طرح احیای چاههای نفت غیرفعال پروژهای است که با محوریت پارک صنعت نفت و گاز و دانشبنیانهای دانشگاههای معتبری همچون پلی تکنیک، صنعتی شریف و دانشگاه شیراز به اجرا درآمدهاست. به گفته رئیس پارک علم و فناوری صنعت نفت و گاز، دانشبنیانهای حاضر در این طرح باید در بازه ۱۸ ماهه به بهرهبرداری از چاههای غیرفعال برسند. وی تأکید کرده اگر بخواهیم چاههای جدید نفتی را راهاندازی کنیم، باید تا ۱۲ میلیون دلار سرمایهگذاری شود، ولی از طریق دانشبنیانها با یک میلیون دلار میتوانیم احیا کنیم.
فروردین ماه امسال بالغ بر ۱۵۰ شرکت دانشبنیان در گام نخست فراخوان وزارت نفت در زمینههای اولویتدار و اشتغالآفرین، چون بهینهسازی، احیای چاهها و زنجیره ارزش مشارکت کردند. پس از تأیید نهایی، انعقاد قرارداد و ارائه تسهیلات به این شرکتها در اردیبهشتماه آغاز شد.
یک ششم چاههای نفتی غیرفعالند
ایران با داشتن ۱۵۶ میلیارد بشکه ذخایر اثباتشده نفت، دارای رتبه چهارم جهان است، اما نرخ تخلیه مخازن ایران (نسبت تولید به ذخایر) در پایینترین سطح در میان کشورهای منطقه و عضو اوپک قرار دارد.
نرخ تخلیه میادین ایران یک درصد است و این وضعیت نامطلوب نرخ تخلیه مخازن نسبت به استانداردهای جهانی، عوامل مختلفی دارد. یکی از راهکارهای رفع این چالش بهرهبرداری از چاههای غیرفعال است که میتواند به عنوان یک راهحل کوتاهمدت، وضعیت تولید نفت کشور را بهبود بخشد. در همین زمینه اوایل امسال شرکت ملی نفت ایران طرح «احیای چاههای غیرفعال و کمبازده نفتی» را تعریف کرد و اجرای آن به پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت و گاز محول شد. این مرکز پژوهشی در قالب این طرح درصدد است تا با همکاری شرکتهای دانشبنیان واجد صلاحیت، راهکارهای فناورانه را برای احیای چاههای نفتی کمبازده پیادهسازی کند.
بر اساس آمارهای اعلام شده ۳هزارو۹۳۲ حلقه چاه نفتی در کشور وجود دارد که از این تعداد ۲ هزارو۵۲۵ حلقه چاه فعال و ۶۹۰ حلقه در حال تکمیل یا تعمیر قرار دارد. همچنین ۷۱۰ حلقه چاه (حدود یک ششم چاههای نفتی) به دلیل محدودیتهای فناوری و محدودیت منابع مالی بسته است.
۱۲ برابر صرفهجویی از طریق دانش بنیانها
بنا به اعلام پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت و گاز، شیوه واگذاری چاهها به شرکتهای دانشبنیان به این صورت است که یک چاه غیرفعال به یک شرکت دانشبنیان واگذار و در صورت موفقیت چهار چاه غیرفعال دیگر به آن اضافه میشود. در صورت موفقیت مجدد، مجدداً چاه غیرفعال دیگری به این شرکت واگذار خواهد شد.
رئیس پارک نوآوری و فناوری صنعت نفت، روز گذشته با بیان اینکه ما چند طرح پیشران برای توسعه فناوری و نوآوری در صنعت نفت تعریف کردیم، گفت: اگر بخواهیم چاههای جدید نفتی را راهاندازی کنیم، باید تا ۱۲ میلیون دلار سرمایه گذاری کنیم، ولی احیای چاههای کمبازده را از طریق دانشبنیانها با یک میلیون دلار میتوانیم احیا کنیم.
اسماعیل کفایتی، پارک فناوری صنعت نفت را نهادمحوری برای همکاری با شرکتهای دانشبنیان در این حوزه نام برد و گفت: برای این منظور فراخوانی منتشر شد و در این طرح برخی دانش بنیانها از دانشگاههایی، چون دانشگاه شیراز، صنعتی شریف و پلیتکنیک در قالب شرکتهای دانشبنیان دانشگاهی مشارکت دارند و در کل ۴۸دانشبنیان برای مشارکت در این طرح اعلام آمادگی کردند.
وی به روند پذیرش شرکتها در این پروژه اشاره کرد و توضیح داد: شرکتها بعد از ارسال پروپوزالهای خود، در این پارک مورد ارزیابی قرار میگیرند. هر شرکت یا دانشگاهی که فناوری در زمینه احیای چاههای کم بازده دارد، مورد پذیرش قرار گرفت و ما با آنها قراردادی به امضا میرسانیم و تا پایان شهریورماه قراردادها نهایی میشود.
استفاده از ثبت اختراع دانشبنیانها برای چاههای نفت
به گفته رئیس پارک نوآوری و فناوری صنعت نفت، این شرکتها در بازه ۱۸ ماهه باید به بهرهبرداری از چاههای غیرفعال برسند. تعرفهای هم به ازای احیای هر چاه تعیین شده که بر اساس آن هر شرکت به ازای هر بشکهای که از چاههای غیر فعال استخراج میکند، دستمزدی را دریافت خواهد کرد.
کفایتی با بیان اینکه این طرح در شورای اقتصاد به تصویب رسیده، گفت: طی کردن مناقصات، مشکل اصلی بوده که با دستور معاونت علمی، طرح ترک تشریفات مناقصات اجراییشده و بستر خوبی فراهم شده که شرکتهای دانشبنیان فعال در این حوزه وارد عرصههای عملیاتی شوند. با توجه به تقاضاهای جدید از سوی شرکتهای دانشبنیان درصدد هستیم مرحله دوم فراخوان را هم منتشر کنیم.
این محقق ورود فناوریهای متعدد برای فعال کردن چاههای غیر فعال را از مزایای مهم اجرای این طرح نام برد و یادآور شد: با اجرای این پروژه فرصتی برای ما ایجاد شد که به سمت ایجاد آزمایشگاه بزرگی از تجربیات فناوریها حرکت کنیم. دستاوردهای حاصل از موفقیت این طرح میتواند به ۲ هزارو ۵۰۰ چاهی که هم اکنون در حال بهرهبرداری هستند هم سرریز شود. واحدهای فناور حاضر در طرح پیشران احیای چاههای نفت غیرفعال، مجاز به ثبت اختراع فناوری احیا خواهند بود. مشروط به آنکه حق بهرهبرداری شرکت ملی نفت ایران را به صورت رسمی در گواهی ثبت اختراع درج کنند. گفتنی است افزایش ضریب بازیافت از طریق احیای چاههای نفت، تحول دیجیتال در صنعت نفت، فلرینگ و بازیابی گازهای همراه از جمله مواردی است که صنعت نفت برای همکاری با دانش بنیانها در نظر گرفتهاست.
