استخوانبندی قصه را بارها و بارها از طرق مختلف هم دیدهایم و هم خواندهایم. روستایی در نواحی دوردست که مبتلا به یک خان طماع ظالم است؛ خانی که همواره در راستای منافع خودش، اهالی روستا را قربانی بلایای مختلف میکند و اولین قربانیاش در داستان هم جوانی است بختبرگشته که کل زندگیاش را وقف ترکهبازی (نوعی بازی سنتی در میان ایلات بختیاری) کرده و حالا از قِبَل رفاقت با بچه خان مسیر زندگیاش به ناکجاآباد ختم میشود، البته طبق همان الگوی همیشگی، اوضاع به همین منوال، بختبرگشته و سیاه باقی نمیماند. یکی دیگر از جوانان روستا که از قضا او نیز به همین ترکهبازی شهره است، پس از پشت سر گذاشتن ماجراهای گوناگون، نگاهش به زندگی تغییر میکند و سرآخر در پایانبندی داستان در قامت یک قهرمان وارد صحنه میشود و میکوشد تا خان را از مسند قدرت پایین بکشد، با وجود این نویسنده در ترکهباز دست به قلم نشده است صرفاً فقط یک داستان خشک و خالی تحویل مخاطب بدهد و برود. مقدمه کتاب اتمسفر حاکم در قصه را اینگونه توصیف میکند: «بُرشکن رمانی بومی درباره اوضاع یکی از مناطق چهارمحالوبختیاری در اواخر دوره قاجار با محوریت انتقاد از رسمی به همین نام. رمان ترکهباز که اکنون پیشروی شماست، پیش از بُرشکن نوشته شده و تقریباً در همان حال و هواست.»
در اثر غیر از قصه و کلیدواژهشدن یکی از سنتهای قدیمی ایلات بختیاری، خواننده با دو مؤلفه دیگر هم مواجه میشود؛ چهارمحالوبختیاری و تاریخ. نویسنده به وضوح با استفاده از واژگان محلی، ابزار تصویرسازی و اشاره به جزئیات (از پوشش تا معماری) تلاش کرده است روح نواحی بختیاری را در فضای اثر تزریق کند، مناطق بختیارینشینی که در اواخر دوران قاجار و اوایل مشروطه نفس میکشند. در کنار ماجرای روستا و اهالی و کشمکشهایشان، مرحوم شهرکی به وسیله حضور انگلیسیها در روستا و ارتباط چند تن از شخصیتهای داستان با جریان مشروطهخواهی، پای تاریخ و سیاست را هم به قصه باز میکند که به نظر بافنده این خطوط جناب مؤلف با این ترفند تلاش کرده است در ذهن مخاطب میان جریان جاری در قصه و تاریخ نوعی رابطه استعاری به وجود آورد، به این شرح که همانطور که مردم روستا با انفعال یا تبعیت از خان، برای ساختار ظلم مجال تازش فراهم کردند، در سیاست نیز همین قاعده پابرجاست.
قصه از زاویه سوم شخص و در ۶۶ بخش کوتاهکوتاه روایت میشود که تقریباً هر بخش با یک پرش، مخاطب را به زندگی یکی از افراد رمان و یک قطعه از قصه وارد میکند و همین شیوه روایتگری، نقطه ضعفی را در دل اثر میکارد. تعدد شخصیتهای داستان به علاوه موارد قبلی باعث شده است بعضی از شخصیتهای کتاب نمره قابل قبولی در حوزه شخصیتپردازی نگیرند و همین موضوع خواننده را در مسیر همذاتپنداری و ارتباط با اشخاص قصه با مشکل روبهرو میکند.
«ترکهباز» با تمام نقاط ضعف و قوتش تلاش کرده است به قدر چند ورقی، هم عبرت تاریخ را به زیر زبان مخاطبش ببرد و هم شیرینی و طراوت تماشای قصهای در نواحی بختیارینشین ایران. اثر محصول مطبعه انتشارات سوره مهر است که در ۲۹۲ صفحه و با قیمت ۹۸ هزار تومان قابل تهیه است.
