۳۰ سال تدریس به عشق بچهها و ساختن آیندهای بهتر برای آنها؛ این همه آن چیزی است که معلمان را با وجود همه کاستیها هر روز بر سر کلاس درس حاضر میکرد. پای تخته ایستادند و حروف الفبا و محاسبات ریاضی را به بچهها یاد دادند، اما نمیدانستند که قرار است با خلف وعده مسئولان محاسبات روزهای بازنشستگیخودشان مسئلهساز شود. روزهای شیوع ویروس کرونا، روزهای یخبندان و روزهای آلودگی هوا و همه سختیهای پیش آمده را پشت سر گذاشتند تا دانشآموزان از درسهایشان عقب نمانند. حالا که خودشان دوره خدمتشان تمام شده و وقت آن رسیده که کمی استراحت کنند از بازنشستگیشان جا ماندهاند، چراکه براساس تصمیمات و بخشنامه جدید باید یک سال تحصیلی دیگر را هم به کلاس درس بروند تا حقوق بازنشستگی کامل دریافت کنند!
طبق بخشنامه شهریور ماه وزارت آموزش و پرورش، بازنشستگی بعد از اول مهر برای معلمان ممنوع شدهاست. به این ترتیب معلمانی که تاریخ بازنشستگی آنها بعد از مورخ اول مهر ۱۴۰۲ باشد به رغم اتمام مدت ۳۰ سال خدمت، باید به کار خود ادامه دهند. این یعنی معلمی که تاریخ بازنشستگیاش ۳۰ مهر است، مجبور به کار به مدت ۳۰ سال و ۱۱ ماه خواهد بود. از سوی دیگر به دلیل آنکه شش ماه از سال ۱۴۰۰ سهم بیمه صندوق بازنشستگی همه معلمان از سوی آموزش و پرورش پرداخت نشدهاست، حقوق بازنشستگی آن دسته از معلمانی که تا شهریور ماه بازنشسته میشدند با کسری مواجه خواهد شد! بنابراین نهتنها آنهایی که بازنشستگیشان بعد از مهرماه است، بلکه همه معلمانی که قبل از مهرماه هم قصد بازنشستگی دارند با مشکل مواجه شدهاند؛ معلمانی که باید با فکری آزاد و قلبی شاد سر کلاس درس حاضر شوند و با تمام انرژی تدریس کنند، حالا به دلیل بخشنامههای عجیب و غریب وزارت آموزش و پرورش سردرگم ماندهاند و اگر هنوز هم ذوق معلمی در قلبشان وجود داشته باشد، اما دیگر نمیتوانند آنطور که باید و شاید عملکرد خوبی داشته باشند.
دردسرهای بازنشستگی معلمان
برخی از معلمانی که زمان بازنشستگیشان فرا رسیدهاست درگیر دعواهای میان وزارت آموزش و پرورش و صندوق بازنشستگی شدهاند، چراکه از یکسو وزارت آموزش و پرورش اعلام کردهاست: «سهم صندوق بازنشستگی برای سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ و اخیراً شش ماه دوم سال ۱۴۰۰ پرداخت شدهاست و در قانون رتبهبندی معلمان به صراحت تصریح شده که از تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۰ تمام معلمان شاغل و بازنشسته مشمول قانون رتبهبندی میشوند.» از سوی دیگر صندوق بازنشستگی کشوری به دلیل پرداختنشدن سهم شاغلان آموزش و پرورش از اعمال رتبهبندی بازنشستگان استنکاف میکند.
به تازگی محمد وحیدی، عضو ناظر مجلس در کمیته تدوین آیین نامه اجرایی رتبهبندی معلمان گفتهاست: «جلسات متعددی با حضور کمیسیون آموزش مجلس برای پیگیری حقوق فرهنگیان بازنشسته با وزیر آموزش و پرورش برگزار شدهاست و صحرایی در نهایت اعلام کرد که نامه وزارتخانه برای صدور احکام بازنشستگان به صندوق بازنشستگی ارسال شدهاست. هر چند وزارت آموزش و پرورش سهم صندوق بازنشستگی برای سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ و اخیراً شش ماه دوم سال ۱۴۰۰ را پرداخت کردهاست، اما صندوق باز نشستگی کشوری به دلیل اینکه سهم شاغلان (معلمان) پرداخت نشده، این موضوع را به صورت یک گرو نگه داشته و حکم بازنشستگان را با رتبهبندی تطبیق ندادهاست. این در شرایطی است که بدون شک اگر سهم شاغلان هم به حساب صندوق واریز میشد بازنشستگان فرهنگی با چنین مشکلی مواجه نمیشدند.
۳۰ هزار معلم بازنشسته همچنان خدمت میکنند.
اما چه تعداد معلم کم داریم و چه تعداد معلم بازنشسته به کار گرفته شدهاند؟ پاسخ این سؤال را علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش با حضور در شبکه آموزش سیما دادهاست. او با بیان اینکه ناترازی ۷۹ هزار نفری دانشگاه فرهنگیان به سالهای ۹۲ تا ۹۸ برمیگردد، ادامه دادهاست: «امسال قرار بود ۸۲ هزار معلم بازنشسته شوند، اما ۵۳ هزار نفر بازنشسته شدند. طی هماهنگی با استانها از بازنشستگان خواهش کردیم، همکاری کنند و آنها هم حاضر به ادامه خدمت برای یک سال دیگر شدند. به عبارت دیگر ۳۰ هزار معلم بازنشسته حاضر شدند ادامه خدمت دهند.» فرهادی درباره وضعیت جذب و استخدام معلمان در سال تحصیلی جاری گفتهاست: «امسال ۲۰۲ هزار معلم کم داشتیم.»
معلمان سهم خود را دادهاند، آموزش و پرورش نه!
تعدادی از ۳۰ هزار معلم بازنشسته که حاضر یا مجبور به ادامه خدمت شدهاند، از این وضعیت گلایه دارند. آنها میگویند در حالی که انگیزه کافی برای ادامه خدمت ندارند، ناچار هستند به کلاس درس بروند تا حقوق بازنشستگیشان تمام و کمال پرداخت شود. در این رابطه آقای «م» که نمیخواهد اسمی از او در این گزارش برده شود، میگوید: «من از دو سال پیش باید بازنشسته میشدم، اما به من گفتند که صبر کنید تا طرح رتبهبندی کامل شود و بتوانید با حقوق بهتری بازنشسته شوید. هنوز هم در این مدت وضعیت رتبهبندیها به طور کامل انجام نشدهاست. از طرفی به دلیل آنکه در شش ماه از سال ۱۴۰۰ سهم صندوق بازنشستگی از سوی آموزش و پرورش به طور کامل پرداخت نشدهاست، به ما میگویند که اگر بازنشست شوید، حقوق ناقص دریافت میکنید!» او ادامه میدهد: «برخی از همکاران تصمیم گرفتند که شش ماه دیگر هم بمانند و درس بدهند تا بتوانند حقوق کامل بازنشستگی را بگیرند، اما بخشنامه آمدهاست که اگر قصد ماندن دارید باید تا شهریور سال ۱۴۰۳ خدمت کنید. واقعاً این مصداق و بهرهبرداری ظالمانه از پرسنل نیست؟! مگر غیر از این است که ۳۰ سال خدمت کردیم و حالا طبق قانون میخواهیم بازنشست شویم، پس چرا نباید رتبهبندی را به طور کامل در بازنشستگیمان داشتهباشیم؟ تقصیر ما چیست که سهم کارفرما از شش ماه ۱۴۰۰ به حساب صندوق بازنشستگی واریز نشده که حالا آنها قرار است این کسری را از جیب ما جبران کنند؟»
یکی دیگر از معلمانی که به سن بازنشستگی رسیدهاست در رابطه با مشکلات بازنشستگی خود اینگونه توضیح میدهد: «هر کسی که بخواهد بازنشسته شود، میانگین دستمزد دو سال آخر او به عنوان حقوق بازنشستگیاش محاسبه میشود، اما به دلیل اینکه وزارت آموزش و پرورش در شش ماه دوم سال ۱۴۰۰ سهم صندوق بازنشستگی را پرداخت نکرده، حقوق معلمانی که قصد بازنشستگی دارند براساس یک سال و نیم که پول به حساب صندوق واریز شده محاسبه میشود و این یعنی شش ماه کمتر. به عنوان مثال اگر من کارهای بازنشستگیام را انجام دهم، حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان کمتر برایم در نظر میگیرند. این بیانصافی محض است، چراکه من سهم ۹ درصد خودم را پرداخت کردهام و این کارفرما بوده که اهمال کاری کردهاست. چرا باید تاوان آن را من بدهم؟»
مشکل یادگیری دروس
استفاده از معلمان بازنشسته و اجبار آنها برای اینکه به خدمت خود ادامه بدهند نهتنها خود معلمان را دچار مشکل میکند، بلکه روی نحوه تدریس و به دنبال آن یادگیری دانشآموزان نیز تأثیر منفی میگذارد. از طرفی اگر قرار باشد معلم بازنشسته به دانشآموزان در مقطع سه سال اول ابتدایی درس بدهد، آن وقت وضعیت بسیار بدتری رقم میخورد، چراکه احتمال برقراری ارتباط عاطفی میان دانشآموزان و معلمی که ۴۰ سال با او تفاوت سنی دارد بسیار کم است. بنابراین اگر این دانشآموزان نتوانند دروس را به خوبی یاد بگیرند در سالهای بعدی تحصیل با مشکلات جدیتری مواجه خواهند شد. علاوه بر آن، فرسودگی شغلی و تحلیل قوای جسمی معلمان بازنشسته سبب کم شدن صبر و حوصله آنها نیز میشود که این موضوع در نحوه کلاسداری و تعامل با دانشآموزان نمود پیدا خواهد کرد.
برخی از والدین نسبت به حضور معلمی بازنشسته در کلاس درس فرزند خود گلایه دارند. خانم شوقی که یک پسر در مقطع اول ابتدایی دارد، یکی از آنهاست که درباره مشکلات تدریس معلم بازنشسته کلاس درس فرزند خود اینگونه توضیح میدهد: «وقتی یک معلم ۳۰ سال در کلاس و به همان روش قدیمی خود درس میدهد، وقتی صبر و حوصله کافی برای ارتباط با بچهها ندارد، نمیتوان انتظار داشت که بچهها علاقه به درس و رفتن به کلاس داشتهباشند، چراکه آنها نیاز به معلمی جوان و خوش برخورد دارند. متأسفانه پسر من از کلاسش خوشش نمیآید. به نظر من دلیل این نارضایتیاش حضور معلمی بازنشسته در آنجاست. این موضوع را به مدیر مدرسه هم گفتهام، اما آنها میگویند کمبود معلم دارند و نمیتوانند معلم جوانی را جایگزین این معلم بازنشسته کنند.»
خانم دهباشی هم یک دختر دوم ابتدایی دارد که از همین موضوع گلایه میکند و میگوید: «کلاس درس دخترم شلوغ است و معلم بازنشسته را برای تدریس در این کلاس انتخاب کردهاند. مدیر مدرسه میگوید این کار براساس قانون انجام شده، اما کدام قانون است که دختر مرا از دریافت آموزش باکیفیت محروم میکند؟ این معلم مدام به بچهها تشر میزند و صبر و حوصله ندارد. برای همین مجبورم که خودم درسها را با دخترم کار کنم تا مبادا از کلاس دلزده شود.»
معلمان بازنشسته کی بازنشسته میشوند؟
زنگ خطر جدی به کارگیری نیروهای بازنشسته به بهانه کمبود معلم به صدا درآمده، اما بعید است که صدای آن را مسئولان آموزش و پرورش شنیده باشند. وقتی ۳۰ هزار معلم بازنشسته در کلاسهای درس کار میکنند که به گفته برخی از آنها، انگیزه کافی برای ادامه خدمت ندارند، چه توقعی میتوان داشت که تعلیم و تربیت دانشآموزان به خوبی انجام شود.
بدون شک تدریس، یک راهبرد آموزشی است که هر معلمی به دلیل ارتباطی که با قشر کودک و نوجوان دارد باید از علم به روز و متدهای نوین آموزشی بهرهمند باشد، نه اینکه با روشچندین سال قبل دروس را به بچهها یاد بدهد. افکار، عقاید، سبک و نوع نگاه معلمان بازنشسته نسبت به زندگی دانشآموزان امروزی تفاوت بسیار زیادی دارد که این موضوع در نحوه تعامل با دانشآموزان و حتی تدریس و تعلیم آموزههای اخلاقی نیز تأثیر منفی بر جای خواهد گذاشت. شاید برای همین است که در برخی کشورهای دنیا معلمی جزو مشاغل سخت به حساب میآید و حتی فرهنگیان زودتر از موعد بازنشسته میشوند.
دولتها در ادوار مختلف نشان دادند که درک درستی از شغل معلمی ندارند. شغلی که بسیار شریف و مقدس است و به هیچ عنوان نباید فرسایشی و خستهکننده شود. متأسفانه به کارگیری فرهنگیان بازنشسته در کلاسهای درس، صدمات جبرانناپذیری را بر پیکر نحیف آموزش و پرورش وارد خواهد کرد که در آینده اثر خود را نشان میدهد. پس تا دیرتر از این نشده باید فکری عاجل برای آن شود. در این خصوص مسئولان آموزش و پرورش نیز باید به این پرسش مهم پاسخ بدهند که بالاخره معلم بازنشسته چه زمانی قرار است بازنشسته شود؟
