سند تحول بنیادین، دهمین سال اجرای خود را طی میکند، اما آنچنان که باید و شاید به اهداف خود نرسیده است. این در حالی است که این سند، چهار دولت، سه رئیسجمهور، هفت وزیر و سه سرپرست وزارت آموزشوپرورش را به خود دیده است.
مقام معظم رهبری روز سهشنبه ۱۲ اردیبهشت در دیدار با جمعی از معلمان و فرهنگیان سراسر کشور با اشاره به وضعیت اجرای سند تحول بنیادین آموزشوپرورش پنج توصیه خطاب به مسئولان بیان کردند: «اول، سند تحول به صورت مستمر تکمیل و بهروزرسانی شود»، «دوم، از سند تحول حمایت قاطع و به اجرای آن کمک شود»، «سوم، برای سند تحول که سندی متقن و خوب است بدیل و رقیبی درست نشود»، «چهارم، نقشه راه دقیق اجرای سند تحول از ستاد تا مدارس، تهیه و در دولت و مجلس از آن حمایت شود» و «پنجم، در نقشه راه، شاخصهای قابل اندازهگیری معین شود که بر اساس آنها پیشرفت اجرای سند دائماً رصد شود» که به تفکیک هر کدام از آنها مورد بررسی قرار گرفته است.
سند تحول به صورت مستمر تکمیل و بهروزرسانی شود
یکی از مهمترین ویژگیهای سند تحول بنیادین در آموزشوپرورش، ایجاد قابلیت اصلاح و بهروزرسانی آن در بازههای زمانی پنج ساله است.
حمیدرضا حاجیبابایی، وزیر وقت آموزشوپرورش که آغازگر اجرای این سند بود، اردیبهشت سال۱۳۹۱ وعده داد این سند قطعاً هر پنج سال بازنگری خواهد شد.
همچنین مهدی نویدادهم، دبیر کل وقت شورای عالی آموزشوپرورش در سال۱۳۹۴ بر مسئله بازنگری این سند در هر دوره پنج ساله تأکید کرده و گفته بود: به دنبال این خواهیم بود که چه کارهایی در سالهای۹۴، ۹۵ و ۹۶ باید انجام شود و سازمانها، نوع فعالیت، زمانبندی و مجریان هم مشخص شده است تا چگونگی انجام کارها را به عنوان نقشه راه سند تحول بنیادین آموزشوپرورش دنبال کنند. این مقامات البته دیگر مسئول نیستند و مسئولان پس از آنها نیز هیچگاه به صورت رسمی اقدامی برای تغییر و بازنگری در سند نکردند.
در یکی از آخرین اظهارنظرها در خصوص بازنگری در سند تحول نیز علی پارسانیا، مشاور وزیر در اجراییسازی سند تحول بنیادین آموزشوپرورش اسفند سال گذشته در نشست خبری گفته بود: طبق خود سند باید هر پنج سال این سند بازنگری شود، اما متأسفانه تاکنون سند بازنگری نشده است. ما هم پیشنهاداتی برای بازنگری به شورای عالی آموزشوپرورش دادیم و این موضوع در شورا در دست بررسی است، البته حداقل ۹۰ درصد نیازهای ما هنوز هم با اجرای همین سند برطرف میشود.
از سند تحول حمایت قاطع و به اجرای آن کمک شود
سنـد تحـول بنیــادیـن آموزشوپرورش یک سند بالادستی و جامع برای آموزشوپرورش است. این سند آنچنان جامع و گسترده است که با مطالعه سریع آن میتوان به وضوح دریافت که اجرای آن به تنهایی از عهده آموزشوپرورش ساخته نیست.
به عنوان مثال بهینهسازی نظام پرداختها، مبتنی بر شایستگیها و بر اساس رویکرد رقابتی به عنوان راهکار ۱- ۱۲ در سند تحول مطرح شده است که میتوان از قانون رتبهبندی معلمان به عنوان قانونی برای تحقق این راهکار اشاره کرد.
مشخصاً اجرای قانون رتبهبندی معلمان بدون حمایت و همکاری هیئت دولت، مجلس، سازمان برنامهوبودجه و سازمان امور اداری و استخدامی ممکن نبوده و نیست. چه بسا اگر نهادهای یادشده قویتر با یکدیگر همکاری و از آموزشوپرورش در راه اجرای این راهکار سند حمایت میکردند، شاهد تأخیر در اعمال رتبهبندی و واریز دیرهنگام حقوق اسفند فرهنگیان نبودیم و این مسئله به استعفای یوسف نوری منجر نمیشد.
برای سند تحول که سندی متقن و خوب است، بدیل و رقیبی درست نشود
شاید موضوعی که در خصوص اجرای سند تحول کمتر به آن توجه میشود، همین مسئله رقیبتراشی است. سند تحول بنیادین آموزشوپرورش سندی بالادستی بوده که شامل بایدها و نبایدهای اساسی است و لازم است تمام اجزا و مؤلفههای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی هماهنگ با آنها بوده و همه سیاستگذاران و کارگزاران نظام ملتزم و پایبند به آنها باشند. با این حال اعمال برخی سیاستها و دستورات در نظام اجرایی کشور گاه برخلاف مسیر تحقق سند بوده و مانعی در راه رسیدن به اهداف سند است.
برخی از کارشناسان معتقدند تعدادی از بخشهای سند انتظار دولت از آموزشوپرورش متفاوت با اهداف و چشماندازهای سند تحول است.
در این زمینه لازم است نهادهایی همچون هیئت دولت، شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی آموزشوپرورش همه سیاستهای فرهنگی ابلاغی خود را در راه رسیدن به اهداف سند تحول بنیادین تعریف کنند.
نقشه راه دقیق اجرای سند تحول از ستاد تا مدارس تهیه و در دولت و مجلس از آن حمایت شود
یکی دیگر از مشکلات موجود در مسیر اجرای سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، نبود نقشه راه و مسیر اجرا از ستاد تا مدرسه است. عمده سیاستهای کلان مطرحشده در سند، برای اجرا هنوز راهی به مدارس پیدا نکردهاند.
در چند ماه اخیر آموزشوپرورش با فعال کردن قرارگاه اجرای سند تحول، ویرایش اول مدرسهای سند تحول را رونمایی کرد.
علی پارسانیا، مشاور وزیر در اجراییسازی سند تحول بنیادین آموزشوپرورش با اشاره به این ویرایش و دستورالعملهای مدرسهای گفت: در این طرح نشان داده شده است در مدرسه باید چگونه عمل شود. محیط مدرسه در راستای سند تحول چه ویژگیهایی دارد.
پارسانیا معتقد بود با این طرح الگوی مفهومی برای اجرای سند در مدرسه تعریف شده است، با این حال هنوز هیچ طرحی برای اجرای سیاستهای کلی و جزئی سند تحول در مدارس اجرایی نشده است. مدرسه که در سند تحول باید مستقل و برخوردار از قدرت تصمیمگیری باشد هنوز چشم انتظار سیاستهای ابلاغی است.
در نقشه راه، شاخصهای قابل اندازهگیری معین شود که بر اساس آنها پیشرفت اجرای سند دائماً رصد شود
سند تحول بنیادین آموزشوپرورش شامل اهداف کمی و کیفی بسیاری است. اگر برای بررسی میزان تحقق اهداف کمی، شاخصهای قابل اندازهگیری وجود دارد، برای رصد میزان تحقق اهداف کیفی، راهی جز تعریف یکسری شاخصهای قابل اندازهگیری نداریم.
در طول ۱۰ سال اخیر تمامی مقامات آموزشوپرورش بر اجرای سند تحول تأکید داشتند، اما همانطور که رضامراد صحرایی، سرپرست وزارت آموزشوپرورش بر آن اذعان کرده است، بسیاری از این سیاستها در کف مدرسه قابل مشاهده نیست.
همین مسئله نشان میدهد تعیین شاخصهای قابل اندازهگیری تا چه حد میتواند اجرای سند را به دور از شعارزدگی و ادعای مسئولان و در عمل محقق سازد.
همچنین برخی از اهداف کمی هم با اینکه برخوردار از شاخصهای کمی هستند، با این حال تاکنون رصد و بررسی دقیقی در مورد آنها نشده است.
به عنوان مثال تعمیم دوره پیشدبستانی به ویژه در مناطق محروم یکی از همین اهداف بوده که هنوز مشخص نیست چه تعداد کودکستان ذیل اهداف سند در مناطق محروم و کمتر برخوردار ایجاد شده یا قرار است تا پایان سال به چه تعداد برسد.
سند تحویل بنیادین در نظام تعلیم و تربیت اگر چه سندی جامع و کامل بوده است، اما همواره نیاز به تعالی و رشد دارد و تحقق صددرصدی آن هدف همیشگی نظام تعلیم و تربیت است، اما به نظر میرسد بدون برطرف کردن نقاط ضعف و بدون عمل به پنج توصیه رهبری در خصوص سند، هیچ گاه سند در مسیر اجرا از ایستگاههای ابتدایی عبور نخواهد کرد.
