اگر قرار باشد به یکی از باشکوهترین پهنههای باستانی و نمادی از دیرینگی و پیشینه تاریخ و سرزمین ایران باستان اشاره نماییم، بیگمان باید به همدان و تپه «هگمتانه» رجوع کنیم. یافتهها و کاوشهای علمی و باستانشناسی از این اثر ارزشمند بیانگر تاریخ چندین هزار ساله از شکوه، تمدن و فرهنگ مردمان همدان امروز است و بر همین اساس بعد از ثبت این اثر در آثار ملی ایران قرار است به ثبت جهانی هم برسد. به گفته یونسکو ارزیابان این سازمان شهریور ماه امسال به ایران میآیند و حالا همدان باید تمام اقدامات را برای جلب نظر آنان و ثبت هگمتانه انجام دهد. مشکل اینجاست که سازمانها و نهادها هنوز نتوانستهاند با هم کنار بیایند و به گفته مدیر پایگاه میراث ملی محوطه باستانی هگمتانه ۳۵ هکتار از ۷۰ هکتار محدوده ثبت جهانی در اختیار میراث فرهنگی و بقیه در اختیار شهرداری است و میراث در ۳۵ هکتار خود که محوطه هگمتانه است، از نظر هزینه مشکل دارد و در مقابل، وظیفه شهرداری هم در رابطه با محدوده خود بسیار خطیر است.
باستان شناسان تپه هگمتانه را پهناورترین تپه باستانی ایران میدانند و این اثر به عنوان نماد تاریخ کهن همدان امروزی سالها در فهرست آثار ملی جای گرفته است. پرونده ثبت جهانی هگمتانه و مرکز تاریخی همدان دی ماه سال ۱۴۰۱ از سوی جمهوری اسلامی ایران به یونسکو ارسال شد و خوشبختانه مستندات این پرونده، در شورای تخصصی یونسکو مورد بررسی و پذیرش قرار گرفته است و اعلام شده که در شهریور ماه ارزیابان این سازمان برای بررسی نهایی به ایران میآیند.
در همین رابطه مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان، ثبت جهانی هگمتانه را اتفاقی در جهت حفظ داشتههای تاریخی و انتقال آن به نسلهای بعدی میداند و به «جوان» میگوید: «هر تلاشی برای جهانی شدن هگمتانه برای همدان آورده خوبی خواهد داشت و به نتیجه رسیدن پرونده همدان برای جهانی شدن به جذب اقتصاد بالا در حیطه درآمدهای ناخالص ارزی میانجامد.»
محسن معصومعلیزاده با بیان اینکه ظرفیت ثبت جهانی هگمتانه در بهبود رونق گردشگری، وضعیت بازار، اقتصاد و معیشت کسبه این منطقه اثربخش است، ادامه میدهد: «بر همین اساس مقرر شد مغازهها در داخل محوطه ثبت جهانی هگمتانه اصلاح، بازنگری و سردرِ آنها یکسانسازی شود.»
مجموعهای وابسته به چند سازمان
آنطور که اعلام شده است، ارزیابان یونسکو شهریورماه سالجاری برای ارزیابی پرونده ثبت جهانی در همدان حضور پیدا میکنند که تا آن زمان باید اقدامات اجرایی و پروژهها به نتیجه برسند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان، یکی از نکات مورد توجه کارشناسان یونسکو را همکاری، هماهنگی و همافزایی میان مجموعههای مدیریتی استان عنوان میکند و میگوید: «باید اهتمام ویژهای به پرونده داشته باشیم، چراکه آبروی جمهوری اسلامی ایران است. با توجه به اینکه مدت زمان کمی تا سفر ارزیابان یونسکو به همدان باقیمانده است درصدد هستیم موانع احتمالی را از این پرونده حذف کنیم و به این منظور بارها مسیر تعریف شده را با حمایت و تأکید مدیریت ارشد استان بازنگری کردهایم.»
در همین رابطه مدیر پایگاه میراث ملی محوطه باستانی هگمتانه نیز میگوید: «تفاوت عمده پرونده ثبت جهانی همدان با سایر پروندهها این است که ما با یک تک بنا که در اختیار میراث فرهنگی باشد مواجه نیستیم؛ مجموعهای داریم که به ادارات مختلف، مردم، شهرداری و رزق و روزی مردم وابسته است.»
دکتر صاحب محمدیان منصور میافزاید: «پس این محدوده به طور قطع فقط با تلاش مجموعه میراث فرهنگی به نتیجه نخواهد رسید، چون بخشهای بسیاری از آن در اختیار شهروندان، بازار و شهرداری است. سازههای مختلفی داریم که اگر همه مجموعهها با هم پای کار نیایند اتفاقی نخواهد افتاد. از اهداف این نوع پروندهها این است که از تک بنا فاصله میگیرد و به سمت منظرها و فضاهای شهری پیش میرود.»
وی از مکاتبات انجام گرفته از سوی شرکت برق و مخابرات یاد میکند و میگوید: «این شرکتهای خدماترسان طبق مصوبات باید از میدان آرامگاه بوعلی تا میدان اکباتان در فاز اول تأسیسات نامناسب را رفع کنند، چراکه ساماندهی این موارد در چهره منطقه بسیار تأثیرگذار است.»
مدیر پایگاه ملی هگمتانه به تخریب دو طبقه ساختمان حوزه هنری اشاره میکند و میگوید: «این ساختمان غیرمجاز ساخته شده است و هم اکنون حکم تخریب دارد و باید در اسرع وقت به منظور رفع موانع ثبت جهانی تخریب شود. امیدواریم طی زمان باقیمانده اقدامات تعیین شده در فاز اول صورت گیرد و تا مطابق زمانبندی انجام شده موانع ثبت جهانی رفع و دیگر اقدامات حیاتی از سر گرفته شود.»
ثبت جهانی و جذب توریست
بر اساس آمارهای میراث فرهنگی سالانه ۱۸هزار توریست خارجی از همدان بازدید میکنند و از آنجا که تورگردانان باید توجیهی برای توریست خارجی داشته باشند، ثبت جهانی آثار میتواند کمک بزرگی برای بالا بردن میزان بازدیدها باشد.
با ثبت جهانی بیستون و اورامانات و در آینده نزدیک همدان و البته ثبت جهانی کاروانسراها که تعدادی از آنها در همدان و استانهای غربی هستند، چرخه گردشگری غرب کشور تکمیل و باعث میشود منطقه غرب هم مورد توجه تورهای خارجی قرار گیرد.
حالا دستگاههای خدمات رسان و شهرداری با مدیریت و طبق نظر میراث فرهنگی و گردشگری استان ساماندهی بازار و زیباسازی سردرِ مغازهها، یکسانسازی ۱۲ گنبد دور میدان امام خمینی (ره) و نماها را در دستور کار دارند.
استاندار همدان با تأکید بر لزوم همافزایی همه دستگاههای اجرایی برای رفع موانع ثبت جهانی هگمتانه و مرکز تاریخی همدان میگوید: «فراهمسازی امکانات لازم همراه با رعایت موازین تعیین شده بافتهای تاریخی و ثبت جهانی آن بسیار مهم و ضروری است و عملکرد دستگاهها در این باره مورد ارزیابی قرار میگیرد.»
به گفته این مسئول، ثبت جهانی هگمتانه با قدمت چند هزار ساله تاریخ و تمدن خیلی زودتر از این زمان باید انجام میگرفت و وجود ساختمانها و نماهای آزاردهنده چندان خوشایند نیست و تلاش میشود فضا را برای ثبت جهانی «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» آماده کرده و بازسازیها متناسب با فرهنگ، تاریخ و تمدن باشد.
سیدمسعود حسینی شهردار همدان هم از پیشبینی ۷۰میلیارد تومان اعتبار برای پرونده ثبت جهانی این مجموعه خبر میدهد و میگوید: «پیاده راهسازی خیابان باباطاهر، فضاسازی و زیباسازی بصری مبلمان شهری محوطه ثبت جهانی هگمتانه و مرکز تاریخی همدان در دستور کار شهرداری قرار دارد.»
