«مکران» سرزمینی باستانی با آثاری تاریخی و طبیعتی بکر و چشمنواز که در جوار آبهای آزاد جهان قرار گرفته و موقعیت استراتژیک و ظرفیتهای شگرفی برای توسعه همهجانبه دارد. این سرزمین با فراوانی شگفتیها و ظرفیتها، اما پنهان و مغفول مانده بود تا اواخر دهه ۸۰ و بهویژه در آذر ۱۳۹۳ که مقام معظم رهبری با اشارهای و در سخنانی مبنی بر توسعه منطقه مکران، نگاهها را به سمت آن معطوف و روی برنامهریزی در جهت آبادسازی آن تأکید کردند. حالا مکران با تمام ظرفیتهایش در حوزههای اقتصادی و تجارت کالا و شیلات و گردشگری، نیازمند ایجاد زیرساختهایی است که به گفته معاون امور اقتصادی استانداری سیستانوبلوچستان، اجرای طرح توسعه سواحل مکران از پنجسال پیش کلیدخورده و انجام همه پروژهها آغاز شده است. بهویژه در بحث راهآهن که این طرح عظیم جزو اولویتهای برنامههای توسعه کشور است.
در آذر ۱۳۹۳ رهبر معظم انقلاب اشارهای به ظرفیتهای مکران کرده و توجه به آن را خواستار شدند و پس از آن بهصورت مکتوب و در برنامه ششم توسعه نیز که به دولت وقت ابلاغ کردند، روی توسعه مکران انگشت گذاشته و در بند ۲۱ این برنامه بر توسعه محور چابهار ـ خرمشهر با تأکید بر توسعه سواحل مکران اشاره کردند. تأکیدات بسیار ایشان بر توسعه این منطقه مهم، مسئولان کشوری و محلی را به تکاپو و هماندیشی برای تدوین سند توسعه همهجانبه منطقه واداشت و سند تحول منطقه مکران تهیه، تدوین و وارد مرحله اجرا شد.
سواحل مکران کجاست؟
گرچه در اخبار و گزارشها بیشتر از سواحل سیستانوبلوچستان با محوریت بندر چابهار بهعنوان سواحل مکران یاد میشود، اما معاون امور اقتصادی استانداری سیستانوبلوچستان میگوید: «این سواحل با طول بیش از ۷۰۰ کیلومتر علاوه بر سواحل چهار شهرستان جنوبی سیستانوبلوچستان یعنی دشتیاری، کنارک، چابهار و زرآباد، سه شهرستان ساحلی در هرمزگان شامل جاسک، میناب و سیریک را هم شامل میشود که همه آنها راه به دریای عمان و آبهای آزاد جهان دارند.»
گرچه این سواحل و استانهای تکیهزده بر آنها، ظرفیتهای بسیاری در بخشهای مختلف دارد، اما به گفته داوود شهرکی، مهمترین ویژگی سواحل مکران این است که این سواحل و بنادر آن، بهویژه بندر اقیانوسی چابهار تنها مسیر ورود ایران به آبهای آزاد جهان و واصل اقیانوس هند و کشورهای آسیای شرقی و هند و چین به آسیای میانه هستند. برای همین بندرچابهار تنها بندر غیرتحریمی ایران هم بوده و هست، چراکه بسیاری از متحدان کشورهای غربی کالاهای تجاری خود را از طریق ایران و این مسیر که هم امن است و هم مقرونبهصرفه، به دیگر کشورهای جهان بهویژه آسیای میانه انتقال میدهند.
یک سرزمین و هزاران ظرفیت
در کنار ظرفیتهای بیشمار اقتصادی مکران باید گفت در بخش گردشگری هم جاذبههای طبیعی، تاریخی و بکر منطقه، گویای یک بهشت عظیم است.
این منطقه برای صیادان و فعالان و تاجران عرصه شیلات، بهترین موقعیت برای صید و ماهیگیری و تجارت این کالاست. اگر به توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با جهان چشم دوخته باشیم، بنادر اقیانوسی این منطقه که به آبهای آزاد وصل هستند نابترین موقعیت را برای توسعه و ترانزیت کالا و ارتباط دو سوی جهان با یکدیگر رقم میزنند و اگر به توسعه صنعتی و صنایع آببر بهعنوان راهحلی برای توسعه کشور نیمنگاهی داشته باشیم، ظرفیت استقرار این صنایع در سواحل مکران به نظر از هر منطقه ساحلی و غیرساحلی دیگری مناسبتر است. در نهایت اینکه حفظ امنیت منطقه و دریای آبی خلیجفارس و استانهای جنوبی ایران بزرگ و پهناور در گرو حفظ و برقراری امنیت و توسعه در این سواحل تاریخی ایرانی است.
۴ سال تا رسیدن به ایدهآل
وقتی از یک منطقه با ظرفیتهای بالا سخن میگوییم، حتماً برای رسیدن به هدف نیازمند برنامهای مدون و طرحهای جامع و تأثیرگذار هستیم. در همین رابطه حسین دهقان، دبیر شورایعالی توسعه سواحل مکران با بیان اینکه توسعه تمامعیار در سواحل مکران مد نظر است، میگوید: «آمادهسازی زیرساختهای توسعهای از مهمترین نیازها برای منطقه است و سواحل مکران با ظرفیتهایی که دارد و با عزم جدی دولت، کمک و همراهی مردم و مسئولان و تعریف یکبرنامه توسعهای تا سال ۱۴۰۵ متحول و مشکلات پیشرو آن مرتفع میشود.»
معاون اقتصادی استانداری سیستانوبلوچستان هم در پاسخ به اینکه برنامههای توسعهای تا چهار سال آینده میتوانند عملی و محقق شوند، میگوید: «ما یک سند با عنوان سند توسعه سواحل مکران داریم که برنامههایی برای توسعه در بخشهای صنعتی، شیلاتی و صادراتی و همچنین حمایتهای نرمافزاری در کنار تسهیلات فرآیند شکلگیری کسبوکار در این سواحل دارد که همه آنها تحت یک مدیریت واحد و منسجم صورت میگیرد. البته برای توسعه تمام و کمال این بخشها و بهعبارتی توسعه همهجانبه سواحل مکران نیاز مبرم به ایجاد زیرساختهای آب، برق، جاده، فرودگاه و راهآهن است؛ زیرساختهایی که اکنون در منطقه یا وجود ندارد یا محدود و ناکافی است.»
شهرکی درباره ایجاد و تکمیل این زیرساختها نیز توضیح میدهد: «مهمترین زیرساخت مورد نیاز ما در منطقه برای توسعه تجارت و صادرات و... زیرساخت راه است. ما در چابهار اکنون فقط یک فرودگاه نظامی داریم و در سند توسعه احداث یک فرودگاه تجاری هم پیشبینی شده است. احداث راهآهن چابهار تا زاهدان هماکنون ۶۰درصد پیشرفت فیزیکی دارد و پیشبینی شده تا سال ۱۴۰۳ تکمیل شود.»
راهآهن اولویت اول
برای رسیدن به «مکران» باید تمام راههای زمینی و هوایی و دریایی را آماده کرد تا تجرات به بهترین نحو ممکن در این منطقه انجام شود.
متأسفانه هم اکنون شرایط جادهها مناسب نیست و برای توسعه تجاری و گردشگری و... باید توسعه راهها محقق شود و علاوه بر دوبانده کردن راهها و نوسازی و بهسازی جادهها، بزرگراه هم در منطقه احداث شود. در بحث توسعه اسکلهها هم که اکنون حدود ۵/۸ میلیون تن کالا در آنها بارگیری و جابهجا میشود، طرحهایی برای توسعه وجود دارد، ضمن اینکه متناسب با توسعه این زیرساختها، توسعه و ایجاد صنایع آببر و صنایع دریایی هم در دستور کار قرار گرفته است. در همین راستا معاون امور اقتصادی استانداری سیستانوبلوچستان با اشاره به اینکه اجرای طرح توسعه سواحل مکران از پنجسال پیش کلیدخورده و انجام همه پروژهها آغاز شده، تأکید میکند که سعی شده منابع مالی بهترین برای این منظور دیده شده و اختصاص یابد، بهویژه در بحث راهآهن، زیرا این طرح عظیم جزو اولویتهای برنامههای توسعه کشور است.
