جوان آنلاین: بارانهای پاییزی شروع شده و با توجه به پیشبینی فعالیت ال نینو در ایران باید منتظر بارشهای رگباری و شدیدی بود. با اینکه برای برخی مناطق ایران وضعیت نارنجی اعلام شده است و مسئولان هشدارهایی درباره احتمال وقوع سیلاب دادهاند، اما هنوز هیچ سازمان و نهادی برنامهای برای مهار آبهای روان و استفاده از این نزولات ارائه نکرده است. هر چند تالابها بیشترین بهره را از بارشها خواهند برد، اما اگر باز هم برنامهای برای حفظ منابع آبی و تأمین حقابه آنها ارائه نشود شاید دوباره به سمت خشکی و تبدیل شدن به کانونهای تولید گرد و غبار حرکت کنند.
با اینکه امسال بارشهای رگباری و بروز سیل چندین بار حوادث ناگواری را در استانهای ایران رقم زدند، اما ورود همین آبها به تالابها حال این اکوسیستمها را بهتر کرد. نکته حائز اهمیت این است که میتوان با مهر آبهای روان و هدایت آنها به محلهای ذخیره سازی، نه تنها از وقوع سیلابهای ویرانگر جلوگیری کرد، بلکه در جهت تأمین منابع آبهای زیرزمینی هم گام بزرگی برداشت.
بهار ۱۴۰۲ را باید روزهای آشتی آسمان و زمین نامید؛ زمانیکه باران به صورت وقت و بیوقت در مناطق مختلف ایران میبارید. بر همین اساس در میانههای تابستان اعلام شد با افزایش بارندگیها و جلوگیری از برداشت غیرمجاز آب در حوضههای آبریز، چهار تالاب شادگان، شیمبار، گاوخونی و بختگان با افزایش سطح آبگیری در یک سال گذشته مواجه شدند.
این اتفاق در شرایطی رخ داد که مرور اطلاعات ماهوارهای از درصد پرشدگی تالابهای کشور بیانگر ایجاد وضعیت مناسب در چندین تالاب دیگر بود.
در آن روز تالاب شادگان واقع در خوزستان بر اساس بهروزترین تصاویر ماهوارهای با پرشدگی ۸/۲۷ درصدی مواجه و ۷۸۵ کیلومتر مربع از سطح این دریاچه پر از آب شد. بهطوری که شاخص پرشدگی تالاب شادگان طی یک سال گذشته رشد ۷۵ درصدی را تجربه کرد.
علاوه بر تالاب شادگان، تالاب شیمبار در این استان ۵ درصد پرشدگی داشت. وقتی اهمیت این موضوع بیشتر نمایان میشود که بدانیم این تالاب در بازه زمانی سال گذشته بدون آب مانده بود. تالاب بختگان هم طی یک سال گذشته جان تازهای گرفت و با رشد تراز آبی ۳۵ درصدی مواجه و حدود ۱۰ کیلومترمربع آن پر از آب شد.
به این موارد باید اضافه کنیم تالاب گاوخونی را که بعد از مدتها خشک بودن، طی یک سال گذشته بر اثر بارندگی و همچنین تأمین حقابه محیط زیستی آبگیری حدود شش کیلومترمربعی را تجربه کرد.
آمار و ارقام و گزارشهایی که از تالابها منتشر میشود نشان میدهد بارشها میتوانند تا حدودی وضعیت تالابها را بهبود بخشند، اما ادامه کار در دست مسئولانی است که باید با برنامهریزی و مدیریت و تأمین حقابه این اکوسیستمها برای زنده ماندن آنها کاری کنند.
در همین راستا عبدالرسول حریری، کارشناس مدیریت منابع آب معتقد است: «تأمین حقابه محیط زیستی تالابها در سال گذشته سبب شده تا بخشی از این مناظر محیط زیستی که اثر مهمی در پایداری شرایط اکوسیستم دارند، با آبگیری قابل توجهی مواجهشوند.»
بارانهای نجاتبخش
آنطور که سازمان هواشناسی کشور پیشبینی کرده در ماههای آینده بارشهای خوبی در راه است و از هم اکنون میتوان به تالابها مژده سیرابی داد. با تداوم بارندگیها وضعیت آبی بیشتر مناطق و به ویژه تالابهای خوزستان هم نسبت به گذشته بهبود مییابد.
تالاب بینالمللی شادگان یکی از تالابهای خوزستان است با بیش از ۵۰۰ هزار هکتار وسعت که در جنوب خوزستان قرار دارد و بزرگترین تالاب ثبت شده کشور در فهرست تالابهای بینالمللی است.
این تالاب از طریق خورهای متعدد به خلیجفارس متصل میشود که با آب شیرین، لبشور و آبشور، محیطی مناسب برای زیست انواع آبزیان، پرندگان، جوندگان و حیوانات اهلی و وحشی است.
تالاب شادگان همه ساله در فصل پاییز میزبان انواع پرندگان آبزی و کنار آبزی مهاجر از مناطق سردسیر سیبری، روسیه، آسیای میانه و مناطق داخلی ایران است.
حالا با سرد شدن هوا در مناطق مدار شمالی و سیبری ورود برخی از پرندگان آبزی و کنارآبزی از جمله مرغابی به تالاب بینالمللی شادگان رصد شده است و باید منتظر ورود برخی از گونهها به این تالاب بود.
مهدی موسوی، پژوهشگر حوزه محیط زیست به «جوان» میگوید: «تالابها عمدتاً در انتهای حوضههای آبریز قرار گرفتهاند و تغییرات شرایط اقلیمی در سالهای اخیر در کنار برداشت بیرویه آب بهویژه در بخش کشاورزی باعث شده است شاهد افت تراز آبی در آنها باشیم. بر این مبنا جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز و تأمین حقابه محیط زیست در کنار بارش مناسب در حوزههای آبریز سبب شده تا شاهد تزریق جان تازه به بعضی از تالابهای کشور باشیم.»
وی ادامه میدهد: «محاسبات ماهوارهای برای محاسبه درصد پرشدگی تالابهای منتخب کشور بر اساس آستانهگذاری از روش OTSU در تفکیک بدنههای آبی دریاچه و با استفاده از شاخص NDWI صورت میگیرد و تصاویر با معیار کمتر بودن ابرناکی از حد ۵ درصد محاسبه میشود. حالا نتایج محاسبات نشان میدهد میتوان روزهای خوشی را برای تالابها متصور بود.»
به گفته این پژوهشگر محیط زیست، سازمان محیط زیست نقش نظارتی خود را در این سالها به خوبی ایفا نکرده است و تنها نقشی نظارتی دارد؛ نقشی که در صورت تخریب طبیعت از سوی عوامل انسانی و دست اندازیهای سایر ارگانها در زمینه حفظ و حراست از طبیعت چندان اثربخش و بازدارنده نیست.»
موسوی به تالاب انزلی اشاره و تصریح میکند: «این تالاب آنقدر مشکل دارد که میتواند آن را تا پای نابودی هم پیش ببرد. بهرهکشی مفرط از تالاب انزلی با استحصال بیرویه از تالاب و خشکاندن و سوزاندن نیزارها به منظور استحصال زمین و ماهیگیری و پرورش زالو حال تالاب را ناخوش کرده است. با توجه به عوامل تهدیدزایی که عنوان شد تالاب انزلی از هر حیث شرایط چندان مناسبی ندارد. من فکر میکنم این بارندگیها و حجم آب وارد شده هم نمیتواند این اکوسیستم را از خطر خشک شدن برهاند.»
وی با بیان اینکه حجم آب تالاب به نوسانات آب دریای خزر نیز وابسته است و متأسفانه در محیط زیست عناصری را از دست میدهیم که برگشت آنها غیر قابل امکان است، در خصوص اینکه چگونه میتوان تالاب را با وجود مشکلاتی که حیاتش را تهدید میکند احیا کرد، میگوید: «نجات تالاب انزلی هر روز دشوارتر میشود و در حال حاضر تنها در حد یک گفتمان باقی مانده است.»
