یوسفعلی میرشکاک، شاعر و پژوهشگر ادبی با بیان این مطلب در شانزدهمین جلسه از فصل دوم «درسگفتارهای شاهنامه» که از سوی دفتر پاسداشت زبان فارسی حوزه هنری برگزار شد افراسیاب را مظهر شر عنوان کرد و گفت: وجود خیر منوط به وجود شر است، چون اگر پدیده تضاد را حذف کنید، آن طرف دیگر ماجرا خود به خود حذف میشود. وی افزود: بدترین وجه شر جهل است و هرگاه با گسترش جهل و شر روبهرو شدید، با جور هم روبهرو خواهید شد. جهل، درختی است که ثمرهاش جور است و در این فصل از شاهنامه با وحشتناکترین نماد جهل و جور یعنی افراسیاب سر و کار داریم. وقتی که شاهنامه از اسطوره وارد تاریخ میشود، میانپردهای میبینیم که هم اساطیری است و هم تاریخی.
این پژوهشگر بر پیدا کردن نقش اسطوره در عالم واقعی تأکید کرد و گفت: آیین پیرشالیار، که زرتشتی بوده است، هنوز در هورامان کردستان به عنوان آیینی اسلامی برگزار میشود، چون اسرار یکی است. فردوسی هم، چون شیعه است، اساطیر را تا آنجا به کار میگیرد که با باورهای شیعیاش مطابقت داشته باشد.
وی با اشاره به مورد عنایت قرار گرفتن فردوسی از ناحیه غیب در خلق اثر عظیم شاهنامه گفت: فردوسی حتماً از جایی مورد عنایت قرار گرفته است؛ گر نه چرا بقیه حماسهسرایان دیگر ما از اسدی طوسی و دقیقی گرفته تا خواجویکرمانی چنین توان و اقبالی پیدا نکردهاند.
میرشکاک با اشاره به بیت «چو کاهل شود مرد هنگام کار / از آن پس نیابد چنان روزگار»، به انباشته شدن شاهنامه از این قبیل ضربالمثلها اشاره کرد و گفت: نیاکان ما همواره از شاهنامه مثل آوردهاند.
وی سوگواره «قباد» را از درخشانترین سوگوارههای شاهنامه تلقی کرد و گفت: فردوسی در اینجا مستقیمگویی نمیکند. فردوسی همواره با عزت و احترام از شخصیتهایش یاد میکند، یعنی شخصیتهایش را به نوعی پردازش میکند که خوار و خفیف جلوه نکنند. ما باید هنر فردوسی را در کنار بینش او قرار دهیم. مرگ، بزرگترین نعمتی است که خداوند به انسان بخشیده است، چون آزادی اصلی انسان با مرگآگاهی شروع میشود.
این دینپژوه در پایان تنها راه بازیابی حیات و عظمت فرهنگ ایرانیاسلامی را در همتافتی قرآن و شاهنامه تلقی کرد و گفت: دیانت و قومیت ما منوط به هماند و وجود هر یک بسته به دیگری است. ما نیازمند تفسیر حماسی از قرآن هستیم نه تفسیرهای عرفانی و اجتماعی از آن، چون این تفسیر به کار ما میآید و راه مرگآگاهی را برایمان باز میکند. سلسله درسگفتارهای شاهنامه، سهشنبههای هر هفته ساعت ۱۷ تا ۱۹ با ارائه و سخنرانی یوسفعلی میرشکاک، شاعر و پژوهشگر ادبی، در حوزه هنری واقع در خیابان سمیه، نرسیده به حافظ، روبهروی کوچه پورموسی برگزار میشود و علاقهمندان و پژوهشگران میتوانند در این جلسات حضور یابند.
