کاهش بارشها و بهتبعآن کم آبی و خشکسالی کمکم روی زمخت خود را نمایان ساخته و اینبار در سرزمینهای شمالی که به بارشهای خوب و سرسبزیشان معروف هستند، مشکلات زیادی به وجود آورده است.
سالهاست در مورد تغییر نوع آبیاریها در مزارع و شالیزارها صحبت شده و نسبت به ادامه روند سنتی کارها هشدار داده میشود، اما انگار نه گوش شنوایی وجود دارد و نه عزمی برای ایجاد یک تغییر و تحول در این زمینه.
اواخر سال گذشته بود که مدیر امور زراعت جهاد کشاورزی مازندران اعلام کرد: «با توجه به محدودیت منابع آبی احتمال زیرکشت نرفتن ۱۰ هزار هکتار از شالیزارها در فصل زراعی جدید وجود دارد.
خلیل حقیقی با بیان اینکه ۱۵۰ هزار هکتار زمینهای کشاورزی استان زیرکشت محصولات کشاورزی است که ۵۸ هزار هکتار آن مربوط به گندم و ۲۱ هزار هکتار آن در قالب کشت قراردادی است و ۷۸درصد تعهد ابلاغی اجرا شده، ادامه داد: «پیشبینی ۲۱۵ هزار هکتار کشت برنج در استان داریم که قطعاً در برخی مناطق با کاهش سطح کشت مواجه خواهیم بود. چون منابع آبی با محدودیتهایی همراه شده و، چون در حال حاضر استان وضعیت بحرانی را تجربه میکند فکر میکنیم نزدیک به ۱۰ هزار هکتار از شالیزارها نتوانند زیر کشت بروند.».
اما پشت این اتفاق تلخ یک حقیقت وحشتناک خوابیده و آن هم اینکه وقتی شالیکاران میبینند آبی برای کشت برنج ندارند در اولین تصمیم به فکر قطعه قطعه کردن زمینهای خود و تبدیل آنها به زمینهای مسکونی و ساخت ویلا و خانه و آپارتمان میافتند. کاری که درآمد بسیار بالایی نسبت به کشاورزی داشته و شالیکاران دیگر را هم برای خشک کردن زمینهایشان و انجام این کار ترغیب میکند.
خشک شدن زمینهای زراعی
شاید تا چند دهه پیش بدبینانهترین انسانها هم فکر نمیکردند روزی برسد که مازندران پر آب در حسرت یک بارش خوب و تأمین آب مورد نیاز زمینهایش باشد چه برسد به خشکسالی و بحران آب و تشنه ماندن شالیزارها.
حالا باغات و زمینهای زراعی و شالیزارها از تشنگی به عطش افتادهاند و دیگر رمقی برای ادامه حیات ندارند. دشتهای گسترده هراز و تجن چشم انتظار آب هستند و خشکی ۲ هزار هکتار از اراضی میاندرود و ۷ هزار هکتار در ساری از آثار و تبعات تغییر اقلیم است.
آنطور که سازمان هواشناسی پیشبینی کرده در بهاری که یک ماه آن هم به اتمام رسید، کمتر از ۱۲۰ میلیمتر باران در مازندران میبارد.
این سال نمیتواند برای مازندران نکو باشد، چون بارانهای اولین ماه بهارش کام شالیزار را سیراب نکرد. با این حال بهرغم همه کمآبی و بیآبیها برخی از شالیکاران موفق شدند مزارع خود را به نشاء برسانند و بیش از ۴۳ هزار هکتار از اراضی نشاء شد.
در همین رابطه رئیس اداره برنج جهاد کشاورزی مازندران سطح کل نشاء شالیزارها در مازندران را تاکنون ۴۳ هزارو ۸۲۴ هکتار اعلام کرده و میگوید: «از این میزان سطح نشاءکاری ارقام محلی ۴۳ هزارو ۳۷۴ هکتار و ارقام پرمحصول ۴۵۰ هکتار بوده است.»
علیمحمد رمضانی ادامه میدهد: «تاکنون از میزان سطوح نشاءکاری شده ۲۴ هزارو ۳۰۶ هکتار به صورت مکانیزه و ۱۹ هزارو ۵۱۸ هکتار به صورت سنتی نشاءکاری شد.»
کاهش شدید منابع آبی
گزارشها از وضعیت بارشها و میزان آب موجود در مازندران اصلاً خوب نیست. به طوری که در سال آبی که در آن قرار داریم میزان بارندگی و بارش برف کم بوده، به همین خاطر آثار و تبعات آن را قابل توجه است. تغییرات اقلیمی و افزایش تقاضاها زنگ خطر بحران خشکسالی را به صدا در آورده است و باید برای گذر از این وضعیت و بحران به مدیریت مصرف توجه ویژهای شود. مدیر دفتر بهرهبرداری و نگهداری از تأسیسات آبی شرکت آب منطقهای مازندران با بیان اینکه با توجه به کاهش بارندگیها در سال زراعی جاری با کاهش ۹۷۱ میلیون مترمکعب منابع آبی روبهرو هستیم، خشکسالی را یک حالت عادی از پدیده اقلیمی عنوان کرده و میگوید: «تداوم کاهش بارندگی سبب خشکسالی میشود و از سوی دیگر روانآبها و آورده رودخانهای نیز کاهش مییابد.»
منصور رضایی کاهش ذخایر آب بندانها و سدها را از دیگر اثرات خشکی برشمرده و ادامه میدهد: «ظرفیت سدهای استان ۴۵۰ میلیون متر مکعب است که در حال حاضر بخش قابل توجهی از آن خالی است. البته توسعه سدها یکی از راهکارها برای گذر از بحران خشکسالی میباشد و باید ظرفیت سدهای استان به یک میلیارد متر مکعب افزایش یابد.»
مدیر دفتر بهرهبرداری و نگهداری از تأسیسات آبی شرکت آب منطقهای مازندران با بیان اینکه در سال جاری با کاهش ۲۹ درصدی بارندگی در استان روبهرو بودیم، تصریح میکند: «این میزان در قسمت غربی ۲۶ درصد، مرکزی ۳۱درصد و شرق ۲۹ درصد بوده است. میانگین بارندگی ۳۱ ساله در استان میزان بارش را ۶۳۱ میلیمتر نشان میدهد و میانگین بارش در سال قبل ۳۰۴ میلیمتر و نصف بوده است.»
حال سدها خوب نیست
در مورد وضعیت سدهای مازندران هم باید گفت که ظرفیت ذخیره آنها ۳۴۷ میلیون مترمکعب است. در حال حاضر ذخایر آب سدها ۱۴۷ میلیون متر مکعب است و ۲۶ درصد از ظرفیت سد شهید رجایی آبگیری شده است، اما اوضاع در سد البرز بهتر است و از ظرفیت ۱۴۱ میلیون متر مکعب این سد ۸۷ میلیون مترمکعب آبگیری شده است. تغییراتی در حوزه بارشها، شرایط جوی تغییر و اقلیم سبب تشدید بحران خشکسالی در استان مازندران شده است و از سوی دیگر کاهش آورده رودخانهها زنگ خطر خشکسالی را بیش از پیش طنین انداز کرده است. حسن عنایتی رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران هم افزایش درجه دما، تغییر اقلیم و کاهش بارندگی را سبب تأثیر گذاشتن بر فرآیند تولید عنوان کرده و میگوید که در سالجاری میزان بارندگیها نسبت به سال قبل حدود ۳۰ درصد کاهش پیدا کرده است و این مسئله سبب کاهش منابع آبی برای فصل کشاورزی شده است.
کاهش آورد رودخانهها و عدم آبگیری کامل مخازن سدها از دیگر مسائل و دغدغههاست و این موارد به همراه افزایش دما سبب شد تا آب بندانها نیز آبگیری خوب و مناسبی نداشته باشند.
