سینمای مستند ایران هنوز درگیر یک چرخه معیوب است که در آن آثار خوب مستند تولید میشوند، اما هیچ گاه به اکران نمیرسند.
پیشکسوتان سینمای مستند ایران از وضعیت نامطلوب اکران و پخش آثار مستند در سینمای ایران گلایه دارند و معتقدند راهی که مستند از دهه ۳۰ تا امروز در پیش گرفته مسیر اشتباهی است که در آن آثار خوب مستند ساخته میشوند، اما مخاطب راهی برای تماشای آنها ندارد.
چهرههای شاخص سینمای مستند ایران، در شب افتتاحیه سیزدهمین جشن مستقل سینمای مستند ایران نظرات و گلایههای خود را نسبت به وضعیت سینمای مستند بیان کردند.
در این مراسم، پیروز کلانتری، پیشکسوت مستندسازی با آرزوی بیش از اینها دور هم جمع شدنِ اهالی مستند، از طرف انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند گفت: «اگر بخواهیم فیلمسازی سینمای مستند را به عنوان یک جریان بررسی کنیم که از دهه ۳۰ وجود داشته است، متأسفانه هنوز چرخه صحیح آن را نداریم و از تولید تا نمایش فاصلهها زیاد است. اینکه فیلمهای سینمای مستند به جامعه و مخاطب عمومی برسد، کم اتفاق میافتد، اما تولید آثار زیادی داریم که شگفت هستند.»
وی تأکید کرد: «آثار مستند بیشتر به عنوان سند ساخته میشود تا برای آیندگان بماند و وارد یک دادوستد اجتماعی شود. امیدوارم به تدریج از این فضا فاصله بگیریم و هر جشن و جشنوارهای باید کمکی کند و فضایی به وجود بیاورد تا اتفاقی در این چرخه رخ بدهد، ملاتی به کار بیاید و مباحث سینمای مستند درگیر شود. ما باید به مخاطب اجتماعی برسیم نه اینکه در یک مدار بسته آثار را تولید و عرضه کنیم. ما فیلمهای اجتماعی بسیار خوبی میسازیم، اما سینمای مستند ما اجتماعی نیست و باید کاری برای آن بکنیم.»
سینمای مستند از جامعه فاصله ندارد
مرتضی رزاقکریمی، مستندساز و رئیس هیئت رئیسه جشن مستقل سینمای مستند نیز در سخنانی با اشاره به اینکه سینمای مستند پیشرو است و هنوز از جامعه عقب نیفتاده است، گفت: «شاید سینمای داستانی از جامعه فاصله داشته باشد که در سرگرمی مردم مؤثر است، اما نقش آگاهیبخشی سینمای مستند غیرقابل انکار است. مثلاً هشت دهه از آغاز جشنواره ونیز گذشته و جشنوارههای مستند مختلفی در دنیا وجود دارد، اما در ونیز دو بار، یک بار ۹ سال پیش جایزه اصلی را به جانفرانکو رُزی برای یک مستند دادند، چند روز پیش هم جایزه اصلی به یک مستند داده شد.»
رزاقکریمی با تأکید بر اینکه سینمای مستند عقب نیست، ما دستاندرکاران صنف عقبماندهایم و باید بدویم تا به سینمای مستند برسیم، ادامه داد: «ما پیشنهاد شیوه آکادمی در رأیگیری را از چند دوره قبل داشتیم، دوستان فیلم کوتاه هم از این شیوه سالهاست استفاده کردهاند و اعتماد به خرد جمعی خطای کمتری خواهد داشت، به ویژه این جمع که فرهیختگان و دستاندرکاران سینمای مستند هستند. سینمای مستند نیز از نظر فنی ارتقا پیدا کرده و امیدوارم با داوریهایی که اتفاق میافتد، مسائل حرفهای بیشتر مورد توجه قرار بگیرد و در سالهای آینده سینمای مستند را با استانداردهای فنی بالا ببینیم.»
این مستندساز پیشکسوت در ادامه گفت: «سینما سینماست؛ مستند، داستانی، انیمیشن و کوتاه کنار هم هستند و همه شاخههای سینما به کمک هم آمدهاند و زبان جدیدی آمده که زبان مشترک همه مردم جهان است. امیدوارم ما با این شکل از داوری بتوانیم برای تقویت سینمای مستند قدمهای جدی برداریم. نهادهای صنفی و دولتی نیز باید به تحولات اخیر در حوزه سینمای مستند توجه و از آن حمایت کنند.»
سینمای مستند هنوز نفس میکشد
در شب جشن سینمای مستقل مستند ایران، از محمد جعفری مستندساز پیشکسوت تجلیل به عمل آمد. این مستندساز پیشکسوت، در سخنانی با اشاره به اینکه ورود سینما به ایران آغاز سینمای مستند ایران بوده است، بیان داشت: «سالروز سینمای ایران که همزمان با ورود دوربین فیلمبرداری توسط ابراهیم خان عکاسباشی مظفرالدین شاه است، بهانهای است تا یادمان بماند سینما با فیلم مستند شروع شد و ما امروز پیمان ببندیم به سینمای مستند و حقیقتجو و وفادار باشیم. سینمایی که امروز بیتعارف متناسب با جایگاهی که در زیرساخت فرهنگی جامعه میتواند داشته باشد، جلو نمیرود و اکران و آنتن مناسب ندارد. سینمای مستند ۱۲۲ ساله شد، اما با وجود کهولت هنوز نفس میکشد و امروز دوربینهای کوچک در کوچه و خیابان تصاویر زندگی را آنطور که وظیفه یک مستندساز است، در حافظه تاریخی ما ثبت میکنند.»
