بلاگرهایی که به جای کار معمول و پستهای آموزش آرایش، سبک زندگی یا روانشناسی و آشپزی پستهای سیاسی میگذاشتند و به حضور در خیابان و اغتشاشگری دعوت میکردند، نشان داد اینستاگرام فراتر از یک پلتفرم مجازی برای کسب وکار یا دوستیابی و به اشتراکگذاری تصویر و دادهاست. بر این اساس بود که برای کنترل اغتشاشات چارهای جز مدیریت فضای مجازی و محدودیت برخی پلتفرمها همچون واتساپ یا اینستاگرام باقی نمیماند، اما این ماجرا، آسیب به یک میلیون و ۷۰۰ هزار کسب و کاری را که در فضای اینستاگرام به وجود آمده هم در پی داشت؛ کسب و کارهایی که درآمد ۱۰ میلیون نفر به آنها وابسته است. حالا رئیسجمهور با تأکید بر لزوم توجه بیشتر به نیازهای مردم در استفاده از پلتفرمهای اینترنتی، دستگاههای متولی را مکلف کرد همه تلاش خود را برای تقویت و ارتقای کارآمدی پلتفرمهای ارتباطی داخلی به کار بگیرند تا پاسخگوی همه نیازهای مردم باشند. وزیر ارتباطات هم از مصوبهای برای حمایت از کسب و کارهای مجازی خبر میدهد که جزئیاتش تا چند روز دیگر اعلام خواهد شد.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار کسب و کار در حوزه فروش و تبلیغات در فضای مجازی در بخش اینستاگرام فعال هستند. حدود ۵/۱۵ درصد تولید ناخالص جهانی مربوط به اقتصاد دیجیتال است و این شاخص در ۱۵ سال حدود ۵/۲ درصد رشد کردهاست. دو، سه سال اخیر و بحران کرونا هم در سرعت رشد اقتصاد دیجیتال و برپایی کسب و کارها در فضای مجازی تأثیر مثبت داشت. با وجود این سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی ایران حدود ۲/۷ درصد است که این شاخص در کشورهای جهان به ۳۰ درصد میرسد.
کوتاهی دولت در تقویت پلتفرمهای داخلی و آسیب به مردم
با تمام اینها، اما اجرایینشدن شبکه ملی اطلاعات و بیتوجهی به رشد و توسعه پلتفرمهای داخلی موجب شده تا کسب و کارهای اینترنتی در کشورمان بر پلتفرمهای خارجی همچون اینستاگرام شکل بگیرد. حالا هم که به دلایل امنیتی و همچنین در واکنش به سیاستهای دو گانه این پلتفرم در حذف پستها و صفحاتی که عکس شهید حاج قاسم سلیمانی را منتشر کرده بودند و انفعال در برابر انتشار پستهایی که مردم را به اغتشاشگری تحریک و تصاویر خشونتآمیز منتشر میکردند، کسب و کارهای مجازی هم آسیب دیدهاند. این در حالی است که اگر همان چند سال پیش که پلتفرم تلگرام به واسطه فعالیتهای تروریستی و قمار و فروش اسلحه و سایر تخلفات بسته شد، پلتفرمهای ایرانی تقویت میشدند و وزارت ارتباطات و شورای عالی فضای مجازی میکوشیدند پلتفرمهای جایگزین این پلتفرمهای خارجی را ارائه کنند، امروز کسب و کارهای اینترنتی در بستر پلتفرمهای داخلی برقرار بودند و این کسب و کارها از قطع یا محدودیت اینترنت جهانی و پلتفرمهای خارجی آسیب نمیدیدند.
گزارش سازمان نظام صنفی رایانهای تهران از تأثیر محدودیتها و قطع اینترنت بر کسبوکارها نشان میدهد تا ۱۷ مهرماه، بیش از ۴۱ درصد شرکتها ۲۵ تا ۵۰ درصد درآمد خود را در این مدت از دست داده و حدود ۴۷ درصد هم بیشتر از ۵۰ درصد کاهش فروش داشتهاند.
تکلیف رئیسی به دستگاهها برای تقویت پلتفرمهای داخلی
حالا سید ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور در جلسه هیئت دولت، رفع مشکلات و خدمت به آحاد مردم و تلاش برای مضاعفشدن سرعت پیشرفت کشور را مهمترین مأموریت دولت دانست و با تأکید بر لزوم توجه بیشتر به نیازهای مردم به ویژه فعالان اقتصادی در استفاده از پلتفرمهای اینترنتی، دستگاههای متولی را مکلف کرد همه تلاش خود را برای تقویت و ارتقای کارآمدی پلتفرمهای ارتباطی داخلی به کار بگیرند تا پاسخگوی همه نیازهای مردم باشند.
خبر خوب برای کسب و کارهای اینترنتی
عیسی زارعپور، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات هم در حاشیه جلسه هیئت وزیران در جمع خبرنگاران از به قول خودش خبری خوب برای توسعه اقتصاد دیجیتال و حمایت از کسب و کارهای فضای مجازی داشت. به گفته وی کارگروه مربوطه مصوبه بسیار خوبی را برای کسب و کارهای مجازی صادر کردهاست.
زارعپور درباره جزئیات خبر خوبش اینگونه توضیح داد: «معافیتهای مالیاتی برای کسب و کارهای فضای مجازی و تسهیلات بانکی در قالب ۱۵ ماده به تصویب رسید و پس از نهایی شدن برای اطلاعرسانی آن برنامه خبری خواهیم داشت.»
وی با تأکید بر اینکه استفاده از وی پی ان باعث آسیبپذیری دستگاههای کاربران خواهد شد و راه رخنه هکرها به گوشی مردم را تسهیل میکند، اضافه کرد: «استفاده و فروش وی پی ان مجاز نیست، اما جرمانگاری نشده و نهادهای مربوطه باید آن را دنبال کنند.»
وزیر ارتباطات با اشاره به اینکه برای کسب و کارها در سکوهایی که حضور دارند مخاطب بسیار اهمیت دارد، افزود: «در همان مصوبه بسته تبلیغاتی برای آنهایی که از سکوهای داخلی استفاده کنند، پیشبینی شدهاست و میتوانند در کوتاهمدت سکوهایی که در پلتفرمهای خارجی داشتند در مدت زمان کوتاهی به دست بیاورند و جزئیات آن به زودی اعلام خواهد شد.» وی در رابطه با نحوه پرداخت ضرر و زیان کاربران از سوی اپراتورها با تأکید بر اینکه در هیچ زمانی اینترنت ملی در کشور قطع نشدهبود، گفت: «در ساعتهایی محدودیت وجود داشت، اما قطعی اینترنت وجود نداشت. چند روز است که عمدتاً غیر از دو پلتفرم مشخص محدودیتها برداشته شدهاست. محدودیتها برطرف شود ضرر و زیان کاربرها از سوی اپراتورها پرداخت خواهد شد.»
زارعپور در رابطه با سرنوشت پلتفرمهای دارای محدودیت نیز اینگونه توضیح داد: «تصمیمگیری در مورد سرنوشت پلتفرمهای محدود خاص بر عهده مراجع ذیربط است و وزارت ارتباطات تنها یکی از اعضای تصمیمگیرنده است که مشورتها را ارائه میدهد و حرف ما این است که برای مثال به ارائهدهندگان خدمات اینترنت ماهوارهای هم گفتیم هر شرکتی قواعد ایران را بپذیرند از فعالیتشان در کشور استفاده میکنیم.»
مهدی اسماعیلی هم در حاشیه هیئت دولت در گفتگو با خبرنگاران با اشاره به برنامه وزارت ارشاد برای معرفی یک پلتفرم قابل اعتماد برای مردم گفت: «با توجه به اتفاقاتی که در کشور افتاد و تصمیماتی که از سوی مراجع امنیتی گرفته شد، معتقدیم سرویسهای داخلی پلتفرمها و شبکههای پیامرسان، باید نیازهای مردم را پاسخ دهند. نخست باید بتوانیم خدماتی که مردم لازم دارند در اختیارشان قرار دهیم و مهمتر از آن حس اعتماد عمومی را جلب کنیم.»
اهتمام بر جبران خسارت
سید احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد هم از آمادگی این وزارتخانه برای حمایت از این بخش خبر داد و اعلام کرد که به زودی بسته حمایتی در این راستا نهایی میشود. مسئولان بیمه نیز اعلام کردهاند که کسب و کارهای اینترنتی که بیمه بودهاند در صورت خسارت، تحت پوشش بیمه قرار میگیرند. یازدهم مهرماه هم سید احسان خاندوزی به لطمهای که به کسبوکارهای اینترنتی وارد شدهاست، اشاره کرد و گفته بود: «وزارت اقتصاد از همه ابزارهای خود برای ترمیم خسارت به کسب و کارها استفاده میکند و همه باید برای ترمیم لطمههایی که در روزهای گذشته به کسب و کارهای حقیقی و مجازی وارد شده تلاش کنیم. دولت هم اهتمام دارد با ابزارهایی که در اختیار دارد برای جبران این خسارتهای وارده به مردم اقدام کند.» به گفته وزیر اقتصاد، در این زمینه با وزیر ارتباطات گفتگو و از سوی وزارت اقتصاد اعلام آمادگی شده که از ابزارهایی، چون مشوقهای مالیاتی برای ترمیم این آسیبها استفاده شود.
حالا باید دید آیا دولت سیزدهم میتواند پلتفرمهای داخلی را به گونهای تقویت کند که مردم با اعتماد کامل به این پلتفرمها بتوانند کسب و کارهایشان را روی آنها سوار کنند.
