اقدامات توسعهطلبانه امریکا در اقصی نقاط جهان که این بار با هدف توسعه ناتو در منتهیالیه مرزهای غربی روسیه، در اوکراین، ظهور و بروز کرده، از وقوع یک فاجعه انسانی از یک سو و دامن زدن به آتش اختلافات شرق و غرب از سوی دیگر حکایت میکند که تبعات این درگیریها همه مناسبات جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
جمهوری اسلامی ایران هم به عنوان یک کشور مستقل طبیعی است که نمیتواند درقبال این قبیل اقدامات تنشزا بی تفاوت بماند و ضمن خویشتنداری طرفهای درگیر در روسیه و اوکراین، ریشه این تحرکات را خوی توسعهطلبی امریکا در گسترش ناتو برای تهدید ثبات و امنیت کشورهای مستقل ارزیابی میکند. از این رو اگرچه به گفته معاون سیاسی دفتر رئیسجمهور، گفتوگوی تلفنی پنج شنبه شب سید ابراهیم رئیسی و پوتین، پنج روز پیش از وقوع بحران اوکراین و با هدف پیگیری توافقات دوجانبه ایران و روسیه هماهنگ و برنامهریزی شده بود، لیکن گفتگو درباره تحولات منطقه و به صورت خاص اوکراین اجتنابناپذیر بود.
گسترش ناتو تهدیدی علیه ثبات کشورهای مستقل
در این گفتگو آیتالله دکتر سید ابراهیم رئیسی با بیان اینکه گسترش ناتو به سمت شرق تنشزا است، تأکید کرد، «گسترش ناتو تهدیدی جدی علیه ثبات و امنیت کشورهای مستقل در مناطق مختلف است». رئیسجمهور اظهار امیدواری کرد که آنچه اتفاق میافتد به نفع ملتها و منطقه تمام شود. رئیسی همچنین با اشاره به مذاکرات هستهای با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران به دنبال توافقی پایدار است و نه متزلزل اظهار داشت: «ارائه تضمین معتبر، پایان بخشیدن به ادعاهای سیاسی و لغو واقعی تحریمها از ضرورتهای دست یافتن به توافق پایدار هستند.»
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه نیز در این گفتوگوی تلفنی، وضعیت کنونی را پاسخ مشروع به چندین دهه نقض معاهدات امنیتی و تلاشهای غرب برای آسیب رساندن به امنیت کشورش دانست. رئیسجمهور روسیه همچنین با اشاره به همکاریهای فعال ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر تداوم رایزنیهای دو طرف در خصوص مذاکرات هستهای تأکید کرد.
تدارک امریکاییها برای طراحیهای امنیتی جدید در جهان
معاون سیاسی دفتر رئیسجمهور دیروز در گفتگو با ایرنا با بیان اینکه دغدغه امنیتی روسها نسبت به توسعه نظامی ناتو کاملاً قابل درک است، در عین حال راهحل رفع این دغدغه را دیپلماسی و گفتگو دانست و تأکید کرد باید منافع مردم و جان و مال غیرنظامیان در بحران اوکراین محترم شمرده شود.
محمد جمشیدی با اشاره به گفتوگوی تلفنی رؤسای جمهوری اسلامی ایران و روسیه، محور گفتوگوی آیتالله رئیسی و پوتین را مذاکرات هستهای و پیگیری روند اجرایی توافقات دوجانبه در سفر ماه گذشته رئیسجمهور کشورمان به مسکو عنوان کرد: «بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای مختلف گفتگوهای مختلفی وجود دارد که نمونه آن گفتگو با رئیسجمهور فرانسه بود که در روزهای اخیر انجام شد و گفتگو با پوتین هم از حدود پنج روز قبل برنامهریزی شده بود و کسانی که با فضای دیپلماتیک آشنا هستند، میدانند هماهنگی گفتگوهای دیپلماتیک، خصوصاً بین رؤسای جمهور امری زمانبر است و اینگونه نیست که در همان روز یا همان ساعت تماس برقرار شود.»
معاون سیاسی دفتر رئیسجمهور، یکی از موضوعات مطرح شده از سوی پوتین در تماس آیتالله رئیسی را «تحولات حوزه اروپای شرقی و اوکراین» عنوان کرد و با تبیین موضع رسمی جمهوری اسلامی در این خصوص گفت: «سیاست اعلامی و اعمالی جمهوری اسلامی ایران تعامل حداکثری با همه کشورهای جهان است. دولت توانسته در شش ماه گذشته به وضوح نشان دهد که با همه کشورها سیاست تعاملی دارد و رئیسجمهور طی این مدت چهار سفر به کشورهای خارجی داشته و توافقات متعددی نیز در راستای تقویت توان اقتصادی کشور و ایجاد پیوندهای زیرساختی بین ایران و کشورهای مختلف صورت گرفته است.» وی با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران به دنبال تعامل حداکثری با همه کشورهای دنیاست، در عین حال خاطرنشان کرد که نسبت به تحولات امنیتی و راهبردی که هم در منطقه و حوزه پیرامونی و هم دیگر نقاط جهان در حال وقوع است، کاملاً هوشیار هستیم.
جمشیدی برای نمونه یادآور شد که مسائل مربوط به قفقاز که به نقاط بحرانی نزدیک میشد، با نقشآفرینی فعال ایران و برخی کشورهای دیگر مدیریت شد و تحولات افغانستان نیز از زمانی که دولت سیزدهم روی کار آمد، یک تحول ژئوپلیتیک بسیار مهم بوده است.
معاون سیاسی دفتر رئیسجمهور در ادامه با بیان اینکه امریکاییها در حال طراحیهای امنیتی جدیدی در مناطق مختلف در غرب آسیا و خلیج فارس و هم در شرق آسیا و اروپا هستند، اظهار داشت: «آنچه در اوکراین در حال وقوع است، در واقع تحولی است که دارای ریشههای ژئوپلیتیک و هویتی است.»
جمشیدی توضیح داد: «بعد از جنگ جهانی دوم و دوران جنگ سرد، ناتو با هدف ایجاد وحدت نظامی در بین کشورهای غربی با محوریت امریکا تلاش داشت مقابل اتحاد جماهیر شوروری بایستد و بعد از فروپاشی شوروی و پیمان ورشو، ناتو به حیات خودش ادامه داد که این مسئله یکی از نگرانیهای عمده رئیسجمهور روسیه است. ناتو در حالی که ادعا داشته دنبال امنیت کشورهای غربی است، طی ۳۰ سال گذشته در مناطق مختلف توسعه یافته و بر خلاف تعهدات امنیتی که با روسیه داشته، پنج مرحله در اروپا توسعه نظامی پیدا کرده و حتی در حوزه خلیج فارس هم به دنبال شراکتهای جدید است و امروز هم بحث حضور ناتو در شرق آسیا برای مهار چین مطرح است.» معاون سیاسی دفتر رئیسجمهور با بیان اینکه دغدغه امنیتی روسها برای ما و کسانی که با روابط بین الملل آشنایی دارند کاملاً قابل درک است، در عین حال گفت: «تأکید کردهایم که راهحل رفع این دغدغه، دیپلماسی و گفتوگوست و در این میان باید منافع مردم و جان و مال غیرنظامیان محترم شمرده شود.»
اوکراین چوب اعتماد دولتمردانش به امریکا و اروپا را میخورد
یک کارشناس مسائل بینالملل، اما در تحلیل تحولات اخیر اوکراین با بیان اینکه بازنده اصلی بحران اوکراین مردم این کشور هستند، گفت: «مردم اوکراین چوب اعتماد مسئولان بلندپایه کشورشان را به امریکا و اروپاییها میخورند.»
فؤاد ایزدی، کارشناس مسائل بینالملل در گفتگو با فارس، با اشاره به درگیریها در اوکراین گفت: «بافت جمعیتی اوکراین به گونهای است که ۳۰ درصد آنها روستبار هستند و اگر در اوکراین انتخابات آزاد برگزار شود، فردی که رئیسجمهور خواهد شد یا کاملاً علاقهمند به روابط روسیه است یا اینکه حداقل متوجه خواهد شد که نیازمند داشتن روابط خوب با روسیه است. این موضوع تا سال ۲۰۱۴ در اوکراین وجود داشت، اما بعد از این سال امریکاییها احساس کردند که بایستی در اوکراین انقلاب مخملی عملیاتی شود که در آن سال انقلاب نارنجی در این کشور رخ داد. این در حالی است که فقط یک سال از زمان ریاست جمهوری وقت اوکراین باقی مانده بود و سال بعد بر اساس نظام دموکراسی یک انتخابات برگزار میشد.»
کارشناس مسائل بینالملل تصریح کرد: «در نوامبر سال ۲۰۱۳ رئیسجمهور وقت اوکراین طرحی را که اروپاییها برای مبادلات اقتصادی و تجاری با این کشور داشتند، رد کرد و به طرح روسها اهمیت داد. البته این کار بر اساس منافع اوکراین صورت گرفت، ولی نپذیرفتن طرح اروپاییها منجر به برگزاری یک راهپیمایی و تجمع اعتراضی شد و در نهایت منجر به انقلاب مخملی شد. بعد از وقوع انقلاب مخملی در اوکراین فردی روی کار آمد که گرایشهای امریکایی داشت، اما بر اساس توافق نیز دولتمردان اروپایی و امریکایی با روسها در موضوع اوکراین به توافق رسیدند. از سال ۲۰۰۸ و در زمان ریاست جمهوری جورج بوش پسر طرح عضویت اوکراین در ناتو کلید خورد و غربیها و به ویژه اروپا و امریکا با حربه عضویت اوکراین در ناتو به دنبال فشار بیشتر بر روسیه بودند.» کارشناس مسائل بینالملل گفت: «وقتی امریکاییها کشوری را دشمن خود فرض میکنند، به دنبال بهانههای مختلف میگردند که در مورد ایران موضوع هستهای است.»
مردم بازنده اصلی بحران اوکراین
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: «بازنده اصلی بحران امروز اوکراین مردم اوکراین هستند این در حالی است که دولتمردان این کشور به غرب اعتماد کردند و مردم این کشور در این زمینه کاری نکردند، اما آنها چوب اعتماد مسئولان بلندپایه کشورشان را به امریکا و اروپاییها میخورند.»
ایزدی تصریح کرد: «غرب و به ویژه امریکا دخالتهای مستقیم و غیرمستقیم بر اوکراین وارد کردند و در نهایت منجر به بروز درگیری نظامی بین اوکراین و روسیه شدند؛ از روز اول هم امریکا، غرب و اروپا به دنبال عدم استفاده از راهحلهای صلحآمیز در بحران اوکراین و روسیه بودند و آنها مستمراً از بهانههای مختلف برای تشدید این بحران استفاده میکردند. قطعاً در درازمدت بازنده اصلی بحران اوکراین و روسیه امریکا و اروپا خواهند بود، زیرا آنها هزینههای بیشتری را در حوزه انرژی میپردازند و استمرار درگیری و بحران میتواند هزینههای نظامی و اقتصادی بیشتری را به آنها تحمیل کند.»
کارشناس مسائل بینالملل در پایان تأکید کرد: «عامل اصلی بحران اوکراین و روسیه، امریکا است و مردم اوکراین بزرگترین ضررکننده این موضوع هستند.»
