حوادث و بلایا یکی بعد از دیگری کشور را درگیر میکند، اما در عمل تلاشی برای پیشگیری از آن صورت نمیگیرد. وقوع حوادث اقلیمی از جمله سیلاب و زمینلرزه امری اجتنابناپذیر است که همواره امکان بروز دارند. حوادثی از این دست همیشه جامعه ما را درگیر کرده و خسارتهای بسیاری بر جای گذاشته، اما برجای ماندن این همه خسارت هنوز نتوانسته سازوکارهای حاکم بر بروکراسیهای حاکم را بهگونهای تغییر دهد که همه مردم از منافع آن بهرهمند شوند. در تقویم حوادث، سیاهه بلندبالایی از اتفاقهای ناگواری که در این باره روی داده، وجود دارد که با یک جستوجوی ساده در یکی از موتورهای جستوجو میشود به راحتی به آمار آن دست پیدا کرد. از جمله سیلابهایی که فرودینماه ۹۸ کشور را با خود درگیر کرد و ۲۶ استان از ۳۱ استان کشور را تحت تأثیر قرار داد و حدود۱۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت برجا گذاشت. در مورد زمینلرزههای اتفاق افتاده در کشور پیامدهای هولناکتری برجای مانده است. زلزله هولناک منجیل که ۳۱ خرداد ۶۹ اتفاق افتاد، ۳۷ هزار کشته برجای ماند. زمینلرزه ۳/۷ ریشتری قائنات هم که ۲۰ اردیبهشت ماه ۷۶ به وقوع پیوست، هزار و ۵۶۷ قربانی گرفت یا زلزله ۶/۶ ریشتری بم که پنجم دیماه ۸۲ رخ داد ۵۰ هزار نفر را به کام مرگ کشاند و زمینلرزههای دیگری که یکی بعد از دیگری زمین را تکان دادند و خسارتهای جبرانناپذیر برجای گذاشتند، از جمله در شهرستان خوی که در جریان دو زمینلرزه اخیر ۲ هزار و ۱۲۰ ساختمان کاملاً تخریب شد و ۱۱ هزار و ۱۰۰ واحد نیز خسارت دید.
این روزها مردم زلزلهزده شهرستان خوی در سرمای سخت با مصائب بسیاری مواجه هستند. خانههایشان را از دست دادهاند و اگر دولت به وعدههایش عمل کند تا شش ماه بعد واحدهای تخریب شده باید بنا شوند. در یک حساب سرانگشتی هر واحد مسکونی کامل تخریب شده شهری،۶۰ میلیون تومان کمک بلاعوض و ۳۰۰میلیون تومان تسهیلات قرضالحسنه دریافت خواهد کرد. پرسش اساسی این است که در شرایط اقتصادی کنونی در منطقهای که همواره در خطر لرزش زمین قرار دارد، چگونه میشود با ۳۶۰ میلیون تومان خانهای مقاوم ساخت که تابآوری مقابل زمینلرزههای ۵ ریشتر به بالا را داشته باشد؟!
حادثهدیدگان علاوه بر از دست دادن منازل خود، روان شان و بخش زیادی از لوازم خانههایشان را هم میان آوار از دست دادهاند؛ بنابراین در خوشبینانهترین حالت آنها قادر خواهند بود هزینه دریافتی را صرف اجاره محلی برای ادامه زندگی کنند، چراکه ساخت خانهای امن مقابل زمینلرزه با چنین هزینهای در هر جای کشور امری محال است. دولتها در مواجهه با چنین بحرانهایی باید با پرهیز از هیجانات و دوری جستن از مباحث جناحی از نظرات دانشمندان علوم مربوطه استفاده کنند و در صورتی که اجماع بر مهاجرت از محل مورد نظر است، تسهیلات لازم را در اختیار مردم قرار دهند و اگر اجماع بر ایمنسازی مناطق مسکونی است، هزینههایی را که متوجه آنها میشود، تقبل کنند. ببینند دولتهای پیشرو مثل ژاپن که میان زمینلرزه و فوران آتشفشان در حال پیشرفت است، چگونه توانسته با توسل به دانش بر قهر طبیعت غلبه کند و از مطالعات تطبقی در این باره بهره ببرد.
در جریان سیلابها، خصوصاً سیلاب امامزاده داود که مردادماه سال گذشته اتفاق افتاد، مشخص شد ساخت و سازهای غیرمجاز در مسیر رودخانه عاملی برای شدت گرفتن سیلاب و برجا ماندن خسارت شده است. صدور مجوزهای ساخت و ساز نه از سوی بقالیهای محلهها که از سوی سازمانهای عریض و طویلی مثل سازمان نظام مهندسی و شهرداریها انجام میشود؛ بنابراین وقتی سازمانهایی از این دست غرق در فساد و رانت باشند، زمینلرزه و سیلاب همچنان قربانی میگیرند؛ بنابراین برای عبور از این بحرانها باید اجماع عمومی و اقدامی عملی صورت گیرد.
