«گیاهان دارویی» این واژه برای بسیاری از ایرانیها و به خصوص شهرستانیها آشناست. از توانمندیهای ایران در این زمینه همین بس که بدانیم از ۱۲ هزار گونه قاره اروپا ۸ هزارو ۴۲۳ گونه از گیاهان در ایران وجود دارد، اما نبود صنایع اولیه عمر گیاهان دارویی را در طبیعت استانها کوتاه کرده و بسیاری از این گونهها پس از برداشت به دلیل فرآوری و خشک یا بستهبندی نشدن، کارکرد اقتصادی و دارویی خود را از دست میدهند. حالا هر چقدر بخواهیم به گیاهان دارویی بگوییم «طلای سبز» اگر این طلا برای ایران ارزآوری نداشته باشد، نمیتوانیم به رشد و کشت آنها دلخوش کنیم.
بر اساس آمارها ۸ هزارو ۴۲۳ گونه گیاهی در ایران شناسایی شده است که ۲ هزارو ۳۰۰ گونه به عنوان گونههای دارویی و صنعتی مورد استفاده قرار میگیرد و از این میزان بیش از ۱۰۰ گونه صنعتیسازی شده است.
اما مشکل اینجاست که هنوز به این داروخانه بزرگ به چشم یک صنعت نگاه نمیشود و کسی برنامه مشخصی برای بهرهبرداری از این همه ثروت خدادادی ندارد. در سادهترین حالت، عدم وجود صنایع تبدیلی گیاهان به دست آمده را بدون هیچ تغییری و فقط در حد خشک شده به دست مصرف کننده میرساند و از طرف دیگر چرای بیرویه و وجود دامهای مازاد در عرصههای مرتعی و سرمایهگذاری ضعیف در حوزه زیرساختهای فرآوری باعث شده تا بسیاری از گونههای گیاهی و دارویی زیر سم دامها یا چرخ ماشین گردشگران و طبیعتگردان له شوند و این طلاهای سبز که ارزآوریی معادل نفت دارد در اقتصاد ایران و شمال نقش کمرنگی داشته باشد.
گل گاو زبان، به لیمو، آویشن، نعنا، رزماری، گل محمدی، بابونه و دهها گیاه دارویی دیگر را میشناسیم که در گوشه و کنار استانهای مختلف ایران به صورت خودرو هستند. ضمن اینکه با شرایط اقتصادی و گرانی اقلام دارویی و درمانی که بر جامعه حاکم است ضرورت استفاده و جایگزینی گیاهان دارویی به جای داروهای شیمیایی بیش از پیش ضروری به نظر میرسد.
بیتوجهیها به ظرفیتها
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری با بیان اینکه طی پنج سال گذشته ۸ هزار تن بهرهبرداری گیاهان دارویی داشتیم و ۶ هزار تن صادرات صورت گرفته میگوید: «هم اکنون ۲ هزار ۴۲۳ گونه شناسایی برای مصرف داخلی است. طبق مطالعات صورت گرفته ۸ هزارو ۴۲۳ گونه انواع گیاهان در ایران شناسایی شده که ۲ هزارو ۳۰۰ گونه به عنوان گیاهان دارویی و صنعتی و خوراکی، عطری و لوازم بهداشتی و هزارو ۷۲۸ گونه اندیمیک و منحصربه فرد ایران هستند.» ترحم بهزاد ادامه میهد: «بیش از دو سوم گونه گیاهای قاره اروپا در ایران وجود دارد و از ۱۲ هزار گونه قاره اروپا ۸ هزارو ۴۲۳ گونه در ایران وجود دارد. طی چندسال کارهای خوبی برای گیاهان دارویی صورت گرفت، اما یکسری محدودیتهایی وجود دارد و برنامه داریم در اراضی کم بازده و اراضی تخریب خلع ید شده و اراضی شیبدار توسعه کشت گیاهان دارویی صورت گیرد.»
ویژگی گیاهان دارویی این است که به دلیل نیاز و توقع کم در اکثر اراضی شامل شیبدار و شیب ملایم و حاصلخیزی کم رشد میکنند. خبر خوب اینکه در حال حاضر قانونی در سازمان جنگلها تصویب شده که برای کشت و توسعه گیاهان دارویی واگذاری اراضی صورت میگیرد زیرا در بهترین اراضی و زمینها مردم به دلیل ویلاسازی فرصت کشت را گرفتهاند.
همچنین در سالهای اخیر تلاشهایی برای کشت گیاهان دارویی به صورت دیم صورت گرفته است و برخی از گیاهان نظیر آویشن، رزماری و ... در اراضی دیم با مطالعات قبلی کشت میشود.
