در گزارش کمیسیون تلاش شد مباحث براساس رویکردی باشد که ما بتوانیم در حوزه همراهی دولت براساس پیشنهاداتی که مطرح میکنیم کمک کنیم. در گزارش کمیسیون اقتصادی تأکید شده که مبنای ما در سیاست ارزی مبنای قانون است، براساس ماده ۲۰ قانون احکام دائمی، سیاستهای ارزی در جمهوری اسلامی ایران براساس نرخ شناور مدیریت شده است بنابراین اگر میخواهیم اقداماتی در این حوزه انجام دهیم این اقدامات باید در مسیر این قانون عمل شود فلذا اگر دولتها تصمیمی میگیرند که مغایر این موضوع است، مبنای قانونی ندارد و از نگاه قانونگذار مردود است و قابل قبول نیست. در قانون بودجه امسال نیز دولت مکلف شده که با نرخ شناور نسبت به تسویه تعهدات ارزی اقدام و موضوع تعهدات ارزی را پیگیری کند. در این سند که اواخر سال ۱۴۰۰ رسماً توسط آقای رئیسجمهور ابلاغ شد آمده است که در دولت سیزدهم سیاست ما حذف ارز ترجیحی و ایجاد نرخ ارز شناور مدیریت شده است یعنی دقیقاً به همان حکم قانونی اشاره میکند. ما در گزارش کمیسیون به استناد قانون و به استناد سیاستهای دولت که در اسناد تعریف شده دولت آمده بیان کردیم رویکرد و نگاه کمیسیون این است که از تعیین نرخ ثابت در حوزه سیاست ارزی اجتناب کنیم و آن تصمیمات اتخاذ شده از نظر ما مبنای قانونی نداشته و ندارد. تمرکز بر رویکرد حرکت از چند نرخی به سمت نرخهای کمتر و تمرکز بر سیاستی که بتوان بهتر عمل کرد تا از چندگانگی در نرخ ارز بپرهیزیم. اگر شما در اقتصاد کشور بگویید نرخ ارز چقدر است میگویند منظور کدام ارز است؟ ارز ناشی از بازار اسکناس یک نرخ است، حواله یک نرخ است، بازار نیما یک نرخ است بازار مبادله یک نرخ است، ترجیحی یک نرخ است در هر کشوری که چنین اسامی را به شما دادند بدانید مشکلات متعدد در اقتصاد وجود خواهد داشت.
ضرورت تغییر مداخله ارزی با روشهای سنتی
نکته مورد تأکید ما در کمیسیون اقتصادی این بود که ما از چند نرخی به سمت نرخهای کمتر برویم و اگر بتوانیم در یک مسیر میان مدت و بلندمدت به سمت تک نرخی حرکت کنیم قطعاً هدف عالی ما در نظام اقتصادی است. جلوگیری از وجود نرخ ثابت ارز نکته مهم است و ما باید نسبت به این موضوع اقدام کرده و عملیاتی کنیم. در حوزه ارز معتقدیم دولت باید رهبری و مدیریت قیمت در بازار را برعهده بگیرد نه تبعیت از قیمت را - اگر بخواهد رهبری قیمت را برعهده بگیرد باید حوزه مداخله خود را با روشهای سنتی تغییر دهد و با روشهای جدید عمل کند. رهروی یا پیروی از قیمت در بازار غیررسمی سیاستی است که تجربه آن نشان داده موفق نخواهد بود بنابراین رهبری قیمت در بازار ارز اصل مهمی است که در گزارش کمیسیون به آن اشاره شده است... آنچه بعد از تغییرات رئیس کل بانک مرکزی اتفاق افتاد تصیماتی بود که در گزارش کمیسیون ما نیامده است زیرا گزارش ما به روزهای پایانی حضور دکتر صالح آبادی در بانک مرکزی منتهی میشد. پس از این اتفاقات ما شاهد تصمیماتی در دولت بودیم، یکی از این تصمیمات تعیین نرخ ارز ثابت ۲۸ هزارو ۵۰۰ تومانی از سوی دولت بود، همانگونه که قبلاً گفته بودیم همان دلایلی که منجر به تلاش دولت برای تعیین تکلیف نرخ ارز ترجیحی که در ابتدای امسال انجام شد، کفایت میکند که ما بگوییم تعیین نرخ ثابت با این سیاست تکرار تجربه نرخ ارز ترجیحی است که در دولت قبل رخ داده است که با یک عدد جدید در دولت فعلی در حال تثبیت است. دولت سیزدهم دلایلی برای حذف نرخ ارز ترجیحی داشت، همان دلایل کفایت میکند که این موضوع برای این سیاست نیز اعمال شود، به نظر ما این سیاست کارشناسی نبود و با مجلس هم هیچ مشورتی نشد. بانک مرکزی اخیراً به راهاندازی بازار مبادله ارز اقدام کرد که اقدام روبه جلویی بود، اما باید توجه کرد که اگر مکانیزم آن بخواهد شبیه بازار نیمایی عمل کند که در آن تثبیت قیمت شکل بگیرد، به نظر ما بازار غیررسمی را بیشتر دچار التهاب میکند. این اقدام، اقدامی رو به جلو بود تا بتواند مجموعه تقاضاهای بیشتری را مدنظر قرار دهد، اما در کنار این موضوع اگر بانک مرکزی در این بازار بخواهد الزام به عرضه ارز با عدد ثابت توسط صادرکنندگان – چه آنهایی که به شکلی نهاد عمومی محسوب میشوند، چه آنهایی که بخش خصوصی محسوب میشوند- کند، پیشبینی ما این است که این سیاست میتواند کاهش میزان ورود ارز به کشور و افزایش شدید تقاضا برای ثبت سفارشها و واردات کالا به کشور را به دنبال داشته باشد.
بازار ارز قابل کنترل است
در این گزارش تحلیل شرایط و اقدامات و پیشنهادات کمیسیون پس از تغییر رئیس بانک مرکزی ارائه میشود. ما معتقدیم بازار ارز در کشور قابلیت کنترل دارد. این وضعیت که غیرمنطقی به نظر میرسد با مؤلفههای اقتصادی همخوانی ندارد و فضای خاصی گرفته که از رویکرد تخصصی و حرفهای در حال خارج شدن است، یعنی به جز تقاضای کاذب و فضای روانی، اثرات سیاسی و... فضایی غیرحرفهای به خود گرفته است. اگر دولت سیاستهای خود را براساس رویکرد مبتنی بر دو نگاه یعنی، نگاه علمی و حرفهای و نگاه تجربی قرار دهد، موضوع ساماندهی میشود. تجربه شوکهای ارزی سالهای گذشته را باید مدنظر قرار دهیم. ما نمیتوانیم به تجربه سنوات گذشته بیاعتنا باشیم. مشهود است که اگر ما روشی را اتخاذ کنیم که از آن جواب نگرفتهایم، ادامه این روش منجر خواهد شد که در آینده نیز جواب نگیریم، لذا تغییر روش براساس تجربیات یک ضرورت انکارناپذیر است. ظرف هفته آینده بعد از تکمیل این نشستها و توافقاتی که با دولت خواهیم داشت، گزارش خود را به دولت ارسال میکنیم، بازار ارز در کشور نباید در شرایط کنونی باشد، میتوان با همکاری مجلس و دولت و پیگیری مسیری که مبتنی بر اصول فنی، حرفهای و تخصصی و تجربی باشد، در حوزه مسائل ارزی در روزهای پایانی سال به ثبات برسیم و دغدغهای که برای مردم و فعالان اقتصادی به وجود آمده را برطرف کنیم و وضعیت مناسبی را در ایجاد یک رویکرد ثبات آفرین برای حوزه ارزی کشور داشته باشیم.
