صنعت سفال شهر لالجین در استان همدان که به عنوان یکی از مهمترین نقاط تولید سفال در کشور به شمار میرود با مشکلات عمدهای روبهروست، به طوری که در سالهای اخیر بسیاری از تولیدکنندگان دیروزی به مشاغل دیگری روی آوردهاند یا تبدیل به واردکننده و فروشنده شدهاند. حالا چراغ کارگاهها یکی یکی خاموش میشود و کسی به این موضوع توجهی ندارد.
لالجین شهری با ۱۷هزار جمعیت بیش از ۸هزار مدل سفال با لعابها و سایزهای متفاوت در آن تولید میشود و به خاطر وجود هزار و ۲۰۰ کارگاه سفالگری و ۳۰۰ فروشگاه به شهر جهانی سفال شهرت یافته است. لالجین به لطف کار هنری به ویژه ارتباط با خاک و اثرات روانشناختی عمیقی آن که روح را پرورش میدهد، هرگز درگیری اجتماعی و ناراحتیهای روحی و روانی به خود ندیده و مردم این شهر افرادی شاد، آرام، مهربان، خوش برخورد و بسیار مهماننواز هستند و این ارمغان هم حاصل ارتباط با هنر و خاک است.
از تولید شغل تا بیکاری
قدمت سفالینههای ایران به بیش از ۱۰هزار سال میرسد. قدیمیترین چرخ سفالگری و کوره پخت سفال جهان در شوش یافت شده و قدیمیترین ظروف سفالی منقش، مربوط به ایران است. اگرچه سفالگری در جای جای ایران رونق دارد، اما این لالجین است که خود را به عنوان پایتخت سفالگری جهان معرفی کرده و شغل بیشتر مردم این شهر هم سفالگری است. فعالیت ۸۰درصد مردم این شهر با صنعت سفال و سرامیک اعم از تولید، تکمیل، فروش، صادرات، حمل و نقل مرتبط است و بخش اعظمی از جمعیت لالجین در کارگاههای خانگی به شیوه سنتی به ساخت انواع ظروف سفالین کاربردی و تزئینی مشغول هستند. تا چند سال پیش اشتغالزایی لالجین به حدی بود که نه تنها خود را سیراب کرده بود، بلکه باری هم از روی دوش مرکز استان برداشته بود.
از اواسط دهه ۹۰ با گرانشدن مواداولیه و حاملهای سوخت مشکلات در لالجین یکی یکی رخ نمایان کرد و امروز سفالگران خودشان میگویند، بحث گران شدن سوخت و گرانی مواداولیه و حضور دلالان و عدم مدیریت بازار فروش و صادرات چراغ کارگاههای تولیدی خرد و کلان را خاموش و آنها را به تعطیلی کشانده است. ضمن اینکه بیتوجهی مسئولان به وضعیت موجود نیز نمک بر زخم صنعتکاران پاشیده است. به گفته یکی از فعالان این عرصه، اکثر سفالگران در خانههای خود و به صورت سنتی به کار و امرار معاش مشغولند که اعلام شده باید به شهرک بروند، در حالی که شهرک زمینش را به مزایده گذاشته و پایه خرید متری ۳میلیون تومان و یک قواره زمین ۱۲۰۰متری برای هر سفالگر بالای ۳میلیارد تومان هزینه دارد. با فرض بر اینکه کسی زمین را خریداری کرده و میخواهد کارگاه تولید راهاندازی کند باید حدود ۲۰میلیارد تومان آورده داشته باشد. با این تفاسیر، میتوان نتیجه گرفت که یک سفالگر نمیتواند به شهرک برود، چراکه موجودی و هزینه ساخت ندارد. اینجاست که دلالان به شهرک میروند، کارگاه را میخرند، وسیله تهیه و چینی تولید میکنند و با درآمد خوب، شهرک هم از آنها راضی است.
عکس یادگاری مسئولان با سفالگران
امروز مهمترین ضرورت این عرصه، دانشبنیان شدن فرآیند سفالگری است. اگر سفالگری دانشبنیان شود، ضایعات از بین میرود و استحکام و ماندگاری محصولات افزایش مییابد و با استانداردسازی محصولات برای فروش میتوان بازار بیشتری را به تسخیر درآورد.
براساس نتایج بهدست آمده صنعت سفال لالجین با مشکلات عدیدهای دست به گریبان است که از مهمترین آنها میتوان به تجهیز منابع و مواد اولیه مورد نیاز، مشکلات فنی و تکنولوژیکی، ساختاری و زیربنایی، کوتاهی و کمبودهای مربوط به تبلیغات و اطلاعرسانی، مشکلات حقوقی و قانونی، معضلات اجرایی و مدیریتی، مالی واعتباری، آموزشی، ترویج و تحقیق و مشکلات مربوط به نظام عرضه و بازایابی اشاره کرد.
در این میان مسئولان فقط برای ارائه آمار و موفق نشان دادن خود از لالجین استفاده میکنند و برنامهای برای حمایت عملی از هنر سفالگری و دانشبنیان کردن آن ندارند.
