در این میان اتفاقی که قابل پیش بینی است کمبود شدید جای پارک در شهر است. از یک طرف نبود وسایل حمل و نقل عمومی فراگیر و از طرف دیگر هزینههای زیاد رفت وآمد با تاکسی موجبشده بسیاری ترجیح دهند با وجود ترافیک سنگین با ماشین خود در شهر تردد کنند و البته انجام این کار نیز معضلی به نام کمبود جای پارک را به دنبال خواهد داشت.
یافتن محلی برای پارک خودرو در پایتخت، فقط یک دغدغه اجتماعی و شهری نیست، بلکه تبعات روانی و سلامتی نیز به همراه دارد.
نابودی وقت، سرمایه و اخلاق به دنبال جای پارک
گزارشات رسمی و غیررسمی میگوید هر تهرانی روزانه برای هر بار پارک کردن ۱۰ تا ۲۰ دقیقه باید معطل باشد که علاوه بر زمان بر بودن مصرف بالای سوخت و آلودگی هوا را نیز به همراه دارد. چنانچه این عدد درست باشد، اگر روزانه حداقل ۲ میلیون خودرو در سطح شهر تردد کنند و با احتساب مصرف میانگین ۱۰ لیتر در ساعت هر خودرو، خواهیم دید با برطرف شدن معضل پارکینگ روزانه چندین میلیون لیتر سوخت صرفه جویی میشود.
فارغ از این دست مسائل، یکی دیگر از مشکلاتی که مسئله کمبود جای پارک با خود به همراه دارد مشاجرههای پارکینگی است که مردم پایتخت در زندگی روزمره خود در بسیاری از موارد شاهد آن هستند و برخی مواقع نیز به درگیری، ضرب و جرح و حتی قتل تبدیل میشود.
براساس آمار، تهران شهری با ۱۰ میلیون ساکن واقعی، ۲۸ هزار کوچه، ۶۰ بزرگراه، حدود ۳ هزار خیابان اصلی و فرعی، ۷۱۸ میدان، ۲۷۱ بلوار و بیش از ۳۲ هزار بنبست است که هر روز حدود ۸ میلیون خودرو در آن تردد میکند و حداقل نیمی از این تعداد در طول روز وارد خیابانهای سطح شهر میشوند.
به گفته کارشناسان و طبق استانداردهای جهانی باید در هر یک کیلومتر مربع از سطح شهر، ۱۰مجتمع پارکینگی با حداقل ۳۰۰ کیلومتر جای پارک وجود داشته باشد، در حالی که تهران در هر کیلومتر مربع تنها سه مجتمع پارکینگ عمومی دارد، بنابراین میتوان گفت تهران حدود ۵۰۰ مجتمع پارکینگی کم دارد.
کمبود ۵/۱ میلیون جای پارک در تهران
سید محمد آقامیری، نایب رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران چندی پیش با بیان اینکه برآوردها نشان میدهد که تهران حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار واحد جای پارک کم دارد، گفته بود: شهرداری بدون کمک گرفتن از بخش خصوصی قادر به حل معضل کمبود جای پارک نیست. شهرداری موظف است با سادهسازی شرایط، بخشهای خصوصی را تشویق به همکاری و ساخت مجتمعهای پارکینگی کند. همچنین با احداث پارکینگهای چندطبقه برای واحدهای اداری و تجاری میتوان درآمدزایی کرد.
یکی از اتفاقات معمول در حوزه پارکینگ شهر تهران نساختن آن به امید رفتن به کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری یا تغییر کاربری آن بعد از ساخت است، حتی موارد بسیاری نیز در پایتخت وجود دارد که ادارات و سازمانها پارکینگهای ساختمانهای خود را تبدیل به بخشی از قسمتهای اداری کرده و عملاً موجب شدهاند تا کارمند آن بخش در خیابانها به دنبال جای پارک آواره شوند.
کمیسیون ماده ۱۰۰ و دسته سودجویان
تبصره ۵ ماده ۱۰۰ قانون شهرداریها در مورد عدم احداث پارکینگ یا غیرقابل استفاده بدون آن تأکید دارد که «کمیسیون میتواند با توجه به موقعیت محلی و نوع استفاده از فضای پارکینگ رأی به اخذ جریمهای که حداقل یک برابر و حداکثر دو برابر ارزش معاملات ساختمان برای هر متر مربع فضای از بین رفته پارکینگ باشد صادر کند.» همچنین تغییر کاربری پارکینگ مسکونی به محل تجاری نیز خلاف قانون است و باید توسط کمیسیون بررسی شود. همه این جریمهها موجب شده تا کمیسیون ماده ۱۰۰ برای شهرداری تبدیل به محلی برای ارتزاق شود و این ارگان عمومی اتفاقاً از تخلفاتی از این دست نهتنها ناراحت نشود، بلکه از آن رضایت هم داشته باشد.
سیدجعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای اسلامی شهر تهران مدتی پیش در این خصوص گرفته بود: طی دهها سال گذشته وقتی مجوز ساخت و ساز داده میشد بعضاً کسری پارکینگها به جریمه کسری پارکینگ تبدیل میشد، در حالی که منابع این جرائم صرف ایجاد پارکینگ جدید در سطح شهر نمیشد، بلکه وارد سبد هزینههای جاری شهر میشد.
زهرا شمساحسان، عضو شورای شهر تهران تیرماه سال گذشته در جلسه علنی شورای اسلامی شهر تهران در تذکری در خصوص کسر پارکینگ و دریافت عوارض تأمین در شهر تهران با اشاره به اینکه طبق مفاد طرح جامع، طرح تفصیلی و مصوبات متعدد شورای اسلامی شهر تهران، شهرداری مسئولیت مستقیم در حوزه پارکینگ عمومی و محلهای را به عهده دارد، گفت: به رغم آن که تأمین قطعی و احداث پارکینگ مورد نیاز برای تمامی واحدهای تولیدی و تمام ساخت و سازهای شهری در طرح جامع، ضوابط و مقررات طرح تفصیلی یکپارچه شهر تهران و مصوبه ۵۰۲ کمیسیون ماده پنج در مورد تأکید قرار گرفته، اما در سنوات گذشته به دلایل مختلف از جمله دریافت تعهد از مالکان جهت تأمین پارکینگ در شعاع ۲۵۰ متری کسر پارکینگهای زیادی بر پایتخت تحمیل شدهاست. این عضو شورای شهر تهران همچنین هشدار داد: در بافتهای فرسوده شهری به منظور پیشبینی مشوقهایی جهت ترغیب مالکان و سرمایهگذاران به نوسازی بافت، تأمین پارکینگ با ضرایب نیم (۵/۰) و هفتاد و پنج صدم (۷۵/۰) به ازای هر واحد مسکونی ملاک عمل بودهاست، در اصلاحیه ضوابط مربوط به بافت فرسوده، این مشوقها به طرق مختلف و بسته به مساحت قطعه پیشبینی شده که در صورت چارهاندیشینکردن و اتخاذ تدابیر عملیاتی لازم، منجر به تشدید مشکل کمبود پارکینگ در معابر کم عرض و پر تراکم بافت فرسوده خواهد شد.
انحراف ۳هزارو۱۰۰ میلیارد تومانی بودجه پارکینگ
عضو شورای شهر تهران همچنین با اشاره به اینکه در بند الف ذیل جزء دو از تبصره اول بودجه سال ۱۴۰۱ شهرداری تهران، بر تخصیص صددرصدی منابع حاصل از عوارض تأمین پارکینگ به موضوع احداث پارکینگ مرحلهای تأکید شدهبود، اظهار کرد: با وجود این و به رغم پیشبینی منابع بالغبر ۳هزارو۱۰۰ میلیارد تومان از محل عوارض تأمین پارکینگ در بودجه مصوب سالهای ۹۸، ۹۹، ۱۴۰۰ و۱۴۰۱، اقدامات مشخص و مشهودی برای رفع این مشکل انجام نشده و گزارشی نیز از برنامهها و اقدامات شهرداری تهران در این زمینه ارائه نشدهاست.
از سوی دیگر معضل جای پارک در تهران به کمبود املاک تحت اختیار شهرداری نیز مربوط میشود و ظاهراً شهرداری حتی برای ایجاد فضای سبز و محوطههای بازی و تفریحی برای کودکان نیز با مشکل زمین خالی مواجه است. بنابراین نمیتوان انتظار داشت املاک شهرداری تنها برای پارکینگ مورد استفاده قرار گیرند.
البته طبق گفته عضو شورای شهر، فضای زیرین پارکها میتوانند گزینه مناسبی برای احداث پارکینگ باشند. ولی این فضاها محدود بوده و در مجموع کفاف ایجاد ۵/۱ میلیون واحد جای پارک را نمیدهند. به غیر از هزینههای مضاعف، مسائلی همچون خطرهای بالقوه و بیاستفادهشدن فضاهای سبز و مکانهای تفریحی در طول احداث پارکینگ نیز باید در نظر گرفته شود. همه این موارد موجبشده تا در حال حاضر اکثر پارکینگهای عمومی در سطح شهر در اختیار بخش خصوصی باشد که البته هزینه سنگینی که این پارکینگها دارد موجب بی رغبتی رانندگان برای استفاده از آنها شده و عملاً نمیتوان تصور کرد بدون اقدام جدی شهرداری برای ایجاد پارکینگ و اجرای قانون به جای درآمدزایی از کمیسیون ماده صد بتوان مشکل کمبود جای پارک در تهران را حل کرد.
