شرکت ملی نفت ایران با هزارو ۶۸۳ هزارمیلیارد تومان بدهی و هزارو ۹۴۳ هزارمیلیارد تومان دارایی، بدهکارترین و داراترین شرکت دولتی اصلی و مادرتخصصی در سال۱۴۰۰ بوده است.
به گزارش وزارت اقتصاد، بر اساس کتاب «نگاهی به عملکرد شرکتهای دولتی» که توسط دفتر امور شرکتهای دولتی وزارت امور اقتصادیودارایی تهیه شده، ۱۰شرکت دولتی اصلی و مادرتخصصی دارای بیشترین بدهی و بیشترین دارایی در سال۱۴۰۰، حدود ۹۰درصد بدهی و ۸۷درصد دارایی در تمامی شرکتهای دولتی اصلی و مادرتخصصی (۷۷ شرکت) را تشکیل دادهاند. شرکتهای دارای بیشترین بدهی عمدتاً شرکتهای زیرمجموعه وزارت نفت و بانکها هستند. همچنین شرکتهای دارای بیشترین دارایی، شرکتهای زیرمجموعه وزارتخانههای نفت و نیرو و همچنین بانکها هستند.
میزان بدهی بالای شرکتهای زیرمجموعه وزارت نفت به علت اخذ تسهیلات مالی سنگین در راستای استفاده از توانمندی شرکتهای داخلی و خارجی برای انجام پروژههای بزرگ صنعت نفت با هدف تولید و فرآورش نفت و گاز و فرآوردههای نفتی از طریق توسعه میادین نفتی و گازی و احداث و بهرهبرداری از پالایشگاههای نفتی و گازی ارزیابی میشود، البته شرکت ملی گاز ایران بدهی ارزی قابل توجهی هم به خاطر دعاوی بینالمللی دارد. بخش اعظم بدهی بالای بانکهای سپه، ملی و کشاورزی به سپردههای بالای مشتریان نزد این بانکها، مرتبط است، اما حدود ۷۰درصد بدهی بانک مسکن به خاطر بدهی این بانک به بانک مرکزی است. همچنین بیش از نیمی از بدهی بانک توسعه صادرات به خاطر حجم بالای سپردههای سرمایهگذاری مشتریان و همچنین بدهی این بانک به صندوق توسعه ملی بوده است. شرکت بازرگانی دولتی ایران هم وظیفه تأمین کالاهای اساسی مورد نیاز کشور را بر عهده دارد و ناچار به اخذ وامهای متعدد و سنگین از نظام بانکی به خصوص بانک کشاورزی بوده و به همین دلیل، در زمره ۱۰شرکت دولتی با بالاترین بدهی قرار گرفته است.
شرکت ملی گاز ایران به خاطر مطالبات غیرنقدی از شرکتهای فرعی خود بابت وجوه سرمایهای و همچنین طلب ارزی که از مشتریان داخلی و خارجی گاز و محصولات گازی دارد، دارایی بالایی دارد. گفتنی است این شرکتهای فرعی باید این وجوه را به صورت سالانه به شرکت اصلی خود (شرکت ملی گاز ایران) بابت خرید گاز پرداخت کنند ولی به جای این کار، این وجوه را در سالهای بعد، به عنوان افزایش سرمایه (آورده شرکت اصلی) در حساب خود لحاظ میکنند. شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران به خاطر مطالباتی که از اشخاص وابسته خود به خصوص شرکت نفت ستاره خلیجفارس و همچنین طلبی که از پالایشگاههای نفت و شرکتهای زیرمجموعه خود دارد، دارایی بالایی دارد.
میزان دارایی بالای شرکت مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران (توانیر) هم به خاطر مطالبات بالای این شرکت از شرکتهای فرعی خود و همچنین کشورهای همجوار است. بخش اعظم مطالبات توانیر از شرکتهای فرعی خود بابت فروش برق توسط شرکت مدیریت شبکه برق ایران به شرکتهای توزیع نیروی برق و شرکتهای برق منطقهای و سایر عملیات مالی مرتبط است. به علاوه، ارزش تأسیسات صنعت برق اعم از خطوط انتقال و توزیع برق و همچنین نیروگاههای تولید برق هم نقش مهمی در دارایی بالای شرکت توانیر دارد.
