جوان آنلاین: با اینکه بوشهر به عنوان یکی از بزرگترین مراکز پرورش و تولید ماهی ایران مطرح است، اما وجود مشکلات عدیده کار در این زمینه را سخت کرده است. به طوری که هم اکنون ۱۴مزرعه در قالب ۵۶ قفس با ظرفیت ۹ هزار تن در دریا در بوشهر ایجاد شده و قرار است چهار مزرعه در قالب ۴۲ قفس با ظرفیت ۲ هزار تن دیگر نیز به این ظرفیت اضافه شود، اما از مجموع قفسهای موجود به دلیل نبود بچه ماهی تنها ۳۲ قفس آن ذخیرهسازی شده است. قیمت مناسب، حل مشکل بازار فروش و همچنین تأمین سود تولیدکننده و سرمایهگذار از جمله مواردی است که میتواند استفاده از بچه ماهیهای گونههای بومی را برای صنعت پرورش در قفس افزایش دهد و سرمایهگذار را برای واردات گونههای شناخته شده ترغیب کند، اما این اتفاق رخ نداده و قفسهای بوشهر همچنان بدون ماهی ماندهاند.
صنعت پرورش ماهی در قفس یکی از شیوههای نوین آبزیپروری است که با توجه به اشتغال، درآمدزایی و بازگشت سریع سرمایهدارای متقاضیان زیادی برای سرمایهگذاری است، اما رونق آن نیازمند تلاش برای حل مشکلات متعدد ابهامهای موجود است. این صنعت نوپا برخلاف صنایع دیگر برای سر پا ماندن به استفاده از منابع انرژی برق، منابع آب زیرزمینی و سوخت نیازی ندارد و حتی زمینی بسیار کمتر تنها برای سایت پشتیبان اشغال میکند و در بستر خوان گسترده دریا اجرا و محصولی که ۷۰ درصد آن به صورت ارگانیک است تولید میشود. بهره برداری بیش از ظرفیت منابع آبزیان دریایی با استفاده از روشها و ادوات صید مخرب در دهههای اخیر باعث کاهش ذخایر دریایی، تخریب زیستگاهها و صیدگاهها و افزایش هزینههای صیادان بنادر جنوبی به ویژه در استان بوشهر شد، به همین دلیل کارشناسان از سال ۱۳۸۰ در کشور تلاش کردند با استفاده از طرح پرورش ماهی در قفس و ایجاد فضای لازم برای اجرای این طرح فرصتی برای بازسازی ذخایر و تنفس دریا فراهم آورند.
ماهی و چالشهای ناتمام
چالشهای تأمین بچه ماهی، نبود زمینهای ساحلی برای ایجاد مجتمعها و سایتهای پشتیبان، تنشهای صیادان و پرورشدهندگان و محدودیت سرمایهگذاری دولتی از جمله مهمترین مسائل و مشکلات صنعت پرورش ماهی در قفس است که گریبان فعالان این عرصه را در استان بوشهر گرفته است. رئیس گروه پرورش ماهی در قفس اداره کل شیلات استان بوشهر با بیان اینکه تأمین بچه ماهی از اساسیترین مشکلات صنعت پر سود ماهی در قفس است تا جایی که امروز تأمین و تقویت این زیرساخت به عنوان مهمترین خواسته فعالان در این صنعت مطرح میشود به «جوان» میگوید: «در حال حاضر تنها شرکت راموز در شهرستان تنگستان از توابع استان بوشهر مسئولیت تأمین بچه ماهیها را برای مجموعههای پرورش ماهی در قفس در این استان و کل کشور برعهده دارد و اگر روزی این مجموعه دچار مشکل شود همه مجموعه صنعت پرورش ماهی در قفس کشور زمین گیر خواهد شد.» به گفته حامد رضایی محصول تولیدی در صنعت پرورش ماهی در قفس هم مصرف داخلی و هم زمینه صادرات دارد. ب طوری که یک مجموعه ۵۰۰ تنی با سرمایهگذاری ۱۶ میلیارد تومان ۳۵ میلیارد تومان سود به همراه دارد. آن طور که مدیرکل شیلات بوشهر عنوان میکند در سال ۱۴۰۱ در زمینه پرورش ماهی در قفس ۱۱۷ مجوز در این استان صادر شده که بر اساس آن ۱۸ مزرعه به بهرهبرداری رسید.
عقیل امینی با بیان اینکه در زمینه پرورش میگو در سال جدید ۷ هزار و ۲۵۹ هکتار زمین مفید زیر کشت وجود دارد به «جوان» میگوید: «در زمینه مراکز تکثیر میگو در سال جاری ۲۳ کارگاه جدید در بوشهر راهاندازی شد. ضمن اینکه ۴۶ قفس در حال مونتاژ بوده و ۱۱ مزرعه ۵۰۰تنی در ماههای اول سال افتتاح شده و در هفته دولت هم سه مزرعه به بهرهبرداری رسید.» وی با اشاره به اینکه در بحث بچه ماهی با مشکل مواجه شدهایم، میگوید: «یک شرکت در استان بوشهر با ظرفیت ۱۰میلیون قطعه لارو داریم و تا پایان سال نیز پنج کارگاه پرورش بچهماهی کلنگزنی خواهد شد. در تنگستان تعاونیهای صیادی را با تولید ماهی در قفس درگیر کردیم و شرکتهایی با قفسهای ۵۰ تنی از طریق بنیاد برکت و تسهیلات استانی پرداخت شده که کل سرمایهگذاری این بخش ۸۲۰ میلیارد تومان از سوی بخش خصوصی و ۷۳ میلیارد تومان اعتبار دولتی بوده است.» هم اکنون ماهیهای هامور و سیبریم در کشورهای ترکیه، امارات متحده عربی و عربستان پرورش مییابد، اما پایین بودن هزینه تولید در ایران آن را برای صادرات قابل رقابت با همسایگان کرده است. جالب اینکه انواع ماهیها در این صنعت قابل پرورش است، اما امروز تنها گونه سیباس است که خارج از کشور وارد و بعد از وزنگیری برای ذخیرهسازی در اختیار پرورش دهندگان قرار میگیرد.
نیازمند بچهماهی بومی
رئیس گروه پرورش ماهی در قفس اداره کل شیلات بوشهر معتقد است که رونق و توسعه این صنعت در استان منوط به استفاده از بچهماهی گونههای بومی و شناخته شده دریایی در این منطقه است. رضایی میگوید: «در حال حاضر ازبچه ماهی سیباس که گونهای وارداتی از کشورهای استرالیا و تایلند است و نامناسبترین قیمت را در بین ماهیان پرورشی دارد در صنعت پرورش ماهی در قفس استان بوشهر استفاده میشود. بچه ماهی سیباس به دلیل غیربومی بودن بازار مناسبی در داخل کشور و کشورهای همسایه که میتوانند بازارهای هدف باشند، ندارد و به همین دلیل فاقد توجیه اقتصادی است.» به گفته این مسئول، بیشتر بازار ماهی سیباس در اروپا و امریکاست که دسترسی به این بازارها به دلیل اعمال تحریمها بسیار سخت و مشکلاتی برای فعالان عرصه پرورش ماهی فراهم کرده است.
وی با اشاره به واردات ۱۰۰ هزار قطعه بچه ماهی هامور در چند مرحله و آغاز پرورش آزمایشی و ذخیرهسازی آن در مرکز پرورش ماهی در قفس کنگان میگوید: «اینگونه اصلاح نژاد شده و پرورشی بومی خلیج فارس بازار پسند و مطلوب پرورش در این دریا و از رشد و بازماندگی خوبی برخوردار است. همچنین با ذخیرهسازی گونه پرورشی ماهی هامور با توجه به شناخت اینگونه انتظار میرود بازار خوبی در داخل و خارج از کشور و توجیه اقتصادی مناسبی برای تولیدکنندگان به دنبال داشته باشد.» به گفته رضایی ماهی هامور که بازارپسند و مطلوب پرورش در خلیجفارس است در مرکز پرورش ماهی در قفس کنگان ذخیرهسازی شده است. وی ادامه میدهد: «تاکنون در اجرای این طرح ۵ میلیارد تومان برای ثبت سفارش و خرید بچه ماهی سرمایهگذاری شده و پیشبینی میشود برای تکمیل این پروژه به ۱۵ تا ۲۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری نیاز باشد.» به گفته رئیس گروه پرورش ماهی در قفس اداره کل شیلات استان بوشهر در صورت تثبیت این طرح امکان واردات ۵ تا ۶ میلیون قطعه بچه ماهی در استان بوشهر فراهم میشود. کمبود کارشناس متخصص در دامپزشکی، نداشتن آزمایشگاه، دارو و واکسن از جمله مشکلاتی است که صنعت پرورش ماهی در قفس بوشهر با آن روبهرو است و سازمان شیلات ایران باید با استفاده از تجربه کشورهای دیگر اقدام به برگزاری دورههای آموزشی مهم و قابل توجهی برای کارشناسان این بخش برگزار کند زیرا این صنعت نیازمند سرمایهگذاری انسانی در استانهای جنوبی و شمالی که با دریا و ماهی آشنایی دارند، است.
