اثری که هم اینک در معرفی آن سخن میرود، در آغازین سالیان تأسیس نظام اسلامی و در بازخوانی زوایایی از قیام تاریخی مسجد گوهرشاد آستان قدس رضوی (ع)، از سوی انتشارات سروش نشر یافت. این مجموعه به همت سینا واحد نویسنده نامور تاریخ انقلاب اسلامی تهیه و تدوین شد و اینک برای دومین بار، مرکز اسناد انقلاب اسلامی به تجدید چاپ آن همت گماشته است. ناشر در دیباچه نخستین چاپ این اثر، چنین آورده است:
«تاریخ طرفه حکایتی است که راویان صادق و امین آن اندکند و ناقلان پرگو و بیمایه آن بسیار و این خود ناشی از جهت نگرش و علت نگارش آن است، چه در قاموس کسانی، تاریخ جز شرح احوال شاهان قدر قدرت و سلاطین ستیزهجوی نیست و در بینش برخی، جز در قالب جزمیتی گنگ و جبری کور نمیگنجد. در این میان معدودی نیز هستند که با الهام از فرهنگ الهی، به تصویر و تحلیل وقایع میپردازند و تاریخ حقیقی را در رنج روزانه انبوه مردمان و تلاش تعالیجویانه انسان و صیرورت معنوی و بالندگی فکری او مینگرند و مینگارند. باری در حقیقت تاریخی که مورد قبول قرآن است و در نظر اسلام ارج و اعتبار دارد، تاریخی است که دل را در دین استوار میسازد، در آن ذکر حق میشود، موجب مؤعظه و تذکر مؤمنان است و مایه تفکر و عبرتآموز اولوالالباب است. نظری این گونه ـ و تنها این گونه نظرـ بر گذشته چارهساز و چراغ راه آینده مفید خواهد بود، والا فلا! اکنون به برکت برپایی نظام اسلامی، امکان بررسی واقعبینانه آنچه بر مردم این دیار در گذشتههای دور و نزدیک رفته است، بهطور دقیق و به دور از هرگونه تخطئه و تحریف، به نحو بارزی احساس میشود، بهویژه آنکه انگیزه و جهت این تحقیق، احیای میراث عظیم فرهنگی و بازیافتن هویت اصیل اسلامی باشد. در پرتو این پژوهشهاست که بسیاری از زوایا و خفایای انقلاب اعجابآمیز اسلامی ـکه ریشه در تاریخ پرفراز و فرود انسان و اسلام داردـ آشکار میشود و هم دستمایهای گرانقدر برای تداوم رشد انقلاب از یک سو و هدایت سایر حرکتهای اصیل آزادیبخش از سوی دیگر، فراهم خواهد آمد. مطالعه هر چند مختصر تاریخ حرکتها و قیامهای غرورآفرین و خونینی که در طول سیطره طاغوت و بهویژه در سالهای سیاه ستمشاهی معاصر در این دیار صورت گرفته است، مبانی و مایههای مکتبی و نقش هدایتگر روحانیت اصیل و بیش از همه حضور ایثارگرانه و همهجانبه مردم مسلمان در این حرکتها را بر هر محقق منصف تاریخ معلوم میکند. تبیین مستند و تحلیل مبتنی بر مدارک و شواهد این امور، تعهدی است که هر تاریخنگار شرافتمند باید در خود احساس کند، تعهدی که دیدگاههای غرب و شرقزده بیش و کم اگر نگوییم بهکلی عاری از آن است، از آن دور مینماید. به رغم اذعان همه محافل فرهنگی و همه محققان معاصر به این نیاز اساسی، متأسفانه باید گفت هنوز حرکتی جدی و پرتوان در این زمینه انجام نشده است.
اثر قیام گوهرشاد بنا بر بینش فوق و در جهت تحلیل یکی از قیامهای مقدس مردم مسلمانمان، در مخالفت و مبارزه با طرح ننگین و استعماری کشف حجاب، در اوج اقتدار رضاخان قلدر تدوین شده است. این قیام گرچه دامنه گستردهای داشت، اما اوج شور و شکوه آن حماسهای بود که مردم مبارز مشهد در مسجد گوهرشاد آفریدند و با نثار شهیدانی فراوان، غرور و غیرت اسلامی را در حمایت از حریم دین و ناموس خود، به زیباترین شکل به نمایش گذاشتند...».
