از یک دهه پیش صحبتها درباره وضعیت جنگلهای زاگرس و به وخامت کشیده شدن حال و روز درختان این منطقه شدت گرفت.
از اواسط دهه ۹۰ نیز اعلام شد جنگلهای زاگرس وارد فاز مرگ شدهاند و به همین دلیل باید از تک تک درختان در استانهای این بخش از ایران مواظبت شود تا مبادا شاهد وقوع اتفاق ناگوار بیابان شدنها باشیم.
در سال ۹۸ رئیس وقت انجمن جنگلبانی با بیان اینکه وضعیت جنگلها بسیار وخیم است و جنگلهای زاگرس وارد فازی شده است که ما به آن زوال یا مرگ اکوسیستم میگوییم، تأکید کرده بود: «متأسفانه در کشور به دلیل دخالتهای بیجا، بهرهکشی از طبیعت، ویلاسازی، ساخت جاده، از بین بردن تنوع زیستی و تکه تکه کردن اکوسیستم اثرات سوء تغییر اقلیم بر طبیعت بیشتر شده است.»
هادی کیادلیری با اشاره به اینکه با اقدامات نابجای انسانی که به نام انجام کارهای صنعتی صورت میگیرد و همچنین افزایش آتشسوزیها و بروز آفتها در جنگل، مرگ و میر درختان را شاهد هستیم، ادامه داد: «با توجه به مسائلی که مطرح شد پیشبینی میکنیم تا ۳۰ سال آینده جنگلی به معنای جنگلهای هیرکانی نخواهیم داشت. درختان شمشاد که درخت بومی کشور ماست طی چند سال اخیر به میزان وسیعی از بین رفته است و ما شاهد مرگ این درختان هستیم.»
عروس زاگرس نیازمند مراقبت
طی روزهای اخیر با اعلام قطع درختان منطقه «بانکول» ایلام به بهانه استخراج گاز، موجی از نگرانی در میان مردم و فعالان محیط زیستی به وجود آمده است.
وقتی از ایلام به نام «عروس زاگرس» یا «شهر کوهستانهای سبز» یاد میشود باید برای حفظ و نگهداری این منطقه نیز تلاش زیادی شود.
بیشک ایلام به دلیل چشماندازهای طبیعی و طبیعت بکر و دستنخوردهاش عروس زاگرس شده و اگر قرار باشد هر روز بخشی از طبیعت و جنگلهایش از بین برود دیگر هیچ زیبایی و برازندگی نخواهد داشت که به آن ببالد.
چند سالی است که اعلام شده عواملی مانند خشکسالی، گردوغبار، بیتوجهی مسئولان، بیمبالاتی مردم و چرای بیرویه دامها در حال تخریب مراتع و جنگلهای ایلام است، اما هرگز نباید یکی از مهمترین عوامل تخریب محیطزیست یعنی اجرای طرحهای نفتی، گازی، پتروشیمی و پالایشگاهها را نادیده گرفت.
شاید نامی از بانکول نماند
حالا قطع درختان کهنسال و قطور بلوط برای احداث جادههای متعدد در کوهستان «بانکول» ایلام باعث نگرانی شهروندان و کارشناسان حوزه محیط زیست شده است. آنطور که شنیدهها حکایت میکند در این منطقه ذخایر گازی وجود دارد که باعث شده است درختان را قطع و شبانه از جنگل خارج کنند.
به گفته یکی از فعالان محیط زیست، مدتی پیش که خبر استخراج گاز در بانکول منتشر شد امید میرفت با توسعه این منابع قدمی در راستای رفع فقر، محرومیت و بیکاری جوانان استان برداشته شود، اما حالا با شروع گام اول استخراج گاز در بانکول شاهد خسارتهای بالا به زمینهای کشاورزی و طبیعت و درختان این منطقه هستیم.
این اقدام شرکت گاز در حالی است که از گذشته تاکنون عوامل متعددی، چون قطع بیرویه برای تهیه زغال چوب و گرما، آفات و بیماریها، ریزگردها، کاهش جمعیت سنجابها به دلیل وجود دام و سگهای گله در جنگل، چرای دامها، تغییر کاربری، توسعه اراضی کشاورزی، احداث جاده و دیگر رخدادها موجب شده تا وسعت جنگلهای بلوط کاهش یابد.
چندی پیش علیرضا محمدی، مدیرکل محیط زیست استان ایلام با بیان اینکه این اداره برای استخراج گاز و حفر چاه به شرط رعایت ملاحظات زیست محیطی مجوز داده و در طول فعالیت آنان نیز منابع طبیعی و محیط زیست بر این پروژه نظارت دارند در خصوص تعداد درختان قطع شده گفته بود: «بیشک هر طرح توسعهای حداقل تخریب را دارد، اما در آن حدی که در شبکههای مجازی اعلام کردهاند نبوده و اگر درختی قطع نشود باید قید توسعه را بزنیم.»
به گفته کشاورزان علاوه بر قطع درختان، صدمات بالایی نیز به زمینهای کشاورزی منطقه وارد شده و به رغم وعدههای بسیار هنوز خسارتی به کشاورزان پرداخت نشده است. کارشناسان معتقدند اگر اقدامات در بانکول همینطور پیش برود، دیگر نهتنها منطقهای به این نام وجود نخواهد داشت، بلکه محیط زیست شهرستان ایوان، ایلام و سایر شهرستانها هم برای همیشه نابود خواهد شد.
نگاههای کوتاهمدت
درباره حال و روز جنگلهای زاگرس همین بس که بدانیم حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از درختان این منطقه خشک شدهاند و این رقم یک فاجعه بزرگ است.
هنوز این مسئله از طرف هیچ نهاد و سازمانی جدی گرفته نشده است و به جرئت میتوان گفت زاگرس از بحران عبور کرده و به حالت فروپاشی رسیده است.
عملکرد دولتها در کشورهای در حال توسعه مثل ایران نشان میدهد آنها به اثرات اقداماتشان در بلندمدت نگاه نمیکنند و برنامههایشان همیشه کوتاهمدت است. این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته به اثرات اقداماتشان در درازمدت میاندیشند.
مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه گاز ایران با اشاره به ظرفیت عظیم میدان گازی بانکول و آغاز عملیات در این منطقه میگوید: «وجود میادین گازی در ایلام ظرفیت بزرگی برای این استان بهشمار میآید و توسعه میادین گازی بانکول و باباقیر، چشماندازهای روشنی در گسترش فرصتهای شغلی در بین جوانان مستعد این خطه از کشور ترسیم میکند.»
رضا نوشادی ادامه میدهد: «پروژه ارزیابی مخزن بانکول پس از حفاری چاه و کسب دادههای مورد نیاز، در پاییز سال آینده وارد فاز مطالعه میشود تا حجم، فشار و توانایی تولید آن برای چند سال آینده مشخص و بر این مبنا مرحله توسعه میدان آغاز شود.»
بر اساس اطلاعاتی که تاکنون بهدست آمده است با توسعه این میدان، روزانه ۱۵ میلیون متر مکعب گاز تولید میشود که با توجه به لزوم احداث یک پالایشگاه در کنار آن از هم اکنون باید حساسیتهای زیست محیطی مد نظر باشد.
