بخش خانگی درصد قابل توجهی از گاز طبیعی را به ویژه در فصول سرد سال و در زمان وقوع ناترازی بخش گاز، مصرف میکنند. قیمت پایین گاز در بخش خانگی عامل مهمی در هدررفت است. در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، گاز طبیعی به شدت یارانهای میشود و این امر آن را برای مصرفکنندگان ارزان میکند. این قیمت پایین، مصرفکنندگان را تشویق میکند تا بیشتر از آنچه واقعاً نیاز دارند، گاز مصرف کنند و علاوه بر این، بسیاری از مصرف کنندگان وسایلی مانند دیگ بخار، بخاری و اجاق گاز را بیجهت روشن میگذارند که منجر به هدر رفتن بیشتر میشود. سطح بالای اتلاف در بخش خانگی پیامدهای منفی از نظر بهرهوری انرژی و محیطزیست دارد. استفاده بیش از حد از گاز طبیعی منجر به انتشار گازهای گلخانهای بیشتر میشود و به بحران آب و هوا کمک میکند. علاوه بر این، اتلاف انرژی در بخش خانگی باعث هدر رفتن چشمگیر منابع میشود. این نه تنها خود گاز طبیعی بلکه زیرساختهای مورد نیاز برای حمل، ذخیره و توزیع آن را
نیز شامل میشود.
به منظور رفع این مسائل و ارتقای بهرهوری انرژی، بسیاری از کارشناسان خواستار اجرای تعرفهگذاری پلکانی برای مصرف کنندگان پرمصرف گاز طبیعی هستند. هدف این سیستم ایجاد انگیزه برای مصرف کنندگان برای استفاده بهینهتر از انرژی با پاداش دادن به کسانی است که کمتر مصرف میکنند. اجرای تعرفهگذاری پلکانی راهی مؤثر برای کاهش اتلاف انرژی در بخش خانگی خواهد بود. با دریافت هزینه بیشتر برای مصرف انرژی از مصرف کنندگان بالا، آنها تشویق میشوند تا سطح مصرف خود را کاهش دهند. این امر منجر به کاهش انتشار گازهای گلخانهای و سایر اثرات منفی زیستمحیطی میشود. علاوه بر این، درآمد حاصل از تعرفههای بالاتر میتواند برای تأمین بودجه برنامههای بهرهوری انرژی، مانند عایقسازی خانهها برای کاهش نیازهای گرمایشی، یا تهیه وسایل کارآمدتر استفاده شود.
برای اجرای تعرفههای پلکانی، به ویژه برای گاز طبیعی، چالشهایی وجود دارد. اول اینکه، بسیاری از مصرف کنندگان ممکن است در برابر ایده پرداخت بیشتر برای مصرف انرژی خود مقاومت نشان دهند، به خصوص اگر به پرداخت قیمتهای پایین عادت داشته باشند. این میتواند منجر به واکنش علیه این ایده شود که میتواند تلاشها برای اجرای آن را متوقف کند و شاهد این موضوع در مرحله ابتدایی و مرحله ثانویه اجرای تعرفه گذاری پلکانی گاز در فصل سرد سال بودیم تا جایی که دولت نسبت به اجرای مرحله دوم تعرفهگذاری در فصل سرد سال عقبنشینی کرد، اما در کل اجرای این سیاست با توجه به تورم کشور اثر زیادی بر خانوار متوسط شهری پرمصرف نیز نخواهد گذاشت. با این وجود سیاست اصلی حال حاضر دولت نیز تمرکز بر قشر اندک ولی با حجم مصرف بالا در بخش گاز خانگی دارد که بهترین سیاست، اعمال نظام تعرفهگذاری پلکانی پرمصرفهاست.
قیمت پایین گاز در بخش خانگی و میزان بالای هدر رفت ناشی از آن از مسائل جدی است که باید مورد توجه حاکمیت قرار گیرد. اجرای تعرفهگذاری پلکانی برای مصرف کنندگان پرمصرف یکی از راههای ارتقای بهرهوری انرژی و کاهش هدر رفت است. همچنین با به کارگیری روش تشویق و تنبیه به طور توأمان با تشویق خانوارها برای استفاده مؤثرتر از گاز طبیعی، میتوانیم یارانه پنهان انرژی را بهبود بخشیم.
* کارشناس انرژی
