اخبار حوادث در حوزه اطلاعرسانی از بحثهای جذاب است و به خاطر ارزشهای خبری مخاطبان زیادی دارد به همین خاطر خیلی از افراد وقتی سراغ رسانهها میروند، ابتدا صفحه حوادث آن را مطالعه میکنند. اما این سئوال مطرح است که خبر حوادث به چه صورتی باید منتشر شود؟ در این مورد بحثها و مطالعات زیادی شده که این دسته از اخبار چگونه باید منعکس شوند و در اصل آیا این اخبار منتشر شوند یا نه؟
بعضی کارشناسان معتقدند انتشار این قبیل خبرها جامعه را ملتهب میکند و حریم خصوصی آن فرد و خانواده او را مورد تعرض قرار میدهد. حتی در بعضی جوامع از رسانه انتشار دهنده شکایت میکنند. البته حوادثی مثل زلزله فرق میکند، چون لازم است برای جمع آوری کمکها اطلاعرسانی شود، اما در مورد قتل و جنایت و حوادثی که پای آبروی افراد مطرح است در بسیاری از جوامع محدودیت وجود دارد. در جامعه ما که بحث فرهنگی حائز اهمیت است و به دلیل تفاوت فرهنگی با سایر جوامع حساسیت بیشتری دارد، نظر آن دسته از کارشناسانی که معتقدند خبر حوادث باید خیلی کارشناسی شده مطرح شود حائز اهمیت بیشتری است. چرا که باید حریم خصوصی افراد از بین نرود. دامن زدن به شایعات، تهمت زدن، فرضیههای اثبات نشده و جنجال آفرین، مجموعا در شأن یک رسانه نیست.
گاهی اوقات کنجکاوی بیش از حد که حریم خصوصی افراد را مورد تعرض قرار میدهد صحیح نیست. این بدان معنا نیست که اطلاع رسانی انجام نشود بلکه باید کارشناسی شود. به طور مثال خبر خودکشی باید با نظر کارشناس منتشر شود تا توضح داده شود چرا و چطور جلوی اتفاقات بعدی گرفته شود؛ لذا سوار شدن روی موج اخبار و سوءاستفاده از احساسات مردم و استفاده از هر خبری برای گرفتن مخاطبان چند لحظهای و... در شأن رسانههای حرفهای نیست.
در شبکههای اجتماعی چنین توقعی را نمیتوان داشت. زیرا فضایی است که هرکس میتواند در آنجا اظهار نظر کند. حتی ممکن است فردی که در حوزه ژورنالیسم کار نکرده و مطالعه نداشته، فقط اخبار بدون مطالعه را منتشر کند و از خواندن مردم هم خوشحال باشد. در این مواقع به جای جلوگیری از اظهار نظر و واکنشها باید خلاف آن عمل کرد و از مخاطبان بخواهیم با افزایش دانش رسانهای در برابر این مطالب موضع بگیرند. در بستر فضای مجازی ارتباط عمودی نیست و افقی است پس هرکس میتواند درباره هر مطلبی اظهار نظر کند. ولی این مخاطبان هستند که باید سوادرسانهایشان را بالا ببرند و در برابر مطالب پوچ و بیمعنا، موضع بگیرند و آنها را مطالبه نکنند. حتی گزارش منفی بدهند تا کم کم فضای شبکههای مجازی به سطح عقلانیت برسد؛ بنابراین منتشر کنندگان این مطالب بدانند اگر دانش رسانهایشان را ارتقا بدهند و مطالب بهتری منتشر کند میتوان امیدوار بود به اصلاح خودشان دست پیدا کردهاند. البته در همین فضای مجازی مطالب خوب کم نداریم و گاهی در مورد اخبار تحلیلهای خوب داشتهایم.
در این فضا فرستنده و گیرنده باید مسئولانه برخورد کنند. فرستنده باید احساس مسئولیت کند و گیرنده باید بداند هر موضوع رسیده فصلالخطاب نیست. در فضای مجازی باید با بدبینی بسیار زیاد با مطالب مواجه شد و هر بار خواننده حواسش باشد مطالب را در فضای مجازی طوری بخواند که با حس شک و تردید مواجه شود. هر مطلبی که ما را متأثر کند و حیرتآور باشد احتمال دارد دروغ و شایعه باشد. داشتن احساس مسئولیت از طرف فرستنده و داشتن احساس مسئولیت و برخورد عقلانیت با مسائل از سوی گیرنده سوادرسانهای را شکل میدهد.
در مورد اخباری مثل خودکشی یک سلبریتی آن هم از رسانه ملی، باید بدانیم که در درجه اول حریم خصوصی فرد را مورد تعرض قرار میدهد و این درست نیست. باید به آن خانواده احترام گذاشت. به اینکه میخواهند در آرامش باشند. بنابراین دامن زدن به این موضوع صحیح نیست. حلاجی کردن این موضوع در رسانه عمومی با مخاطب عام نتایج خوبی ندارد. چراکه اولین سئوال چرا هست و مردم میخواهند اول دلیل را بشنوند. پس با جواب این سئوال وارد حریم خصوصی آنها میشویم و گاهاً بررسیهای بیشتری صورت میگیرد.
این نکته نیز حائز اهمیت است و آنکه هرخبری باید از رسانه خاص خودش منتشر شود. گاهی یک خبر باید از رادیو و گاهی از تلویزیون و گاهی از مطبوعات باید منتشر شود. پس نمیتوان یک خبر را در چند رسانه داشتهباشیم، چون هر کدام ظرف خودش و محتوای متناسب خودش را دارد. اگر بخواهیم در یک رسانه ملی خبری را منتشر کنیم باید اجازه بدهیم مدتی از زمان آن بگذرد و بعد به شکل کلی به آن پرداخت. مثلا خودکشی در سلبریتیها بعد از فاصله زمانی و بعد از آرامش خانواده منتشر شود تا موج آن فروکش کرده باشد.
هر موضوع و هر رسانه شکل برخورد خاص خودش را دارد و قبل از پرداختن آنی و دامن زدن به موضوعی در یک رسانه باید به حریم خصوصی آن خانواده توجه شود. نباید دچار ذوق زدگی خبری شویم. باید حواسمان باشد که حریم خصوصی خانواده و بازماندگان دچار تعرض نشود و به بهانه بحث کارشناسی که در جای خود خوب است دست به شایعه پراکنی نزنیم. پس نیاز به مهارت است.
به هر حال ممکن است خودمان نیز عزیزی را از دست بدهیم، در چنین حالتی اولین چیزی که احساس میشود نیاز به آرامش است. پس نباید با کلنجار رفتن و کنجکاویهای بیهوده این مهم از دست برود. در فرهنگ غرب نیز به رسانهها بعد از مراسم خاکسپاری و آرامش خانواده با حفظ حریم خصوصی اجازه ورود داده میشود. پس بدانیم حریم خصوصی خیلی مهم است. اصولاً یکی از آسیبهای رسانهای کشور این است که اخلاق حرفهای لحاظ نمیشود و در دانشگاهها نیز تدریس نمیشود.
* روزنامهنگار
