت ونزوئلا در خیابانهای کاراکاس دست به تجمع و راهپیمایی زدند، وضعیتی که باعث شده رئیسجمهور امریکا تهدید کند اگر دولت ونزوئلا «رفتار مناسبی» نداشته باشد، دوباره اقدام نظامی خواهد کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا دیروز هنگام بازگشت از فلوریدا در هواپیما به خبرنگاران گفت که عملیات امریکا در ونزوئلا به اهداف اولیه خود دست یافته و فعلاً نیازی به حمله دوم نمیبیند ولی هشدار داد که «اگر آنها درست رفتار نکنند، با حمله دوم مواجه خواهند شد.» ترامپ گفته که «ما با کسانی کار میکنیم که سوگند قانونی یاد کردهاند» که اشاره به دلسی رودریگز معاون مادورو است ولی این را هم گفت که «ما (ونزوئلا را) اداره میکنیم». ترامپ برای مرتبه دوم، هشداری هم خطاب به دلسی رودریگز، معاون صادر کرده که ریاست موقت کشور را بر عهده گرفته و گفته که «او ممکن است با وضعیتی بدتر از مادورو روبهرو شود».
هنوز مختصات و ترتیباتی که ترامپ و تیم همراه او برای ونزوئلا بعد از ربودن مادورو در نظر دارند، به درستی روشن نیست، به خصوص هشدارهای کسانی مانند ژنرال «جیمز استاوریدیس» ژنرال بازنشسته امریکایی درباره عواقب حضور نظامی مستقیم امریکا در ونزوئلا رو به افزایش است. شرایط هم، در داخل ونزوئلا ۴۸ ساعت بعد از انتشار خبر ربودن مادورو سیال است. در حالی که وزیر ارتباطات ونزوئلا میگوید که یک کمیسیون در پارلمان برای پیگیری روند آزادی مادورو تشکیل شده و فرزند مادورو گفته که او و خانوادهاش در مقابل حملات امریکا ایستادهاند، خیابانهای کاراکاس و چندین شهر بزرگ دیگر شاهد تجمعهای گسترده حامیان دولت بود؛ تجمعهایی که با حضور پرشمار نیروهای امنیتی برگزار شد و شعارهای اصلی آن متوجه امریکا و حامیان خارجی مخالفان بود. در کاراکاس، ماراکایبو، والنسیا و بارکیسیمتو، هزاران نفر از حامیان دولت با فراخوان حزب حاکم و اتحادیههای کارگری به خیابانها آمدند. این تجمعها با برافراشتن پرچمهای ونزوئلا، تصاویر مادورو و شعارهایی علیه امریکا و «مداخلهگری خارجی» همراه بود. حتی بخشی از مخالفان دولت ونزوئلا هم با برگزاری تجمعهای پراکندهای عمدتاً بر ضرورت حل بحران از مسیر داخلی و مخالفت با هرگونه اقدام نظامی خارجی متمرکز شدهاند. همزمان نیروهای پلیس و گارد ملی بولیواری حضور پررنگی در میادین اصلی و اطراف ساختمانهای دولتی داشتند. منابع محلی از برپایی ایستهای بازرسی در ورودیهای پایتخت و محدودیتهای مقطعی در تردد خبر دادهاند.
واکنش تند لاتینیهای نگران دومینو
در بیرون از ونزوئلا، نگرانیها، جنس متفاوتی دارد. دیمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه دیروز گفت که ربودن مادورو، هیچ ارتباطی به قاچاق مواد مخدر ندارد بلکه فقط به نفت مربوط است. دیگران اما، نگران رویه شدن رفتار امریکای ترامپ در سطح جهانیاند. در حالی که کلمبیا درخواست نشست اضطرای شورای امنیت را داده، «لین جیان» سخنگوی وزارت امور خارجه چین حمایت پکن از برگزاری نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره ونزوئلا را اعلام کرد. وانگ یی، وزیر امور خارجه چین در دیدار با اسحاق دار، همتای پاکستانی خود در پکن گفت که «ما هرگز بر این باور نبودهایم که کشوری بتواند بهعنوان پلیس جهان عمل کند» و حتی یک گام جلوتر، تأکید کرد: «همچنین نمیپذیریم که هیچ کشوری خود را قاضی جهان بداند.» لحن واکنشها در میان رهبران سیاسی امریکای لاتین برجستهتر بود. گوستاوو پترو رئیسجمهور کلمبیا در واکنش به تهدیدات ترامپ که گفته باید تکلیف کلمبیا هم مشخص شود، گفت: آمادهام برای دفاع از وطن اسلحه به دست بگیرم. او گفت: یک مبارز را به جنگ تهدید نکنید. از زمان پایان جنگهای داخلی، قسم خورده بودم دوباره اسلحه دست نگیرم، اما اکنون برخلاف میل شخصی، آمادهام برای دفاع از وطن اسلحه به دست بگیرم. پترو خطاب به نیروهای مسلح کلمبیا افزود: هر سربازی که پرچم امریکا را به پرچم کلمبیا ترجیح میدهد باید ارتش را ترک کند. برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا، ربودن مادورو را نشاندهنده یک تهدید وجودی با ماهیت تاریخی خوانده که از همه خطوط سیاسی و ایدئولوژیک فراتر میرود و مستلزم آن است که همه کشورهای عضو جامعه کشورهای امریکای لاتین (سلاک) اختلافات خود را کنار بگذارند تا به طور جمعی از پایههای استقلال و حاکمیت منطقه دفاع کنند. او در پاسخ به تهدیدهای ترامپ مبنی بر اینکه کوبا کشور بعدی است، عبارتی از «خوزه مارتی»، رهبر جنبش استقلال کوبا را در ایکس منتشر کرد: «هرکس بخواهد کوبا را تصاحب کند، اگر در نبرد نابود نشود، تنها گرد و غبار سرزمینی آغشته به خون را به دست خواهد آورد.» کلودیا شینباوم، رئیسجمهور مکزیک هم دیروز گفت که ما دخالت در امور داخلی کشورها را رد و تأکید میکنیم که قاره امریکا متعلق به احدی نیست.
نشانههای فروپاشی نظم کنونی
در سایر نقاط، واکنشها از جنسی متفاوت است. گروهی از کشورها، امریکا را به رعایت حقوق بین الملل دعوت میکنند. از جمله وزارت امور خارجه فیلیپین که گفته ضمن احترام به ملاحظات امنیتی امریکا، خواهان رعایت اصول حقوق بینالملل از سوی این کشور و عدم توسل به زور و عدم مداخله در دیگر کشورها هستیم.
کشورهای نزدیکتر به امریکای لاتین مثل اسپانیا، با صراحت بیشتری از ربایش مادورو انتقاد کردهاند. «خوزه مانوئل آلبارس» وزیر امور خارجه اسپانیا حمله نظامی امریکا علیه ونزوئلا را «سابقهای خطرناک برای آینده» توصیف و تأکید کرده این اقدام «بهوضوح مغایر با قوانین بینالمللی است»: «راهحل مشکلات ونزوئلا نمیتواند از خارج تحمیل شود، چه برسد به زور.» ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان در فیسبوک نوشت که اقدامات امریکا علیه ونزوئلا شواهد بیشتری از فروپاشی نظم جهانی کنونی ارائه میدهد و گفته که بازگشت دونالد ترامپ رئیسجمهور امریکا به کاخ سفید، ضربهای به نظم لیبرال حاکم بر جهان وارد کرد: «جهان جدید هنوز شکل روشنی به خود نگرفته است. سالهایی حتی بیثباتتر، غیرقابل پیشبینیتر و خطرناکتر در پیش است.» امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه هم دیروز، هرچند گفت که مادورو «یک دیکتاتور» است و رفتن او «خبر خوبی برای ونزوئلاییها» است، ولی این را هم روشن کرد که روش مورد استفاده [ایالات متحده]برای سرنگونی نیکولاس مادورو نه مورد تأیید و نه مورد حمایت پاریس است. نشانههای این نگرانی اروپایی، در بیانیه ۲۶ عضو اتحادیه اروپا نمایان است. این ۲۶ کشور در بیانیهای مشترک ضمن درخواست حفظ آرامش و خویشتنداری در ونزوئلا از گذار صلحآمیز به دموکراسی تحت رهبری مردم ونزوئلا با احترام به حاکمیت ملی این کشور حمایت کرده و گفتند حق مردم ونزوئلا برای تعیین آینده خود باید محترم شمرده شود. خبرگزاری آناتولی گزارش داد اتحادیه اروپا یادآور میشود که اصول حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد باید تحت هر شرایطی رعایت شود. نگرانیها در داخل امریکا نیز در حال گسترش است. «جیمز استاوریدیس» فرمانده سابق نیروهای ناتو در گفتوگو با سیانان ابراز تردید کرد که ترامپ به راحتی کنترل ونزوئلا را در آیندهای قابل پیشبینی به دست بگیرد. او پرسیده: «ما چند سرباز زمینی در عراق داشتیم؟ شما جواب را میدانید، حدود ۲۲۰ هزار نفر و آیا ما عراق را مطیع خود کردیم؟ نه.»
