خودروی پرایدی که ۲۹ سال از عمرش گذشته و در این مدت مسافتهای زیادی را هم طی کرده میتواند به یکی از مراکز معاینه فنی مراجعه کند و مجوز ترددش در جادههای کشور را برای یک سال دیگر تمدید کند. البته این موضوع در همه مراکز معاینه فنی ممکن نیست، بلکه در مراکزی که رئیس پلیس راهور نشانی آن را حوالی تهران اعلام کرده ممکن است. مراکزی که در آن با فرو کردن سیخ کباب به اگزوز خودروها صدور مجوز معاینه فنی مقدور است. اگر خودرو به هر دلیل موفق به دریافت مجوز نشد، میتواند مثل همان ۱۳ میلیون خودرویی که رئیس مرکز معاینه فنی اعلام کرده و بدون معاینه فنی در حال تردد هستند به تردد خود ادامه دهد. در وضعیت موجود اگر خودرویی یک روز با تأخیر به این مرکز مراجعه کند، جریمه همان یک روز برایش لحاظ میشود، اما معلوم نیست ۱۳ میلیون خودرویی که به این مراکز مراجعه نکردهاند، چگونه از پرداخت کردن جریمه روزانه ۵۰ هزار تومان معاف میشوند که جریمه یک روز آنها جمعاً ۶۵۰ میلیارد تومان است؟! بنابراین تناقضی آشکار در جریان است که چرا خودرویی که با تأخیر به معاینه فنی میرود، قانون در مورد آن عملی میشود، اما آنکه گذرش به مراکز معاینه فنی نمیافتد، از پرداخت خسارت معاف میشود و اینگونه در تناقضهای شکل گرفتهشان قانون نزد افکار عمومی تنزل پیدا میکند. خودروهای بسیاری در کشور در حال تردد هستند که شرایط رانندگی از آنها سلب شدهاست، اما به دلیل واریز شدن سودهای کلان به جیب مافیای خودرو، مماشاتهای لازم برای تردد آنها صورت میگیرد، هر چند این مماشات به قیمت جان هزاران نفر تمام شود.
غیبت ۱۳ میلیون خودرو در معاینه فنی
رئیس ستاد معاینه فنی کشور روز گذشته اعلام کرد که حدود ۱۳ میلیون خودرو واجد شرایط معاینه فنی هنوز برای انجام فرایند معاینهفنی مراجعه نکردهاند که این یک فاجعه است. آنگونه که غضنفر طاووسی به باشگاه خبرنگاران گزارش دادهاست «در کشور ۶۴۲ مرکز معاینه فنی برای خودروهای سواری و ۷۸ مرکز هم برای کامیونها و خودروهای سنگین وجود دارد. طبق قانون، خودروها تا چهار سال بعد از تولید از انجام معاینه فنی معاف هستند که در گذشته تنها دو سال بودهاست.» وی بیاعتمادی شکلگرفته نسبت به عملکرد مراکز معاینه فنی را هم انکار کرده و گفته است «اینکه میگویند بیشتر مراکز معاینه فنی مورد اعتماد نیستند، قبول نداریم. در هر شغل، وزارتخانه و سازمان ممکن است افراد متخلفی حضور داشته باشند، اما قرار نیست این موضوع را به همه نسبت دهیم. وی درباره مراجعه سالانه به مراکز معاینه فنی هم گفته است که «سال گذشته ۱۲ میلیون و ۲۰۰ هزار خودرو به مراکز معاینه فنی مراجعه کردند و از این میزان ۳ میلیون خودرو مردود شدند و اصلاً برگشت نخوردند، همچنین به دلیل مشکلات مالی قادر نبودند معضل خودروی خود را رفع کنند، یعنی به صورتآلوده در حال تردد در سطح کشور هستند.»
چرا معاینه فنی؟
معاینه فنی، آزمایشی برای تشخیص سلامت همهجانبه خودرو است. در معاینه فنی خودرو علاوه بر وضعیت ظاهری و شیشههای خودرو، آزمونهای آلایندگی، چراغهای جلو، سنجش همراستایی چرخها، کارایی کمک فنرها، کارایی سیستم ترمز، سنجش وضعیت اتصالات فرمان و جلوبندی و بازدید زیربندی انجام میشود. چنانچه خودرو در یک یا چند مرحله از آزمونهای این مراکز به دلیل نقص فنی رد شود، مالک موظف است برای رفع عیب یا عیوب خودرو به تعمیرگاههای معتبر رجوع کند. در صورت رفع نواقص فنی پس از مراجعه مجدد برچسب معاینه فنی خودرو صادر میشود. آزمون آلایندهها در بدو ورود خودرو به سالن معاینه فنی، اندازهگیری میزان آلایندههای حاصل از احتراق پیشرانه را بیان میکند. یکی از مهمترین بخشهای معاینه فنی و تضمین کننده ایمنی خودرو، کارایی سیستم ترمز خودرو است که در صورت رد شدن در هر یک از آزمونهای تست ترمز شامل ترمز جلو، عقب، ترمز دستی، به تفکیک چپ و راست، لازم است اشکالات برطرف شود. اصل معاینه فنی و کنترل زیستمحیطی به منظور پایش مقدار خروجی اگزوز خودروها و دودکش کارخانجات است تا از رعایت استانداردها و الزامات زیستمحیطی اطمینان حاصل شود.
مافیای خودرو
عملکرد کنونی مراکز معاینه فنی با آنچه در ساختار قانونی پیشبینی شده هیچ شباهتی ندارد و این اتفاق در شرایطی است که تسلط مافیای خودرو از وضعیت اسفباری که شاهد آن هستیم، برچیده شود. وضعیتی که در آن خودروی بیکیفیت با هزینهای کلان به مردم قالب میشود و دولتها با فرافکنی از عمل به تعهداتی که قانون به عهدهشان گذاشتهاست، فرار میکنند. آلودگی هوا و سوانح رانندگی دو آسیب جبرانناپذیر هستند که پیامدهای ناشی از آن هر لحظه خسارتهای جبرانناپذیری را متوجه کشور میکند. مرگ سالانه ۲۱ هزار نفر ناشی از آلودگی هوا و کشتار ۱۷ هزار نفر و مجروح و معلول شدن حدود ۳۱۸ هزار نفر در جریان سوانح رانندگی، فریادهایی است که مدام برای سامان بخشیدن به وضعیت نابسامان ارابههای مرگ بلند است، اما سلطه مافیای خودرو بر ساختار قانونی مانع شکلگیری ارادهای برای سامان بخشیدن به چنین وضعیتی شده است. وضعیتی که در آن مافیای خودرو تلاش خود را به کار میگیرد تا توجه را از چرایی تسلط آن بر بازار خودرو به موضوعاتی مثل ایمنی راه یا معاینه فنی خودروها معطوف کند، غافل از اینکه فجایع شکل گرفته در این چرخه هم ناشی از محصولات معیوبی است که از کارخانههای مونتاژ ارابههای مرگ خارج میشود و پلیس هم قادر به متوقف کردن آن نیست.
