وقتی قرار شد گزارشی از مسابقات روبوتیک دانشآموزان تهیه کنم، خودم را برای ورود به محیطی خاص آماده کرده بودم. روبهرو شدن با تعدادی اعجوبه کوچک و روباتهایی عجیبتر، اما با ورود به مرکز آفرینشهای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و دیدار با دانشمندان آینده، نظرم تاحدودی تغییر کرد. نبوغ و هوش، تنها هنر این بچهها نبود. هیجان و شیطنت و امید به آیندهای بهتر در چشمان تک تکشان موج میزد.
بچهها هر جا که باشند شور و شوق همراهشان است. به محض ورود به محل برگزاری مسابقات، اولین چیزی که به چشم هر بینندهای میآمد همین تحرک و هیجان دانشآموزان بود. جثه بعضی از آنها به قدری کوچک بود که تصور ساختن موجودات پیچیدهای چون روبات توسط آنها در نگاه اول کمیبعید به نظر میرسید اما به قول محمدرضا شاهین، یکی از تماشاگران «از هوش ایرانی هر کاری برمیآید».
سالن برگزاری مسابقات، گرچه بزرگ، اما تعداد شرکتکنندگان و همراهانشان به قدری زیاد بود که داخل سالن جای سوزن انداختن نبود. مهندس هادی اسماعیلی ـ دبیر اجرایی مسابقات ـ تعداد دانشآموزان شرکتکننده را 500 نفر( 120 دختر و 380 پسر) در قالب 230 تیم از سراسر کشور اعلام میکرد که این تعداد به علاوه همراهان و تماشاگران، جمعیت زیادی را تشکیل داده بودند.
در گفتوگویی که با مهندس اسماعیلی انجام دادیم او تاریخچه و اهداف برگزاری مسابقه را این طور بیان کرد:
مسابقات دانشآموزی موسوم به ناد کاپ از سه سال پیش شروع شده که اکنون شاهد برگزاری هفتمین دوره آن هستیم. تا کنون سه دوره از این مسابقات در تهران برگزار شده، دو دوره در شیراز و سهم شهرهای گرگان و کرج نیز هر کدام یک دوره بوده است. اما هدف از برگزاری این مسابقات تعیین برنده یا بازنده نیست، بلکه این مسابقات اهدافی چون تشویق و ایجاد انگیزه در بین دانشآموزان ایرانی را دنبال میکنند تا به این وسیله ساخت روبات و پرداختن فرزندان ایرانی به این امر را از درون دانشگاهها به درون مدارس بکشانیم و نهادینه کنیم.
طبق گفته مهندس اسماعیلی اکنون کشورهای صنعتی و پیشرفته به رشتههایی چون اتوماسیون صنعتی که نزدیک به فن روباتسازی است بهای زیادی میدهند و در واقع آینده از آن چنین رشتههایی است. به همین دلیل کودکان و نوجوانان ما نیز باید از هم اکنون خود را برای رو آوردن به این رشتهها آماده کنند. اما سطح و تفاوت این دوره از مسابقات با دورههای قبلی سؤال دیگر ما از مهندس اسماعیلی بود: این دوره از مسابقات علاوه بر تعداد بسیار زیاد شرکتکنندگان که حتی ما را نیز غافلگیر کرد، طبق استانداردهای مشخص شده از سوی نهادهایی چون کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سازمان فنی و حرفه ای و دفتر تکنولوژی آموزش و پرورش برگزار میشود و بر آنیم تا هر دوره سطح این مسابقات را چه از لحاظ کیفی و چه از لحاظ کمیافزایش دهیم. چنانچه این مسابقات در سال اول تنها با 30 تیم، در سال دوم با 80 تیم و امسال با 230 تیم برگزار میشود که این افزایش تعداد شرکتکنندگان، نشان از رویآوری هرچه بیشتر و بهتر دانشآموز ایرانی به فنون روز دنیا نظیر روباتسازی دارد.
بعد از گفتوگو با مهندس اسماعیلی به میان شرکتکنندگان رفتیم. داخل سالن که به دوقسمت دختران و پسران تقسیم شده بود، جای سوزن انداختن نبود. میزهایی که برای نشستن و آمادهسازی تیمها تعیین شده بودند، پر از روبات و سیم و وسایل الکترونیکی و البته آب میوه و چیپس و پفک. . . بودند! راست است که میگویند بچهها هرجا که بروند آنجا را شبیه دنیای خود میکنند. اینجا هم با وجود موجودات پیچیدهای به نام روبات، بچهها دست از خوراکیها و رفتارهای شیطنتآمیز خود برنداشته و محیط شلوغی را رقم زده بودند. تقریباً از تمامیاستانهای کشور شرکتکننده داشتیم. هر کدام با لهجه خود؛ از اصفهانی گرفته تا آذری زبانها و جنوبیها و شمالی و حتی چند تیم از دانشآموزان خارجی، این بچهها که بیشترشان فرزندان سفرای خارجی هستند از مدارس بینالمللی و تطبیقی شرکت کرده بودند که سعی کردیم با چند دانشآموز کرهای صحبت کنیم، اما به دلیل مشکل زبان، از خیرش گذشتیم و به دانشآموزان ایرانی پرداختیم.
علی حاجیقاسمیو مسعود سلیمانی هر دو از اصفهان، روباتی مسیریاب ساخته بودند که برحسب اتفاق همان روز مسابقه سوخته بود. علی که از نحوه برگزاری مسابقات شکایت داشت، در مورد چگونگی شرکتش در مسابقه میگفت: از سال اول راهنمایی که در مدرسهمان کلاسهای آزاد ساختروبات را گذاشتند من و مسعود در این کلاسها شرکت کرده و با علاقه آن را دنبال کردیم. اما متأسفانه حمایت از دانشآموزان تنها محدود به همان کلاسهاست و اگر کسی بخواهد روبات سازی را ادامه بدهد، باید خودش تلاش کند و امیدی به حمایت از سوی نهاد یا سازمانی را نداشته باشد. من و دوستانم برای ساخت همین روبات حدود 800 هزار تومان خرج کردیم کهمتأسفانه به خاطر کمیتجربه این روبات هم همین امروز سوخت و زحماتمان به باد رفت. اما با وجود این مسأله، شرکت در این مسابقه باعث شد تا تواناییهای خودمان را با بچههای سایر استانها و شهرهای مختلف بسنجیم و برای رقابت با آنها تلاش بیشتری بکنیم.
مسعود هم ضمن تأیید حرفهای دوستش، از این ناراحت بود که: برنامهریزی دستاندرکاران مسابقات خیلی تعریفی نیست. به نظرم شلوغی محیط و شرکت تیمهای زیاد، خود مسؤولان مسابقه را هم دچار شگفتی کرده و به همین دلیل هماهنگی خوبی بین آنها و شرکتکنندگان وجود ندارد. اما من خودم بیشتر از آنکه ناراحت این مسابقه و سوختن روباتمان باشم، از این ناراحتم که چرا این قدر دیر شروع به کار ساخت روبات کردهایم، در اینجا وقتی که با بچههای دوره ابتدایی روبهرو شدم، به این فکر کردم که چرا من و علی زودتر به این رشته روی نیاوردیم.
مسابقات روبوتیک دانشآموزان در هر سه مقطع تحصیلی ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان برگزار میشود که علی و مسعود محصل سال اول دبیرستان هستند. بعد از این دو به سراغ دانشآموزان دو مقطع دیگر هم رفتیم. آرمین توسلی و همکلاسیاش مهدی عزیزی از منطقه سه تهران و دانشآموزان مقطع راهنمایی، روباتی جنگجو با سپری از قالب ژله ساخته بودند! این دو دانشآموز مودب نیز مثل علی و مسعود قبل از هر چیز کلی از کمیامکانات و عدم برنامهریزی درست مسؤولان مسابقه گلایه کردند و سر آخر به بررسی روبات ابداعیشان پرداختیم. این روبات جنگجو با ظرف ژلهاش شکل و شمایل جالبی داشت که در نظر اول آدم را یاد لاکپشتهای لینجا میانداخت. محصولی از هنر و ابتکار دو نوجوان ایرانی که با کمترین امکانات و هزینه، با هزینهای حدود 12 هزار تومان ساخته شده بود. آرمین و مهدی هم از طریق کلاسهای آموزشی که در مدرسهشان برگزار شده بود به ساخت روبات علاقهمند شده و به گفته آرمین کمبودهای آموزشی این کلاسها را خودشان با مطالعه کتب مختلف و تحقیق و جستوجو در اینترنت جبران کرده بودند. در پایان گفتوگو با این دو دانشآموز، مهدی با هیجان مطالبی از ناداوری گفت و اینکه:
قرار بود روباتهای جنگجو را به دو گروه سبک و سنگین تقسیم کنند که معیار سبکها هم تا زیر 5/1 کیلو است. اما اکنون روبات ما را که همین وزن را دارد در گروه روباتهای سنگین گذاشتهاند. . .
در ورای این گلایهها آن چه که به نظر میرسید، شور وشوق این کودکان و جدی گرفتن عرصهای است که به آن وارد شدهاند. اشتیاق و انرژی خاصی که در چهره تک تکشان موج میزد و همگی توجه مسؤولان را میطلبیدند.
محمد ساری کلاس پنجم و شرکتکنندهای از اهواز، هم صحبت بعدی ما از مقطع ابتدایی بود. مهدی از کلاس سوم دبستان وارد این عرصه شده و اکنون با روبات فوتبالیستش که با جمع کردن پول توجیبیهایش آن را ساخته، در مسابقه شرکت کرده بود. در کنار مهدی، معلمش، امیر قشونی، نیز حضور داشت که در تمامیسالهای برگزاری مسابقات، دانشآموزانی را به این جشنواره علمیمعرفی کرده است. هرچند که قشونی نیز مثل تمامی شرکتکنندگان شکایتهایی چون کمیجا را مطرح میکرد، اما از این خوشحال بود که هر دوره سطح مسابقات بالاتر میرود و نوید آیندهای بهتر را میدهد.
نوبتی هم که بود، بعد از گروه پسران نوبت به دخترها رسید که با آنها هم گفتوگو کنیم. الناز رئوفی، هانیه جدید، فاطمه پاکتی و مریم رامشی، هر چهار نفر از تهران و مقطع دبیرستان، به نوبت نظرشان را در مورد مسابقه گفتند.
الناز: خوب است اما نظم ندارد. قبل از مسابقه کلی به ما اخطار دادند که نباید از جایتان بلند شوید و چنین و چنان، اما حالا اگر خودمان دنبال کارمان نیفتیم خیلی راحت ما را از مسابقه حذف میکنند. با وجود این، من برگزاری این مسابقات را در جهت تشویق دانشآموزان خیلی خوب و تأثیرگذار میدانم.
هانیه: با دیدن فضای این مسابقه و دیگر شرکتکنندگان بود که فهمیدم باید خیلی بیشتر تلاش کنم و هر سال روباتهای بهتری بسازم. دیروز فکر میکردم مسابقه راحتی در پیش دارم، اما امروز با دیدن سایر شرکتکنندهها فهمیدم که رقابت سختی در پیش دارم و باید جدیت بیشتری به خرج بدهم.
فاطمه: با شرکت در این مسابقه، من و دوستانم هم از طرف والدین تشویق شدیم و هم از طرف معلمان و مدرسه، به نظرم همین تشویقها و حمایتهای معنوی روی بچهها اثرات خیلی خوبی دارد و باعث پیشرفتشان میشود. من این مسابقات را به همین دلیل میپسندم. اما اگر پشتیبانیها مسائل مادی را هم دربر بگیرند، دانشآموزان ایرانی میتوانند موفقیتهای بسیار زیادی کسب کنند.
مریم: (پاسخ مریم یک کلام و یک جمله متعاقبش بود) خوب بود. اما حیف که سلف سرویس نداشتند!
بعد از پاسخ مریم و خنده دوستانش، زمان خداحافظی از آن جمع پر امید و پر از شور و شوق فرارسیده بود. جمعی که نوید آیندهای بهتر برای سرزمینمان را میدهند. البته به قول تمامیشرکتکنندگان «اگر کسی از مسؤولان، انرژیهای عظیم و نهفته در بچههای باهوش ایرانی را ببیند؟»
با خروج از سالن، درست دم در خروجی، تندیسی از نوجوان شهید حسین فهمیده، توجهمان را به خود جلب کرد. او که روزی با ایثار جان و تن خویش نمادی شد برای نشان دادن همت جوان ایرانی به جهانیان، اینک چشم به بچههای نسل بعد از خود دوخته بود که چگونه راه او و سایر نوجوانان شهید را دنبال میکنند. هرچند این بار نه با ایثار تن و جان، بلکه با تحصیل علم و دانش و ساختن ایرانی آباد و سرافراز.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
چند حاشیه از مسابقه:
*مسابقات روبوتیک در هفت بخش: سه بخش روباتهای جنگجو (سبک، سنگین و آزاد)، دوبخش روباتهای حل ماز، روباتهای نوریاب هوشمند، روباتهای فوتبالیست و بخش نمایشگاه اثرهای خلاقانه برگزار شد.
*متولیان این مسابقات شرکت نادکو با حمایت سازمان دانشآموزی و با همکاری کانون پرورش فکری و انجمن اسلامیدانشآموزان و بالاخره مؤسسه تبیان بودند.
*نتیجه این دوره از مسابقات در آذر ماه اعلام میشود.
*بازار اغذیهفروشی خارج از سالن به دلیل حضور کودکان داغ داغ بود.
*دیدن روباتهایی ساخته شده از حلبی و قالب ژله و انواع واقسام وسایل خانگی واقعاً جالب توجه بود.
*و بالاخره اینکه با وجود بیجان بودن مسابقهدهندهها (روباتها) مسؤولان هیچ گونه نگرانی از شیوع آنفلوآنزای نوع Aنداشتند.
