مالیات یکی از درآمدهای پایدار دولتها محسوب میشود که منابع مالی لازم برای ارائه خدمات رفاهی به مردم و اداره کشور را فراهم میکند. کشورهای توسعهیافته اصولاً از نظام مالیاتی قویای برخوردارند. شواهد نشان میدهد ما تاکنون نتوانستهایم به مالیاتستانی هوشمند و عادلانه مبادرت کنیم.
به زعم کارشناسان، اخذ مالیات بیشتر ممکن است به مردم فشار وارد کند، بنابراین باید اصلاح نظام مالیاتی با رویکرد کاهش فراریان مالیاتی باشد، به طوری که مالیاتستانی هوشمند و عادلانه از طریق سامانههای مالیاتی هوشمند مانند سامانه مؤدیان و اخذ مالیات واقعی مشاغل خاص که عمده فرار مالیاتی را دارند، در دستور کار قرار گیرد.
در دهه اخیر سهم مالیات بر درآمد مشاغل از کل درآمدهای مالیاتی کشور ۴درصد بوده است، در حالی که مشاغل سهم ۲۰درصدی از تولید ناخالص داخلی کشور دارند. همچنین مجموع مالیات دریافتی از مشاغل نصف مالیات دریافتی از حقوق کارکنان بخش عمومی و خصوصی است.
نگاهی به سرانه مالیاتی اصناف پردرآمد نشان میدهد شکاف مالیاتی در این اصناف قابل توجه است. به عنوان مثال، سرانه مالیات ابرازی پزشکان در سال ۱۴۰۱ (عملکرد سال ۱۴۰۰) ۲/۲۱ میلیون تومان و این رقم برای دندانپزشکان ۵/۱۷ میلیون تومان بوده است. این رقم برای آهنفروشان، وکلا و بنگاههای املاک حدود ۲ تا ۳میلیون تومان بود. بر اساس بررسیهای سازمان امور مالیاتی، شکاف مالیاتی پزشکان برای عملکرد سال ۱۳۹۵، حدود ۷۲درصد بوده است.
با توجه به تمامی آنچه در بالا گفته شد، کارشناسان اقتصادی کشور بر لزوم اصلاح نظام مالیاتی کشور و هوشمندسازی و عادلانهسازی این سیستم تأکید دارند. رحمان سعادت، استاد اقتصاد در گفتگو با «جوان» با اشاره به این موضوع که برای برخورداری از یک نظام مالیاتی کارآمد در وهله اول به ابزارهای هوشمند نیاز داریم، تصریح کرد: سامانههای هوشمند مالیاتی به ما در شناسایی مؤدیان و شفافسازی میزان درآمد افراد کمک میکند.
وی در ادامه گفت: حتی بر اساس هزینههایی که خانوارها متقبل میشوند نیز میتوانیم به مالیاتستانی عادلانه بپردازیم. مثلاً خانوادهای که اتومبیل گران قیمتی استفاده میکند، حتماً درآمد بالایی دارد یا کسی که در خانه گرانقیمت زندگی میکند، قطعاً باید درآمد خوبی داشته باشد.
سعادت ادامه داد: افراد شاید بتوانند درآمدشان را مخفی کنند، اما در مورد هزینهها و نحوه زندگیشان نمیتوانند پنهانکاری کنند. از طریق سامانههای هوشمند میتوانیم این اطلاعات را اخذ و بر مبنای آنها به مالیاتگیری بپردازیم. وی در ادامه گفت: واقعیت این است که افراد ثروتمند و کسانی که درآمد بالایی دارند، عمدتاً امکانش را دارند که به طرق مختلف از پرداخت مالیات فرار کنند، اما با روشهای مختلف از جمله استفاده از سامانههای مالیاتی هوشمند میتوانیم مالیاتگیری عادلانه را به حداکثر برسانیم. وی ادامه داد: کارمندان مورد احجاف مضاعفی در مالیاتگیری قرار گرفتهاند. اولاً، مالیات از این قشر به صورت دقیق و سختگیرانه وصول میشود. از آنجا که پرداخت حقوق کارمندان توسط دولت صورت میگیرد و قبل از واریز حقوق مالیات کسر میشود، به هیچ عنوان امکان فرار مالیاتی برای این قشر وجود ندارد.
این استاد دانشگاه گفت: از سوی دیگر، مالیات کارمندان به صورت ماه به ماه اخذ میشود. در حالی که مشاغل به صورت سالانه مالیات میدهند و حتی مالیات سال قبل را دو ماه بعد از پایان آن سال میپردازند، بنابراین مشاغل میتوانند از این مالیات به صورت سرمایه استفاده کنند و ابتدای سال بعد مالیات سال قبل را بپردازند. وی ادامه داد: پیشنهاد بنده این است که مالیاتگیری از کارمندان نیز مانند مشاغل به صورت سالانه و در ابتدای سال بعد اخذ شود. به این ترتیب، از اجحافی که در حق کارمندان میشود، کم میکنیم. وی در ادامه گفت: آمارها نشان میدهد مشاغل خاص مانند آهن و طلافروشان، آرایشگران زنانه، املاکیها، رستورانداران، وکلا و پزشکان فرار مالیاتی بالایی دارند تا جایی که حتی کارمندان از آنها بیشتر مالیات میدهند. وی ادامه داد: بر اساس آمار، مشاغل خاص ۲۰درصد از تولید ناخالص ملی را شامل میشوند، اما فقط ۴درصد در تأمین درآمدهای مالیاتی کشور سهم دارند، بنابراین برای عادلانهسازی نظام مالیاتی کشور باید بر مشاغل خاص تمرکز کنیم.
به گفته وی، لازم است با استفاده از ابزارهای نوین و هوشمند از افراد متناسب با درآمدشان مالیات بگیریم و راههای فرار مالیاتی را ببندیم. به این ترتیب بسیاری از مشکلات فعلی حل خواهد شد.
