در موضوع سالمندی جمعیت اغلب موارد با یک موج رسانهای مواجه میشویم که ادعا میکند سالمندی جمعیت ایران حتمی است و کار از کار گذشته است و در شرایط کنونی فقط باید جلوی وقایعی که وضعیت را بحرانیتر میکند، بگیریم. اما نگاه به آمار و ارقام، بدون پیشداوری، این موضوع را تأیید نمیکند.
در موضوع مهاجرت، مدتی است که شاهد موج خبری مهاجرت نخبگان، اعضای هیئت علمی و پزشکان هستیم. انگار همه در حال مهاجرت هستند و آنهایی هم که ماندهاند، دوست دارند بروند و تا چند سال آینده دانشگاههای ایران خالی از استاد خواهد شد. در واقع در جنگ شناختی- رسانهای این روزها، از یک طرف با سیاهنمایی شرایط، قصد جذب و مهاجرت قشر تحصیلکرده ایران را دارند و از سوی دیگر ادعا میکنند که وضعیت مهاجرت نخبگان و نیروی انسانی باکیفیت در ایران بحرانی است و هیچگونه مستندی نیز در این خصوص ارائه نمیکنند. بد نیست نگاهی به صحت و سقم ادعای این نوع خبرها بیندازیم. آیا واقعاً آمار مهاجرت اعضای هیئت علمی دانشگاهها بالا است؟
طبق گزارش و تحلیل «مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور» در خصوص مهاجرت اعضای هیئت علمی، در حال حاضر از سال تحصیلی ۹۶ تا ۱۴۰۰، حدود ۲ هزار و ۷۰۰ نفر از تعداد کل اعضای هیئت علمی کشور کم شدهاست. این قطع همکاری به دلایل گوناگونی صورت گرفتهاست. از جمله دلایل خروج اعضای هیئت علمی از دانشگاهها میتوان به مواردی همچون بازنشستگی و از کارافتادگی، فوت، بازخرید و استعفا و انفصال از خدمت اشاره کرد. در بین این علتها، در سال ۱۴۰۰، ۱/۵۷ درصد از قطع همکاریها به دلیل بازنشستگی، ۴/۵ درصد به دلیل فوت و ۴/۸ درصد به دلیل استعفا و بازخرید بودهاست.
به طور کلی استادانی که قصد مهاجرت از کشور را دارند از طریق استعفا، بازخرید یا با خروج خودخواسته از وزارت علوم اقدام به مهاجرت میکنند. طبق آمارهای مؤسسه جمعیت، آن هم با آمار و برداشت حداکثری، درصد خروج اساتید از کشور کم بودهاست. طی سالهای ۹۷ تا ۹۹ به ترتیب ۷۶/۰، ۶۲/۰ و ۸۳/۰ درصد از تعداد کل اعضای هیئت علمی کشور مهاجرت کردهاند. به بیان دیگر در سالهای اخیر، کمتر از یک درصد اساتید مهاجرت کردهاند. گر چه این عدد به صورت تدریجی در حال افزایش است، اما هنوز برخلاف تصور عموم جامعه و ادعای برخی رسانهها، عدد قابلتوجهی نیست.
مهاجرت نیروی کار ماهر و تحصیلکرده مانند استادان دانشگاه، از این جهت حائز اهمیت است که سرمایه انسانی باکیفیت، عامل رشد و پیشرفت کشور است. این موضوع برای کشورهایی که درگیر چالشهای جمعیتی هستند بیشتر نیز اهمیت پیدا میکند و بسیاری از کشورها تلاش میکنند از طریق مهاجرپذیری و جذب نیروی کار متخصص، کمبود نیروی کار خود را جبران کنند. بنابراین عجیب نیست که در مواجهه با هجمههای رسانهای برای جذب نخبگان کشور قرار داشته باشیم، اما باید هوشیار باشیم ایجاد جو ناامیدی در بین نخبگان و اساتید کشور و ادعای مهاجرت چشمگیر این افراد به کشورهای غربی، ادعایی بدون پایه و اساس است. این ادعای خلاف واقع با سیاه و غبارآلود کردن فضای نخبگانی جامعه، راه هرگونه گفتگو و ارائه مستندات علمی و کارشناسی موثق را مسدود میکند؛ انسدادی که حاصل آن چیزی جز ناامیدی و در نهایت رخوت در محورهای حرکت جامعه در پی ندارد. این کارها و فضاسازیها کمک به حل مسئله نکرده و بیشتر تکمیل جورچین تحریف در جنگ روایتهاست.
