رئیس جمهور آمریکا روز پنجشنبه در یکی از تندترین موضعگیریهای خود علیه ایران از تصمیم کشورش برای برداشتن گامهای جدیتر علیه ایران صحبت کرد؛ گامهایی که به گفته بیشتر منابع، «تشدید تحریمها» یکی از پیامدهای احتمالی آن است.
باراک اوباما روز پنجشنبه در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با لیهیونگبک، رئیس جمهور کرهجنوبی گفت: چند هفته گذشته و ایران هنوز تمایل خود برای گفتن «بله» به این طرح را اعلام نکرده است. بنابراین به عنوان یک نتیجه، ما بحثهایمان را با شرکای بینالمللیمان برای اهمیت رسیدن به نتایج شروع کردهایم. طی چند هفته آینده، ما گامهای بالقوهای برخواهیم داشت تا جدی بودنمان را به ایران نشان دهیم.»
بعد از صحبتهای اوباما، سخنگوی وزارت خارجه فرانسه هم در یک کنفرانس مطبوعاتی به امتناع ایران از انتقال اورانیوم غنی شده به خارج اشاره کرد که روز چهارشنبه در صحبتهای متکی شده بود و گفت: پاریس قصد ندارد بیشتر از این مسائل فنی تأمین اورانیوم غنی شده را با تهران بررسی کند.
به مانند چند ساعت بعد از صحبتهای اوباما و موضعگیری فرانسویها، منابع اروپایی و روسی اعلام کردند که کشورهای موسوم به 1+5 هم قصد دارند در بروکسل نشستی برگزار کنند ولی درباره اینکه دستور کار آن چیست، اختلافنظر وجود داشت.
سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه نشست 1+5 را که شب گذشته برگزار شد، تأیید کرد و گفت: موضوع این نشست بررسی این است که چگونه میتوان ایران را برای همکاری بیشتر با آژانس در خصوص نحوه تأمین سوخت نیروگاه تهران و همچنین سؤالهای حل نشده درباره موضوع هستهایاش متقاعد کرد.
کریستنا گالاش، سخنگوی خاویر سولانا هم همان دستور کاری را برای نشست دیشب 1+5 اعلام کرد که لاوروف اعلام کرده بود، ولی سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه به صراحت اعلام کرد که بخثی درباره تحریمهای تکمیلی علیه ایران وجود ندارد.
داود اوغلو به ملاقات احمدینژاد رفت آن هم در تبریز
صحبتهای روز پنجشنبه اوباما، تحرکات گستردهای برای متقاعد کردن ایران به پذیرش پیشنویس وین به راه انداخت. سرعت گرفتن این تحرکات به اندازهای بود که احمد داود اوغلو، وزیر خارجه ترکیه برای ملاقات با احمدینژاد به تبریز رفت. داود اوغلو میگوید که کشورش به تلاشهای خود برای حل و فصل مسائل هستهای ایران ادامه خواهد داد و سعی میکند که نگرش مقامهای ایرانی را نسبت به پیشنویس وین تغییر دهد.
همزمان، محمد البرادعی، مدیرکل آژانس هم روز گذشته طی سخنانی بار دیگر از ایران خواست که پیشنویس وین را قبول کند. البرادعی طی سخنانی در برلین گفت: من صادقانه معتقدم که توپ بیشتر در زمین ایران است من امیدوارم که آنها(ایران) این فرصت بیمانند و در حال گذر را از دست ندهند. من امیدوارم که تا آخر سال به یک توافق دست پیدا کنیم.
به گفته البرادعی، ایران هنوز کتباً «پاسخ نهایی»اش را به پیشنهاد انتقال سوخت ارائه نکرده و آن چیزی که ارائه شده، یک پاسخ شفاهی بوده است.
صحبتهای روز پنجشنبه اوباما، حتی البرادعی را هم مجبور کرد که درباره تحریمهای احتمالی موضعگیری کند. او گفت: من از اینکه به تحریمها برگردیم، تنفر دارم. تحریمها گزینههای نهایی هستند و در بیشتر موارد، به بیگناهان آسیب میزنند. آنها واقعاً مشکلی را حل نمیکنند.
اگرچه روسها و برخی منابع اروپایی سعی کردند بگویند که چیزی به نام تحریم در دستور کار 1+5 قرار ندارد، ولی صحبتهای اوباما باعث شد از موضوع امکانسنجی تحریم ایران بار دیگر در سطوح مختلف رسانهای و کارشناسی مورد بحث قرار بگیرد. منوچهر متکی طی سخنانی در فیلیپین به صحبتهای اوباما با لحنی گزنده و همراه با خنده جواب داد و گفت: این مسائل را خیلی جدی نگیرید، ادبیات تحریم مربوط به دهه 60 و 70 میلادی است. چهار سال است آنها این تجربه را انجام دادهاند و اگر عاقل باشند و فکر هم میکنم آنقدر عاقل باشند که تجربههای شکست خورده را دوباره تجربه نکنند و البته این موضوع به خودشان مربوط است.
رویترز هم در تحلیلی نوشت که مسلماً آمریکا در نشست جمعه برای جلب حمایت روسیه و چین موضوع تحریم بخش انرژی ایران را مطرح نخواهد کرد.
یک دیپلمات اروپایی در این باره گفت: ما مدت زیادی است که منتظر ایران مانده ایم. ما و دوستانمان در گروه 1+5 هم عقیدهایم که زمان برای توجه به گامهای بعدی در سازمان ملل فرا رسیده است.
دیپلماتهای غربی مشتاقند فشارها بر ایران را افزایش دهند. اما آنها برای این که پیام واضحی را به ایران انتقال دهند باید روسیه و چین را نیز با خود همراه کنند.
یک دیپلمات ارشد غربی گفت: یک قطعنامه جدید برای تحریم ایران میتواند شامل تحریم یک بانک ایرانی دیگر، اشخاص بیشتر و شرکتهای بیشتر، شاید شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی باشد. همچنین احتمال دارد در زمینه صادرات سلاح به ایران سختگیریهای بیشتری اعمال شود و یک سری اقدامات سیاسی نیز انجام شود.
یک دیپلمات دیگر به رویترز گفت شورای امنیت هرگز تحریمهای فلجکننده علیه بخش نفت و گاز ایران وضع نمیکند، چرا که روسیه و چین از حق وتو برخوردار هستند. وی افزود: این گونه تحریمها را میتوان در درون اتحادیه اروپا یا در خارج از سازمان ملل وضع کرد.
کارشناسان نیز درباره کارآمد بودن تحریمها علیه ایران تردیدهای جدی دارند. چند موضوع درباره تحریم ایران مطرح است. بحث اول این است که آیا چین و روسیه از تحریمهای ایران حمایت خواهند کرد ویلن وانکمنید کارشناس مسائل چین با اشاره به سفر اوباما به چین معتقد است حرکت آمریکا برای تحریمهای سختتر علیه ایران به دو دلیل مورد استقبال چین قرار نخواهد گرفت:
اول اینکه چین هنوز متقاعد نشده است که قدرت و مسئولیتی برای شکل دادن به تحولات در ورای مرزهای خود را دارد. پکن در وهله نخست مایل به ثبات داخلی خود است و بعد از آن هم به دنبال ثبات مرزهایش است. اینکه آنها (چینیها) آماده و مایل به رهبری جهان به همراه آمریکا هستند، خیلی زود است غریزه طبیعی چین این است که بایستد و ببیند که روسها چه میکنند. دلیل دوم هم به عقیده او به مناسبات اقتصادی چین با ایران برمیگردد. او میگوید: چین برخلاف روسیه روابطی متوازن را با آمریکا تعریف کرده است.
چین در حال حاضر سهم رو به رشدی از نفت ایران را وارد میکند و تهران سومین تأمین کننده خارجی نفت چین است. چین سرمایهگذاری خود را در پروژههای گازی ایران افزایش داده است.
کمیند به صحبتهای روز سهشنبه رئیسجمهور چین بعد از ملاقات با اوباما اشاره میکند و معتقد است که در سخنان او هیچ صحبتی از اینکه «زمان در حال تمام شدن است» به میان نیامد بلکه همه حرفهای او درباره «گفتوگو و مذاکره» بود.
او میگوید: چین همچنین نیازمند صادرات انرژی ایران است و هرچیزی – مانند تحریم – که مانع آن شود به نفع هو (رئیسجمهور چین) نیست.
علاوه بر این سؤال که آیا چین و یا حتی روسها با اعمال تحریمهای گستردهتر علیه ایران موافقت کنند یا نه، کارشناسان از جنبههای دیگری هم به موضوع تحریمها نگاه میکنند. برخی کارشناسان معتقدند که تحریمها اغلب دارای عوارض اقتصادی هستند و برخلاف اهداف «سیاسی» اعمالکنندگان آنها بیشتر بخشهای اقتصادی کشورها را تحت تأثیر قرار میدهند ولی قادر نیستند اهداف سیاسی کشورها را تغییر دهند. اکبر تربت طی مقالهای درباره کارآمدی تحریمهای آمریکا علیه ایران به چند نکته اشاره میکند:
1- اعمال تحریمهای یکجانبه علیه صادرات نفت ایران بیاثر است.
2- اثرات اقتصادی تحریمها قابل توجه است ولی اثر سیاسی آنها اندک است.
3- تحریمهای مالی که بر ایران اعمال میگردد کارایی بیشتر نسبت به تحریمهای تجاری دارد.
برخی هم به موضوع تحریمها به لحاظ تاریخی و به عنوان یک مورد مطالعاتی نگاه میکنند. براساس مطالعات انجام شده توسط مؤسسه اقتصاد بینالملل، فقط 13 درصد تحریمهای یکجانبهای که آمریکا از 1970 تا 1997 اعمال کرده، باعث شده که آمریکا به اهداف سیاست خارجی خود دست پیدا کند در حالی که این تحریمها سالانه حدود 15 تا 19 میلیارد دلار برای صادرات آمریکا هزینه داشته است.
