مهد كودك

محلی برای آموزش یا نگهداری؟

دغدغه‌ اصلی بسیاری از خانواده‌هایی كه زوجین به كار بیرون از منزل مشغول هستند، نحوه نگهداری فرزند و چگونگی تخصیص وقت به آنهاست. لذا این خانواده‌ها به دنبال راهی مطمئن و مناسب می‌گردند تا در زمان غیبت، كودكانشان در محیطی امن و مطمئن اوقات را سپری كنند به همین دلیل هر كدام به نوبه خود راهكاری را امتحان می‌كنند. عده‌ای بهترین روش را سپردن كوك به سایر اعضای خانواده می‌دانند و عده‌ای دیگر با كمك همسایگان و همبازی شدن كودكانشان با خردسالان آنها بر این مشكل فائق می‌شوند. اما این راهكارها همیشه رفع‌كننده مشكل نیست.یكی از راهكارهای اساسی كه امروزه در غلب كشورهای جهان به صورت چشم‌گیری هم از سوی كارشناسان و هم از سوی خانواده‌ها مورد توجه قرار گرفته استفاده از محیط‌های آموزشی و تفریحی است كه از آن به عنوان مهدكودك یاد می‌شود.مهد با ارائه محیطی آموزشی ـ تفریحی این امكان را برای كودكان فراهم می‌آوردند تا كودك با حواس خود واقعیت‌های اطراف را درك نماید و در كنار آن به رشد و تعالی مغزی برسد. رشدی كه همسو با نیازهای زندگی انسانی است و می‌تواند در آینده كمك شایانی به او بكند. اهمیت آموزش پیش‌دبستانی در این رابطه دكتر منصور بهرامی روانپزشك، متخصص و رفتارشناس كودكان می‌گوید: تمام كارشناسان علوم تربیتی در جهان بر اهمیت آموزش‌های پیش‌دبستانی به اجماع رسیده‌اند. مهدكودك و مربیانشان همچون باغبانانی هستند كه از گل و گیاه خود به دقت مراقبت می‌نمایند تا آنها به رشد نهایی و ثمردهی برسند.وی می‌افزاید: اگر كودك از سن سه‌سالگی بتواند دراین گونه محیط‌ها تجربه زندگی گروهی را بیاموزد و در آن یاد بگیرد كه چگونه می‌تواند خود را با محیط اطراف هم‌سو كند به یقین در آینده می‌تواند یكی از مؤثرترین افراد برای خانواده و جامعه خود باشد و با خود‌اتكایی، بسیاری از مشكلات را مرتفع سازد زیرا از كودكی حواس وی آموزش‌های متفاوتی را فرا‌گرفته و امروز به ثمر رسیده است. براساس تحقیقات صورت گرفته از سوی كارشناسان، آموزش در سنین كودكی می‌تواند زمینه‌ساز جهش‌های علمی و اجتماعی فرد در زندگی و افزایش كارایی وی در اجتماع شود. باید به این نكته توجه داشت كه انسان موجودی آموزش‌پذیر است و آموزش به عنوان یكی از اساسی‌ترین نیازهای وی به حساب می‌آید، بنابراین او نسبت به آنچه كه در محیط اطراف اتفاق می‌افتد حساس است و از آن نكته‌برداری می‌‌كند. با توجه به این موضوع لازم و ضروری است تا او از همان بدو تولد در معرض آموزش قرار گیرد تا مبانی گفتاری و رفتاری‌اش به قالبی كه شایسته آن است نزدیك شود و فرصت‌سازی برای رشد و تعالی مغزی فراهم آید.بهرامی در ادامه می‌افزاید: آموزش و هماهنگ كردن حواس با اعضا، تقویت روحیه خودباوری و ... همه از جمله مواردی هستند كه كودك می‌بایست به آنها برسد و خود را به عنوان فردی كه می‌تواند در جامعه تأثیرگذار باشد بازیابی كند. بنابراین ضروری است قبل از توجه به مقوله مهد و چیستی‌های مربوط به آن به سال‌های اولیه زندگی كودك توجه نمود و سه سال اول را مهم‌ترین و كلیدی‌ترین نقطه زندگی هر فردی برشمرد. دكتر بهرامی در این رابطه می‌گوید: سه سال اول زندگی یكی از تأثیرگذارترین زمان‌هایی است كه طی آن كودك با محیط اطراف تماس برقرار می‌كند و نسبت به شناخت آن مبادرت می‌ورزد لذا توجه كارشناسان به این سال‌های اولیه زندگی از این جهت است كه كودك در نهایت آموزش‌پذیری است و می‌تواند در این سنین به‌كارگیری تمام حواس را آموزش ببیند.این مسأله بسیار مهم است ولی متأسفانه در اغلب خانواده‌های ایرانی به آن توجه خاص نمی‌شود و كودك را در این سنین به نبود شناخت و فهم متهم می‌كنند. كودك با وجود چنین دیدگاهی از داشتن محیطی شاد و مفرح كه در آن انواع امكانات در اختیارش است محروم می‌شود و با كلام «او كه هنوز چیزی نمی‌فهمد» بسیاری از توانایی‌هایش در پشت درهای بسته و یا لایه‌های وجودش پنهان می‌ماند در حالی كه ما نمی‌دانیم خود به خود چه جفایی به كودكان می‌كنیم. هر چند مهد می‌تواند زمینه‌های مناسبی را برای رشد كودك فراهم آورد ولی نباید این نكته را فراموش كرد كه هیچ چیز جانشین و جایگزین شیر مادر، ‌مهرمادر، خوی مادر، بوی مادر و آرامش مادر نمی‌شود، اما با سیستم امروزی زندگی، خانواده‌ها مجبورند از مهدهای كودك استفاده كنند زیرا در زمان غیبتشان برای نگهداری فرزندانشان دچار مشكل می‌شوند. اما نباید فراموش كرد كه امر تعلیم و تربیت و عوامل تأثیرگذار در آن را بدانیم. مهد كودك محیطی است كه درامر تعلیم و تربیت كودك، در شكل‌گیری شخصیت كودك و حتی در آینده كودك تأثیرگذار است، زیرا بازی، فعالیت فكری، شكل‌گیری ویژگی‌های مثبت و احساسی، زیباشناسی، شوق كار در كودك و .... در مهد كودك اتفاق می‌افتد. بهرامی متخصص امور رفتاری كودكان اظهار می‌دارد: براساس تحقیقات صورت گرفته از سوی دیگر كارشناسان و محققان، علاوه بر اینكه در سنین ابتدایی زندگی یعنی از بدو تولد تا سه سالگی می‌بایست كودك از انواع امكانات (كه این موضوع با شرایط خانوادگی و اقتصادی خانواده‌ها ارتباط تنگاتنگی دارد) بهره‌مند باشد باید به حد كافی از آغوش گرم خانواده بهره‌مند شده و محبت و عشق‌ورزی را از خانواده‌ خود آموخته باشد و با این آموزه‌ها آماده ورود به مرحله دیگری از زندگی كه همان ورود به مهد كودك است شود. اما در پس آموزش كودك و آماده كردن وی برای حضور در محیط‌های اجتماعی لازم است تا شرایطی مناسب برای آموزشش فراهم آید. اما باید دید آیا تنهابا سپردن كودك به مهد می‌توان وی را آماده حضور در اجتماع ساخت؟ یك مهد كودك مناسب از چه شرایطی می‌بایست برخوردار باشد؟ و آیا در گزینش مربیان مهد ویژگی‌های خاصی وجود دارد و یا براساس رفع نیاز از آنان بهره گرفته می‌شود؟ ویژگی‌های یك مهد ایده‌آلدكتر بهرامی یك مهد خوب را مهدی می‌داند كه در آن زمینه لازم برای آموزش كودك فراهم باشد و در آن مربیانی مشغول به كار باشند كه برای رهایی از بیكاری به این حرفه روی نیاورده باشند و یا به عبارتی كسانی نباشند كه فقط مانتویی سفید بر تنشان كرده باشند تا از كودكان نگهداری كند بلكه آنان می‌بایست یكی از متخصص‌ترین افراد در زمینه آموزش كودكان باشند و به معنای واقعی عشق كار با نونهالان را در دل بپرورانند. وی می‌افزاید: متأسفانه در كشور ما بعضی ازمربیان مهد دوره خاصی از آموزش‌ها را نمی‌بینند و فقط برای رهایی از بیكاری به این حرفه می‌پردازند كه شاید دلیل اصلی آن به نبود مراكز آموزش‌دهنده مربیان مهد در كشور برگردد. با این وجود نباید فراموش كرد كه در این میان مهدهایی هم وجود دارند كه به این موضوع توجه می‌كنند و برای آموزش كودكان از مربیانی استفاده می‌كنند كه از تخصص‌های لازم برخوردار باشند.شاید یكی از مهم‌ترین دلایلی كه باعث گردیده تا فقط 10 درصد از كودكان ایرانی از مهدها استفاده كنند همین موضوع باشد كه برخی از مربیانی كه به كار آموزش كودكان اشتغال دارند از علم و تجربه كافی برخوردار نیستند و به طور ناخودآگاه به عاملی برای پرخاشگری كودكان تبدیل می‌شوند.یك مربی خوب از این توانمندی برخوردار است تا بتواند ضف‌های كودك (ضعف‌هایی كه مادر به دلیل محب و عشق‌ورزی ذاتی‌اش به كودك از دید دیگران پنهان می‌كند) را شناسایی كند و برای رفع آنها برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهد. اگر مهد كودك‌ها از چنین مربیانی برخوردار باشند كودكان با آموزش به راحتی از لحاظ جسمی و روانی مورد كنكاش قرار می‌گیرند و از بیش فعالی، انزوا و درون‌گرایی و بسیاری از موارد دیگر با شناخت صحیح و انجام اقدام‌های مؤثر مصون می‌مانند. مهد، محیطی دلچسب برای كودكان این متخصص امور رفتاری كودكان در ادامه به لزوم بهره‌‌مندی خانواده‌ها از مهدهای كودك اشاره می‌كند.وی می‌گوید: بعضی از خانواده‌ها بر این باورند كه وقتی كودك در معرض آموزش‌های مهد قرار می‌گیرد از فرهنگ خانوادگی فاصله می‌گیرد و رفتارهایی را می‌آموزد كه در تضاد با اصول اخلاق خانواده‌ است. اما این موضوع را نمی‌توان به تمام مسائل تعمیم داد زیرا اگر مربی یك مهد از كاركشتگی لازم برخوردار باشد می‌تواند مهد را به محیطی دلچسب برای كودك مبدل سازد و نه تنها فاصله‌ای بین خانه و كودك ایجاد نمی‌‌كند بلكه فرصت آموختن بیشتر را به كودك می‌دهد و پیوند متقابلی بین كودك و خانواده برقرار می‌كند. در سایه این نوع آموزش است كه كودك هم می‌تواند از محیط خانواده و عناصر اساسی زندگی همچون پدر و مادر و محیط‌های اجتماعی برخوردار شود.وی تصریح می‌كند: در مجموع باید گفت بسیاری ازمهدهای كودك در ایران از اصول خاصی برای نگهداری كودكان تبعیت نمی‌كنند كه شاید علت اصلی آن را می‌بایست در ساختار سازمان بهزیستی و دفتر امور كودكان و نوجوانان سازمان بهزیستی به عنوان متولی نظارت بر عملكرد مهد كودك‌ها، اعم از خصوصی، خودكفا و روستا‌مهد جست‌وجو كرد.وی ادامه می‌دهد: در نگاهی گذرا به شرایط واگذاری مجوز مهد به متقاضیان به همه موضوعی اشاره شده اما در این قوانین هیچ اشاره‌ای به مربیانی كه می‌بایست كودك را آموزش دهند نشده است. شاید از نظر مسؤولان ذی‌ربط مسأله چندان حائز اهمیتی نیست و آنها نیز مهد را فقط به عنوان محلی كه كودك را نگه می‌دارند می‌پندارند، كه اگر چنین دیدی وجود داشته باشد نباید امید چندانی به آینده داشت كه كودكان امروز آینده‌سازان فردا باشند زیرا آنان در پس بی‌توجهی در مقوله آموزش قرار گرفته‌اند.