این روند، اما در مورد برخی ساختارهای اداری ما از جمله پارلمان برعکس است.
با نزدیک شدن به ماههای پایانی دوره چهار ساله پارلمان در ایران و در یک سال پایانی، کمتر شاهد تحرک در طیفی از نمایندگان همانند ماهها و سالهای اولیه هستیم، به اصطلاح مجلس از رمق و رونق میافتد و با توجه به نزدیکی انتخابات دوره بعد، در شش ماه دوم سال چهارم همه تمرکزها به سمت انتخابات معطوف میشود و عملاً فرصت مجلس از دست میرود. نمایندگان مجلس یازدهم بعد از تعیین تکلیف اجلاسیه چهارم و اعضای هیئت رئیسه مجلس، روز چهارشنبه سوم خرداد با رهبرمعظم انقلاب دیدار کردند. یکی از موضوعات مهم مورد اشاره رهبری در این دیدار توجه دادن نمایندگان به فعالیت با انگیزه در سال اخیر و اتمام کارهای مهم و رفع کاستیها بود.
معظمله به فرصت سال چهارم مجلس اشاره کردند که زمان مناسبی برای اتمام کارهای نیمهتمام مهم است. «شما امسال یعنی تا سال آینده- حالا انتخابات آخر سال است، اما همین ماههای پیش رو که در پیش دارید و مهم هم هست- کارهای بزرگی در مقابلتان هست: یکیاش برنامه هفتم است، یکیاش همین مسئله شعار سال است، مسئله مهار تورم و رونق تولید، اینها کارهای بسیار مهمی است. یکی این لوایح نیمهکاره مانده است. بعضی از لوایح یا طرحها در جریان تصویب است و هنوز تصویب نشده، خب اینها به جایی برسد، به یک نقطهای برسد. سال آخر یک فرصتی است که انسان نگاه کند پشت سرش، اگر چنانچه در این دوسه سال گذشته یک خلأیی باقی مانده، یک قصوری انجام گرفته، آن را در این سال آخر انشاءالله جبران کنید.»
سال چهارم چرا از دست میرود؟
مجلس به عنوان نهاد قانونگذاری و نظارت و به عنوان یکی از سه قوه حاکم بر کشور از نقش بسزایی در حل مشکلات و پیشبرد کشور به سمت پیشرفت و توسعه برخوردار است. این از دست رفتن فرصت مجلس محل تأمل است، پس باید چارهای اندیشده شود و فرصت ارزشمند نمایندگی با کمتحرکی، حواشی و درگیر شدن با امور غیرمرتبط تلف نشود.
بدون تردید میتوان دلایل مختلف ساختاری، کارگزاری و تاریخی را برای این مسئله برشمرد و از زوایای مختلف به آن پرداخت. فعالتر کردن مجلس و تقویت آن هم در نظام جمهوری اسلامی قطعاً منشأ اثر خواهد بود. تأکید رهبری به نمایندگان برای توجه به فرصت سال چهارم نشان میدهد ایشان یکی از آسیبهای مهم مجالس در کشور ما را از دست رفتن سال چهارم یا استفاده ناقص از این فرصت میدانند.
دوگانه ساختار یا کارگزار
«حسینعلی حاجیدلیگانی» نماینده مردم شاهینشهر در مجلس یازدهم که سابقه نمایندگی در مجالس نهم و دهم را هم در کارنامه خود دارد، در گفتگو با «جوان» در مورد اهمیت سال چهارم مجلس و برخی کمتحرکیها در این سال معتقد است که این مسئله اولاً جامعیت ندارد و ثانیاً مرتبط با وجدان کاری افراد است و در واقع مسئله بیشتر مرتبط با خود نمایندگان و شخصیت آنان است و به کارگزار مربوط میشود، بنابراین نمیتوان چندان مسئله را ساختاری و کلان در نظر گرفت.
این نماینده باسابقه مجلس از ضعف وجدان و فرهنگ کاری در جامعه ایران انتقاد میکند و معتقد است این ضعف خود را در طیفی از نمایندگان هم نشان میدهد. نماینده شاهینشهر تقویت تعهد اخلاقی و شرعی در نمایندگان و دیگر مسئولان را برای تمرکز کامل در حوزهای که مسئولیت دارند هم ضروری قلمداد میکند. حاجی دلیگانی در حالی مسئله را به کارگزار مرتبط میداند که در مقابل او «صالح اسکندری» فعال سیاسی اصولگرا در تحلیل خود از چرایی کمتحرکی مجالس در سال چهارم، نقش ساختار را مهمتر از کارگزار ارزیابی میکند.
او در گفتگو با «جوان» با اشاره به فقدان شناخت دقیق مجالس از مشکلات کشور در طول ۱۲۰ سال گذشته و رفع این مسئله تا حد زیادی در مجلس یازدهم، مسئله فقدان فرهنگ تحزب و عدمشکل گرفتن حزب در فضای سیاسی کشور را عامل کمتحرکی و کاهش فعالیتها در سال چهارم مجالس ارزیابی میکند. او با اشاره به مسئله انتخابات معتقد است که «نماینده به دلیل نبودن ساختار حزبی، خود مجبور است برای انتخابات برنامهریزی و فعالیت کند و به دنبال مسائلی از جمله طراحی راهبردهای انتخاباتی، رایزنیها با افراد و گروههای سیاسی و تأمین منابع مالی باشد و همین امر نماینده را از کار اصلی و وظیفه نمایندگی باز میدارند چراکه بالاخره باید بخشی از فرصت خود را که در واقع زمان ۸۵ میلیون ایرانی است که به او تفویض شده صرف این امور میکند.»
این فعال سیاسی یأس نمایندگان از به ثمر نرسیدن بخشی از ایدهها و طرحها در مرحله اجرا را هم عامل دیگری میداند که میتواند نمایندگان را در سال چهارم کمانگیزه و کمتحرک کند. «به طور طبیعی همواره یک شکاف بین مرحله تصمیمگیری و قانونگذاری با مرحله اجرا در همه کشورها از جمله کشور ما وجود دارد، بنابراین اگر نمایندگان احساس کنند ابتکارات آنها در مرحله اجرا عملیاتی نمیشود، کمانگیزه میشوند.»
اسکندری در پاسخ به این سؤال که مجلس یازدهم برای دوری از این مشکل چه باید بکند، باز به احزاب و ائتلافهای سیاسی اشاره میکند؛ «اینکه اجزاب و ائتلافها باید فعالتر ظاهر شوند و مسائل انتخابات را مدیریت کنند تا نمایندگان مجلس درگیر این مسائل و حواشی آنها نشوند.»
حاجیدلیگانی، اما نقش انتخابات را چندان جدی نمیداند و بیشتر به نقش هیئت رئیسه تأکید میکند. او معتقد است برای اینکه مجلس یازدهم در سال چهارم گرفتار کمتحرکی و نیمهتمام ماندن اقدامات مهم نشود، باید هیئت رئیسه فعال ظاهرشود و با اولویتبندی طرحها و لوایح براساس اهمیت و دور کردن نمایندگان از حواشی، مجلس را همچنان پویا و بانشاط نگه دارد.
به هر حال مسئله چه مرتبط با فرد فرد نمایندگان باشد یا به ساختار و استخوانبندی عرصه سیاسی کشور مرتبط باشد، مجلس تبلور اراده و خواست عمومی یک ملت است و نباید فرصتها به آسانی هدر رود و کارهای مهم نیمهتمام رها شوند با این توجیه که فصل انتخابات است.
مجلس یازدهم در سه سال اول خود عملکرد قابل قبولی را از خود به جا گذاشته است. تمام کردن طرحها و لوایح مهم در دستور کار و همچنین توجه کافی به مسائل کلان کشور همانند مسئله مهار تورم، ایجاد هماهنگی بیشتر با دولت و کاهش مشکلات همچنان باید با قوت و قدرت در سال آخر به فعالیت خود ادامه دهد تا حداقل بخشی از طرحهای مهم و راهبردی که در مجلس در نوبت بررسی قرار دارد، به اتمام برسد و به دولت ابلاغ شود. نتیجه این راهبرد کاهش مشکلات مردم و افزایش محبوبیت نمایندگان و در نهایت اقبال عمومی بیشتر به آنها خواهد بود و مردم در عمل از مجلس یازدهم تصویر یک مجلس فعال چهار ساله که تا خط پایان دست از تلاش و فعالیت برنداشت، در ذهن خود ماندگار خواهند کرد.
