عاقبت هشدارهای سازمان ملل و آمریکا کارساز شد و نمایندگان پارلمان عراق پس از نه دور گفتوگو و مشاجرات بینتیجه توانستند قانون انتخابات عراق را با اصلاحاتی در برخی از بندهای آن تصویب کنند. در واقع، بن بست به وجود آمده و ناکامی در تصویب این قانون باعث شده بود تا برگزاری انتخابات در 16 ژانویه آینده مورد تردید جدی قرار بگیرد و همین امر نیز نگرانی های زیادی را به وجود آورده بود. نگرانیها تا آن اندازه بود که نه تنها کریستوفر هیل، سفیر آمریکا در عراق، در پارلمان عراق حاضر شد تا از نزدیک شاهد تصویب این قانون باشد، بلکه به گزارش خبرنگاران، او شخصا دست به کار شد تا با انجام گفتوگو و رایزنی ها، حضور پررنگی در راهروهای پارلمان عراق داشته باشد. اکنون و با اصلاحات انجام شده، قرار است تا تعداد کرسی های پارلمان به نسبت یک کرسی برای هر یکصد هزار نفر باشد که با توجه به آمار جمعیت فعلی عراق، کرسی های پارلمان از 275 کرسی فعلی به 311 کرسی در انتخابات آینده افزایش خواهد یافت. هر چند که با تصویب این قانون راه برای برگزاری انتخابات هموار شده اما به نظر نمیرسد که عراق در روز شانزدهم ژانویه شاهد انتخابات پارلمانی باشد، چرا که کمیسیون انتخابات اعلام کرده که برای سازماندهی انتخابات به 90 روز وقت نیاز دارد و از این رو، گفته شده که به احتمال زیاد انتخابات بعد از این تاریخ و اواخر ماه ژانویه برگزار خواهد شد.
موضوعی که به تصویب این قانون مربوط میشود فشارهایی است که از سوی سازمان ملل و آمریکا بر پارلمان برای تصویب سریعتر آن وارد میشد. در واقع، این فشارها نشان میدهد که دغدغهای اساسی برای برگزاری انتخابات در ژانویه آینده وجود دارد و همین امر نیز علت تکاپوی سفیر آمریکا در پارلمان عراق شده بود. با توجه به نه دور گفتوگوهای بینتیجه گذشته و اختلاف نظرهای نمایندگان معلوم میشود معضل انتخابات در عراق شرایط بحرانی را در آن کشور به وجود آورده بود که از دو منظر قابل بررسی است.
اولین منظر به وضعیت کرکوک در مناقشات سیاسی عراق باز میگردد. شهر و استان کرکوک به دلیل حضور سه گروه کرد، عرب و ترکمن در آن از زمان رژیم گذشته تا کنون عرصه مناقشه بین این سه گروه بوده که پس از سرنگونی صدام هراز چندگاهی در صدر اخبار درگیریهای قومی در عراق قرار میگرفت. عامل اصلی مناقشات در این منطقه تنها ترکیب قومیتی آن نیست، بلکه نفت یا همان علت العلل تمامی درگیریها در عراق نیز در اینجا نقش اول را بازی کرده و به عبارت دیگر، هر یک از اقوام سعی میکند تا با تسلط بر این استان برخوردار از منابع و منافع نفتی آن نیز شود. مسأله انتخابات در این استان نقطه اوج اختلافات بین اقوام است، چرا که به دست آوردن کرسیهای بیشتر استان کرکوک برای هر قوم به معنای تسلط بیشتر بر آن است. به همین دلیل، علت اصلی ناکامی در گفتوگوهای قبلی چگونگی برگزاری انتخابات در استان کرکوک بود که از یک سو فراکسیون پارلمانی کردها اهداف دولت خودمختار کردستان عراق را پیش میبردند و از سوی دیگر، نمایندگان عرب و ترکمن سعی داشتند تا از انتخاب بیشتر نمایندگان کرد جلوگیری کنند. از این رو، هر دو طرف منازعه با رد پیشنهاد طرف مقابل به پیچیدهتر شدن وضعیت انتخاباتی استان کرکوک دامن میزد و در نتیجه اصل برگزاری انتخابات بیشتر مورد تردید قرار میگرفت.
اختلافات نمایندگان دو طرف بر سر وضعیت انتخابات کرکوک در مجلس چندان زیانی در برندارد اما عواقب آن در این استان میتوانست اصل آرامش و صلح در عراق مورد تهدید قرار دهد. در واقع، اگر نمایندگان پارلمان نمیتوانستند بر سر استان کرکوک به توافقی دست یابند تاثیر آن به طور مستقیم در آن منطقه دیده میشد که هر قوم سعی میکرد تا با اقدامات خشونت بار ادعاهای خود را به کرسی نشاند و این امر به معنای دور تازهای از خشونتهای خونین در عراق است. به همین علت، نه دور گفتوگوهای بیحاصل نمایندگان زنگ خطری بود به بروز درگیریهای اقوام این استان و وقوع دور جدیدی از خشونتهای خونین در آنجا.
وجه دیگر به نگرانیهایی است که آمریکاییان در این کشور دارند. گذشته از اصل معضل کرکوک و بلاتکلیفی در مورد سرنوشت آن، آمریکاییان نگرانی های خاصی در مورد وضعیت نیروهایشان درعراق دارند که به طور مستقیم به برگزاری انتخابات در ماه ژانویه آینده ربط دارد. این موضوع را به روشنی میتوان از خشنودی باراک اوباما پس از تصویب این قانون دریافت که ضمن ابراز تبریک به رهبران عراق گفت: « تصویب قانون جدید انتخابات عراق را نقطه عطف و مرحلهای حساس و مهم در تاریخ عراق میدانم که به مردم عراق فرصت میدهد تا مسؤولیت آینده سیاسی کشورشان را به دست بگیرند و سرنوشت سیاسی خود را تعیین کنند.» و همچنین گفت: « تصویب قانون انتخابات در عراق راه را برای عقب نشینی نیروهای آمریکایی هموار میکند». در حقیقت، هر دو گفته اوباما آشکارا دغدغه اساسی آمریکاییان از عدم تصویب این قانون را نشان میدهد، چرا که طبق برنامه اعلام شده قرار است این کشور بخشی از نیروهایش را در نیمه تابستان آینده از عراق خارج کند و سال 2011 نیز زمان خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق است. اوباما و دیگر مسؤولان آمریکایی به خوبی میدانند که اگر این قانون تصویب نمی شد و مشاجرات کماکان ادامه مییافت، نمی توانستند چندان به خروج نیروهایشان از عراق امیدوار شوند، نیروهایی که آمریکا به شدت در دیگر مناطق و به خصوص افغانستان نیاز دارد. گذشته از این، عدم تصویب قانون انتخابات و برگزار نشدن انتخابات در زمان مقرر به معنای بروز درگیریهای جدیدی بود که آمریکا را مجبور میکرد تا بار دیگر نیروهایش را به خیابانهای عراق بکشاند و همین امر میتوانست تلفات بیشتر نیروهای آمریکایی در عراق را در پی داشته باشد.
علاوه بر این موضوعات باید یک نکته دیگر را نیز اضافه کرد و آن اصل توجیه حضور آمریکا در منطقه و اشغالگری نیروهایش است. بعد از بحران انتخابات افغانستان، به نظر میرسد که اینک آمریکا دغدغه های مشابهی نیز در عراق داشته باشد. انتخابات افغانستان و افشا و قبول تقلبهای گسترده در آن به شدت اصل حضور نظامی کشورهای غربی و به خصوص آمریکا را در منطقه خدشه دار کرده است و بروز هر خدشهای بر انتخابات عراق این موضوع را گستردهتر از قبل خواهد کرد. در حقیقت، مشاجرات بر سر قانون انتخابات میتوانست اصل انتخابات را منتفی کند که این امر به روشنی نقص و نقضی بر حضور آمریکاییان در عراق به عنوان یکی از بانیان دموکراسی نوپای عراقی بود. علاوه بر این، توافق نمایندگان به قانون انتخابات و یافتن راهحلی برای برگزاری آن میتواند تا اندازهای به آمریکاییان نوید انتخاباتی در عراق متفاوت با انتخابات افغانستان دهد. از ظواهر امر چنین بر میآید که آمریکاییان میتوانند به وقوع چنین امری خوشبین باشند و شاید پیام شادباش اوباما هم از همین جهت باشد، اما به واقع وضعیت بر همین منوال است؟ با نگاهی به وضعیت انتخاباتی کرکوک میتوان دریافت که راه حل فعلی توافقی مصلحتی است برای برگزاری انتخابات در ژانویه نه توافقی جدی و مورد رضایت هر دو طرف اختلاف. در واقع، راه حل مورد قبول نمایندگان برای کرکوک مشروط به کمیتهای شده که قرار است نتیجه انتخابات بعد از اعلام نظر این کمیته رسمیت پیدا کند. این امر نه راه حلی قطعی بلکه به معنای احاله منازعه کرکوک به آینده است که همانند آتشی زیر خاکستر بوده که بیم و امیدها را در مورد انتخابات عراق به وجود میآورد، موضوعی که میتواند دردسرهایی مشابه انتخابات افغانستان اما به صورت دیگری برای آمریکاییان در عراق به وجود بیاورد.
