استان البرز زمینهای بسیار حاصلخیزی دارد؛ زمینهایی که توانایی دو بار کشت در طول سال را دارند. از کیفیت خاک این منطقه همین بس که بدانیم فقط در بحث گندم، رکورد تولید نزدیک به ۱۴ تن در هکتار را به نام خود ثبت کرده است، اما با افزایش جمعیت و توسعه کلانشهر کرج و همچنین نزدیکی پایتخت به باغات و زمینهای زراعی این استان هر روز لطمات زیادی به آنها وارد شده و با تغییر کاربری، به جای محصولات کشاورزی، آهن، بتن، سیمان و آجر در آنها سبز میشود. حالا کار به جایی رسیده که وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرده، تغییر کاربری اراضی کشاورزی در البرز بحرانی است.
طی سالهای اخیر عده زیادی برای ویلاسازی، شهرکسازی، ایجاد کارگاههای صنعتی و غیرصنعتی و اقدامات دیگر به سمت البرز هجوم آورده و به دنبال تغییر کاربری اراضی کشاورزی، در کنار سود سرشاری که نصیبشان شده، ضررهای جبرانناپذیری به زمینهای زراعی این منطقه وارد کردهاند.
دامنه نظارتهای جهادکشاورزی روی زمینهای کشاورزی به خارج از محدوده شهرهاست و نظارت برای برخی از زمینها با گسترش شهرها به شهرداریها محول شده که گاهی دیده میشود با بیتوجهی این ارگان خدماتی از جمله آب، برق و گاز نیز به موقعیت جدید زمینها تعلق میگیرد که خلاف قانون است.
یعنی وقتی شهرها پیشروی کردند، نظارت جهاد کشاورزی محدودتر شد، به همین خاطر هر روز بخش زیادی از زمینهای کشاورزی از بین رفت.
نکته مهم این است به دلیل توسعه شهرها بسیاری از مناطقی که در گذشته در محدوده شهرها نبودهاند، در حال حاضر به این محدوده پیوستهاند و به همین دلیل حفاظت از آنها به عهده شهرداری قرار گرفته است، اما شهرداریها هم تمایلی برای محافظت از این زمینها ندارند، زیرا تغییر کاربری برای آنها درآمد خوبی به همراه دارد.
وجود برخی واحدهای فروش یا همان واحدهای املاک در نزدیکی زمینهای کشاورزی و باغات که با بورس بازی موجب تغییر کاربری زمینها میشوند و از بیاطلاعی افراد برای رسیدن به مقاصد خود سوءاستفاده میکنند، مشکل دیگری است که نباید نادیده گرفته شود.
۱۱ درصد زمینها از بین رفت
معضل خردکردن زمینهای زراعی و باغها به وفور در مناطق مختلف استان البرز دیده میشود. برخی افراد سودجو با خریدن زمینهای بزرگ و فروش آنها در قالب زمینهای هزار یا ۲ هزار متری، یکپارچگی و اقتصادی بودن کشاورزی و کار روی آنها را زیر سؤال میبرند.
حالا کار به جایی رسیده که به گفته وزیر جهاد کشاورزی، «تغییر کاربری اراضی کشاورزی در البرز بحرانی است.» سیدجواد ساداتینژاد یکی از بزرگترین چالشهای این استان را تغییر کاربری اراضی زمینهای زراعی و کشاورزی و باغات عنوان کرده و گفته است: «تقریباً در هیچ یک از دیگر استانها با اینگونه تغییر کاربری شدید اراضی کشاورزی مواجه نیستیم. به دلیل ارزش افزوده ملک با بحران عجیبی در زمینه تغییر کاربری اراضی کشاورزی در البرز مواجه هستیم، بنابراین لازم است صدور اسناد زمینهای کشاورزی را سرعت ببخشیم.»
تا چند سال پیش البرز حدود ۷۷ هزار هکتار زمین کشاورزی و باغی داشت که براساس گزارشهای رسمی، اعلام شده بود حدود ۵ درصد آن با تغییر کاربری مواجه شده است، اما در آخرین آماری که چند روز پیش از طرف مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی البرز ارائه شد، متوجه شدیم البرز حدود ۶۸هزار هکتار اراضی کشاورزی دارد؛ یعنی بیش از ۱۱ درصد زمینهای زراعی و باغات از بین رفتهاند و در کمال تأسف این تخریبها با سرعت زیادی ادامه دارد و مناطق کردان، چهارباغ در شهرستان ساوجبلاغ، محمدشهر و ماهدشت بیشتر مورد توجه عناصر مایل به تغییر کاربری هستند، اما ارائه خدماتی از جمله برق، آب، گاز و تلفن به ساختوسازهای غیرمجاز در محدوده زمینهای کشاورزی از طرف مسئولان میانی و رهایی زمینها و خشک شدن آنها با هدف کارآمد نبودن برای انجام عملیاتهای کشاورزی و باغی از طرف صاحبان زمینها، نکات قابل تأملی هستند که صورت میگیرد و مجریان قانون و مسئولان بالادستی ترجیح میدهند، چشمشان را روی آنها ببندند.
قانون، بدون مجری مانده است
در سال ۱۳۷۴ قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها تصویب شد و در سال ۱۳۸۵ اصلاحیههای آن از سوی مجلس شورای اسلامی انجام شد. طبق ماده یک تبصره یک این قانون برای حفظ کاربری اراضی باغی و زراعی و تداوم و بهر برداری آنها از تاریخ تصویب این قانون تغییر کاربری اراضی یادشده در خارج از محدوده قانونی شهرها و شهرکها جز در موارد ضروری ممنوع میباشد.
در تبصرهای دیگر از این قانون آمده است: تشخیص موارد ضروری تغییر کاربری اراضی باغی و زراعی مانند احداث گلخانه، دامداری، پرورش ماهی، کارگاههای صنایع تکمیلی و غذایی برای بهینهکردن تولیدات، در هر استان باید به تشخیص کمیسیونی متشکل از رئیس سازمان جهاد کشاورزی، مدیر امور اراضی، رئیس مسکن و شهرسازی، رئیس سازمان محیط زیست و یک نفر نماینده استاندار باشد، ولی قانون هر چقدر هم کامل باشد، اگر مجری درستی نداشته باشد نمیتوان به آن دل بست.
تشکیل ۵۲۷ پرونده در کمتر از ۲ هفته
میزان تغییر کاربریها در البرز آنقدر زیاد است که اگر قرار باشد با آنها برخورد شود، باید روزانه صدها پرونده به مراکز و مراجع قضایی ارسال شود. درست در آخرین روز سال گذشته بود که فرمانده یگان حفاظت اراضی کشاورزی البرز با تأکید بر تشدید برخورد با تغییر کاربریهای غیرمجاز، از شناسایی ۵۰مورد تغییر کاربری خبر داد.
سرهنگ سیدمجتبی موسوی گفته بود: «در اجرای پیشگیری از ساخت و سازهای غیر مجاز ویژه ایام نوروز سال ۱۴۰۱ ضمن به کارگیری کامل تیمهای حفاظت از اراضی با هر گونه تغییر کاربری برخورد میشود.»
چند روز بعد و در سال جدید، مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی البرز با بیان اینکه همزمان با تعطیلات نوروزی ۴۷۷ مورد تغییر کاربری غیرمجاز در اراضی کشاورزی و باغی البرز شناسایی و برای آنها اخطاریه صادر شد، گفت: «اراضی تغییرکاربری یافته براساس سامانه حدنگار شناسایی شده است.» ایرج الماسی یادآور شد که بیشترین شناساییها در تغییر کاربری غیرمجاز اراضی کشاورزی پس از شهرستان کرج با ۱۳۴ مورد، در نظرآباد با ۱۴۰ مورد و سپس در چهارباغ با ۷۷ مورد بوده و کمترین تغییر کاربری در شهرستان طالقان با ۹ مورد ثبت شده است.
حقیقت ماجرا این است که توسعه شهرها، کم بودن فضاهای رفاهی، اقتصادی نبودن کشاورزی، کم ارزش بودن زمینهای زارعی در مقابل زمینهای مسکونی و به خصوص ویلاسازیها، بیاطلاعی افراد از قانون تغییر کاربریها، بورس بازی برخی مشاوران املاک برای تغییر در زمینها و موارد دیگر به عنوان عواملی برای سودجویی افراد از زمینهایی است که مهمترین تأمینکننده غذای انسان به شمار میآیند.
